LỜI KHẤN THỨ 4 TRONG C�C DÒNG TU

Thư�ng thư�ng các tu sĩ phải giữ ba l�i khấn khiết tịnh, khó nghèo, vâng l�i. Nhưng nghe nói có Dòng có tới bốn, năm l�i khấn. Tại sao như vậy?

Trong mục “Tìm hiểu Giáo luật�, tôi đã nói qua sự tiến triển v� các hình thức của sự cam kết mà các tu sĩ phải tuyên giữ. Tôi đã có dịp nói tới trư�ng hợp của Dòng �aminh chỉ tuyên một l�i khấn, l�i khấn vâng l�i, thay vì số ba như các Dòng khác. Lần này thì chúng ta bước sang trư�ng hợp ngược lại, tức là những dòng thêm l�i khấn thứ tư hay nhi�u hơn nữa. Lịch sử bắt đầu từ th�i Trung cổ. Chúng ta nên nhớ rằng từ thế kỷ IV hình thức tu trì thịnh hành trong Giáo hội là đ�i sống đan tu. Sang tới thế kỷ XII, bắt đầu xuất hiện những Dòng làm việc tông đồ. Các Dòng này, ngoài các nghĩa vụ cổ truy�n của đ�i tu, còn thêm một l�i cam kết nữa sẽ đi phục vụ công tác chuyên biệt của Dòng. Theo các sử gia, hai công thức cổ nhất của l�i khấn thứ tư là Dòng �ức Bà chuộc kẻ làm tôi và Dòng thánh Clara, cả hai vào thế kỷ XIII. Dòng �ức Bà chuộc kẻ làm tôi thêm l�i khấn sẽ đi cứu những ngư�i công giáo bị ngư�i Hồi giáo bắt làm nô lệ; còn l�i khấn của Dòng Clara là giữ nội vi. Từ đó, nhi�u Dòng đã thêm l�i khấn thứ tư vào ba l�i khấn cổ truy�n, ra như muốn biểu lộ đặc sủng riêng của Dòng mình. Thêm vào đó, có những th�i buổi mà đ�i tu xuống dốc quá, nên các vị sáng lập hay cải tổ muốn thêm một l�i khấn nhằm bài trừ một khuynh hướng mà h� cho là nguyên nhân của sa đoạ.

Cha có thể kể vài tỉ dụ?

Chúng ta có thể lấy tỉ dụ thuộc cả hai động lực, nghĩa là hoặc là nhằm biểu lộ mục tiêu hoạt động riêng biệt của Dòng hoặc là nhằm bài trừ một tệ đoan. Dĩ nhiên là loại thứ nhất có nhi�u và đáng kể hơn. Thí dụ: phục vụ ngư�i đau yếu (Dòng thánh Camillo de Lellis), phục vụ bệnh viện (Dòng thánh Gioan Thiên Chúa), phục vụ ngư�i nghèo (Dòng Thừa sai truy�n giáo), giáo dục thiếu niên (Dòng sư huynh Lasan), suy gẫm sự thương khó của Chúa (Dòng Passionisti). Còn loại thứ hai ta có kể vài trư�ng hợp tựa như khấn sẽ không mơ ước làm Giám mục (Dòng Chúa Ba ngôi, Dòng Tên, Dòng Camillô), khấn sẽ trình B� trên nếu bị Toà thánh bắt nhận chức Giám mục (Dòng Tên), l�i khấn sẽ không làm linh mục (Dòng Escolapiô và một số trợ sĩ trong các Dòng Augustinô, Carmêlô). �ối với các Dòng nữ, cần phải kể tới l�i khấn giữ nội vi. Sau cùng còn phải kể tới l�i khấn vâng phục �ức Thánh Cha. Theo một thống kê vào năm 1987, thì trải qua lịch sử đã có 140 loại l�i khấn thứ tư, trong số đó loại thứ nhất chỉ chiếm một phần ba.

Có nhi�u Dòng thêm l�i khấn thứ tư không?

Tôi không rõ cho lắm, nhưng có đi�u là thái độ của Giáo hội khi thì khuyến khích, khi thì làm ngơ, lúc thì cấm thêm l�i khấn thứ tư. Như đã nói, l�i khấn thứ tư xuất hiện từ thế kỷ XIII với các Dòng chuyên biệt hoạt động tông đồ. Công đồng Trentô mặc nhiên chấp nhận tục lệ đó trong sắc lệnh bàn v� đ�i tu. Sang thế kỷ XVII-XVIII, con số các Dòng hoạt động tông đồ tăng lên, và vì vậy việc khấn l�i khuyên thứ tư coi như là chuyện thư�ng tình, xét vì mỗi Dòng thấy cần phát biểu căn cước riêng của mình.

