Äức Bênêđictô XVI đánh đà n dương cầm ©OR-CPP-CIRIC
Äức Bênêđictô XVI là má»™t nhạc sÄ©, đối vá»›i ngà i phụng vụ và âm nhạc Ä‘i đôi vá»›i nhau để tìm lại hà i hòa, má»™t hà i hòa đã có ngay cả trước tá»™i tổ tông.
Äức Bênêđictô XVI chắc chắn là má»™t trong các giáo hoà ng nhạc sÄ© lá»›n cá»§a lịch sá». Không những là thần há»c gia, ngà i còn là tư tưởng gia vỠâm nhạc, là nhạc sÄ© chÆ¡i đà n dương cầm. Ai cÅ©ng thấy hình ngà i đánh đà n dương cầm, con mèo Milly cá»§a ngà i gừ gừ bên cạnh: là giáo hoà ng nhưng không vì váºy mà ngà i không chÆ¡i đà n và yêu súc váºt!
Ngà i viết nhiá»u bà i vỠâm nhạc, ngà i viết vá» các đỠtà i thuá»™c nhiá»u lãnh vá»±c khác nhau, độc giả ngạc nhiên khi thấy ngà i viết các bà i phê bình âm nhạc rất sắc bén, vá» các tác phẩm không ở trong lãnh vá»±c nhạc thiêng liêng như bản Giao hưởng số 9 cá»§a nhạc sÄ© Beethoven hay phân tÃch kỹ lưỡng má»™t bản giao hưởng cá»§a Bruckner. Tư tưởng cá»§a ngà i độc đáo và trá»n vẹn, pha lẫn triết lý và thần há»c… và cả má»™t mức độ tinh tế âm nhạc rất cao. Và nhất là trong các cuá»™c tranh luáºn gay go vá» chá»— đứng cá»§a âm nhạc trong phụng vụ thá»i háºu Công đồng Vatican II, qua đó ngà i tham dá»± như thần há»c gia cá»§a Hồng y Frings, ngà i phản ứng trước má»™t và i quá độ cá»§a má»™t số ngưá»i vá» quan Ä‘iểm tham gia tÃch cá»±c được á»§ng há»™ bởi hiến pháp Sacrosanctum concilium.
Äức Bênêđictô XVI luôn nhạy cảm trước thá»±c tế văn hóa. Ở Paris, chúng ta còn nhá»› bà i diá»…n văn huy hoà ng trong lãnh vá»±c văn hóa ngà i Ä‘á»c tại Há»™i nghị các tu sÄ© Bernardins ở Paris ngà y 12 tháng 9 năm 2008. Trong các bà i viết cá»§a ngà i, ngà i cho thấy sá»± hợp pháp và tháºm chà sá»± nổi báºt cá»§a nghệ thuáºt trong đức tin kitô và trong phụng vụ. Trước khi nói vỠâm nhạc thiêng liêng, ngà i thấy âm nhạc là điá»u Chúa muốn, “nhà sáng tác Tạo dá»±ng (1)â€. Ngà i nhắc cho chúng ta nhá»›, đối vá»›i ngưá»i Hy Lạp, các tư tưởng gia Trung cổ xếp hạng các nhạc sÄ© trong số các nhà toán há»c, vì âm nhạc là khoa há»c cá»§a các tá»· lệ, ngang vá»›i hình há»c, cả hai dá»± phần và o việc hà i hòa chung cá»§a vÅ© trụ; hà i hòa cá»§a các lãnh vá»±c cá»§a Pythagore, nói vá» các nhạc thiên cung, nhạc giai Ä‘iệu trong các âm Ä‘iệu khác nhau các quãng, các ná»a cung… Chúng ta có cảm tưởng như ở trong má»™t lá»›p nhạc lý!
Äối vá»›i Äức Bênêđictô XVI, sá»± sáng tác nhạc cá»§a con ngưá»i là má»™t hình thức tìm lại sá»± hà i hòa đã mất cá»§a thế giá»›i trước thá»i tá»™i tổ tông. Từ đó, tìm loại danh dá»± cá»§a con ngưá»i. Vì thế, trong phụng vụ, âm nhạc giữ má»™t địa vị thiết yếu: “Từ ban đầu, phụng vụ và âm nhạc Ä‘i đôi vá»›i nhau. Vì khi con ngưá»i có ý định ca ngợi Thiên Chúa, lá»i thôi chưa đủ (2)â€. “Phải thức tỉnh giá»ng nói cá»§a vÅ© trụ khi ca ngợi Äấng Tạo Dá»±ng (3)â€.
Äức Bênêđictô XVI không tránh được khó khăn khi hòa giải “phụng vụ như má»™t hà nh động cá»™ng đồng và nghệ thuáºt, dưới má»™t và i khÃa cạnh, đó là hà nh động cá»§a tầng lá»›p ưu tú (4)â€. Chẳng hạn ngà i nhắc lại, các “phát biểu cá»§a Thánh Jérôme chống lại sá»± hư há»ng cá»§a các nghệ sÄ©â€, cÅ©ng giống như âm nhạc bên trong và âm nhạc bên ngoà i. “Âm nhạc thiêng liêng, thá»±c chất cá»§a nó là má»™t hà nh động phụng vụ, nhưng cÅ©ng trong chừng má»±c nà y, nó cÅ©ng là má»™t hà nh động âm nhạc (5)â€. Vá» Ä‘iểm nà y, ngà i phản đối những ngưá»i cho rằng bà i hát chỉ có tÃnh cách tiện Ãch và thế tục (ngà i muốn nói ở đây là thần há»c gia Karl Rahner): â€œÄÆ¡n giản không có nghÄ©a là thấp. Có má»™t đơn giản bình thưá»ng và có má»™t đơn giản cá»§a trưởng thà nh. Trong Giáo há»™i, nó chỉ là cái thứ nhì (3)â€. Tầm nhìn rất thăng bằng vỠâm nhạc thiêng liêng vừa vững chắc vá» mặt tÃn Ä‘iá»u vừa rất nhẹ nhà ng, thể hiện sá»± tôn trá»ng tuyệt vá»i cho nghệ thuáºt thiêng liêng, cùng tồn tại vá»›i con ngưá»i: “Nguồn gốc cá»§a bà i hát là tình yêu (6)â€.
(1) Bà i diễn văn ngà y 18 tháng 11-2006.
(2) Một bà i ca mới cho Chúa, Desclée-Mame, 1995.
(3) Tụng ca đức tin, Téqui, 1995.
(4) Tin và dâng lễ, Parole et Silence, 2008.
(5) Bà n tròn “Nghá» nhạc sÄ© thiêng liêng ngà y nayâ€, 25 tháng 5-1975.
(6) 20 tháng 7 – 2007, tại lâu đà i Mirabello.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Phanxicovn