Thế nhưng, vào cuối thế kỷ XIX sang thế kỷ XX, Toà thánh không cho phép các Dòng mới được phát biểu l�i khấn thứ tư nữa, viện lẽ rằng ba l�i khấn đã đủ để diễn tả các nghĩa vụ căn bản của đ�i tu rồi; các nghĩa vụ khác không nói ra thì đã bao hàm trong l�i khấn vâng l�i. (Một khi đã khấn vâng l�i, thì tất nhiên là phải tuân giữ những gì b� trên truy�n dựa theo hiến pháp của Dòng). Lập trư�ng của Toà thánh được xác nhận trong Quy luật v� việc châu phê Dòng ban hành năm 1901. Tuy nhiên, hai bộ giáo luật ban hành năm 1917 và 1983 thì không đả động tới điểm này nữa. Sự làm thinh như vậy được coi như là không cấm. Vì vậy từ sau công đồng, khi duyệt lại Hiến pháp, thì nhi�u Dòng hoặc tái khẳng định l�i khấn thứ tư nếu đã có, hay sửa đổi lại công thức cho phù hợp với th�i đại hơn. Nhưng cũng có Dòng trước kia không có l�i khấn thứ tư, thì nay cũng du nhập vào. Và rồi các bản Hiến pháp ấy vẫn được Toà thánh châu phê, chứ không bị làm khó dễ. Thiết tưởng sự thay đổi thái độ của Toà thánh đối với l�i khấn thứ tư không hệ tại bản chất thần h�c của l�i khấn cho bằng tại quan niệm pháp lý v� các Dòng tu.

Trong các thế kỷ gần đây, và nhất là từ năm 1900, Toà thánh ra như muốn cho tất cả các Dòng phải giữ một luật như nhau. Thậm chí, nhi�u Dòng nữ được thành lập trong th�i gian này đã phải chấp nhận một mẫu Hiến pháp ti�n chế mà Toà thánh đã soạn, và chỉ châm chế v� tên g�i và kiểu áo Dòng. Phải ch� tới công đồng Vaticanô II, thì tính chất đặc sủng đa diện của các Dòng tu mới được nhìn nhận. Bộ giáo luật hiện hành (đ.578) đã nhấn mạnh rằng mỗi Dòng có quy�n và nghĩa vụ bảo vệ gia sản của mình. Hiểu như vậy, ta có thể kết luận rằng nếu Dòng nào đã có l�i khấn thứ tư như gia sản thì cứ việc giữ. Dù sao nên lưu ý là phần lớn các dòng có l�i khấn thứ tư thuộc vào số mới thành lập trong hai thế kỷ gần đây.

Nhưng mà qua ba l�i khấn khiết tịnh, khó nghèo và vâng l�i, tu sĩ đã hiến dâng trót đ�i cho Thiên Chúa rồi; thế thì còn gì mà dâng trong l�i khấn thứ tư nữa?

�ó là lập luận của văn kiện Toà thánh hồi đầu thế kỷ như tôi đã nói trên đây. Và có lẽ đó cũng là lập luận của nhi�u tu sĩ Dòng �aminh, cho rằng chỉ cần khấn vâng l�i là đủ rồi: bởi vì vâng l�i có nghĩa là vâng giữ tất cả những nghĩa vụ đ�i tu ghi trong Hiến pháp. Thực ra, chúng ta nói “l�i khấn thứ tư� là nói cho g�n vậy thôi, chứ không phải tất cả đ�u g�i l�i khấn thứ tư như ngang hàng với ba l�i khấn chính yếu của đ�i tu. Một số Dòng g�i rõ là l�i khấn riêng là “l�i khấn tùy� (votum accidentale, votum accessorium), ra như muốn phân biệt hệ cấp của nó, sánh với ba l�i khấn chính (vota substantialia, vota essentialia); có Dòng thì g�i là “l�i khấn riêng biệt� (votum peculiare, votum speciale), theo nghĩa là một đặc sủng riêng của Dòng, nhằm xác định rõ hơn mục tiêu riêng biệt của Dòng h�.

Ngoài ra cũng nên biết rằng có thể một Dòng có tới hai hay ba l�i khấn phụ như vậy, tuy rằng có thể không phải tất cả các phần tử đ�u phải khấn, nhưng chỉ có một vài hạng thôi. Thí dụ l�i khấn không làm linh mục chỉ buộc các trợ sĩ; còn l�i khấn không nhận chức Giám mục hay tuân phục Giáo hoàng thì có lẽ buộc các b� trên nhi�u hơn. Bên cạnh các l�i khấn theo nghĩa chặt (votum), có Dòng chỉ đòi h�i một l�i th� (iuramentum) (hình như ở Việt Nam ngư�i ta g�i là “l�i giao�), tỉ như khi cần phải đi phục vụ ở mi�n truy�n giáo xa xăm, hay phải thi hành một sứ mạng nguy hiểm tới tính mạng. Chính vì có những quan niệm khác nhau v� bản chất của l�i khấn thứ tư như vậy, nên khó có thể tạo ra một h�c thuyết tổng quát v� ý nghĩa của nó. �ại khái thì ngư�i ta vạch ra ba ý nghĩa chính sau đây:

1) L�i khấn thứ tư muốn củng cố và bảo đảm ý chí của tất cả các phần tử trung thành với mục tiêu riêng biệt của Dòng. � nghĩa này rõ rệt trong các l�i khấn có tính cách cải tổ, vào những lúc Dòng sa sút hay bị nguy cơ lạc hướng, thì l�i khấn thứ tư muốn xác quyết ý chí trung thành với ý hướng nguyên khởi, đặc biệt là sự khiêm như�ng, khó nghèo, nhiệm nhặt. Dĩ nhiên có một số l�i khấn ra đ�i vào một hoàn cảnh lịch sử riêng biệt nhưng nay đã qua rồi và trở nên lỗi th�i: thí dụ sự vâng phục �ức Thánh Cha, là đi�u mà giáo luật hiện nay bắt buộc hết các tu sĩ (đ.590 $2); hoặc luật nội vi Toà thánh dành cho các Dòng kín (đ.667 $3).

2) Còn đối với những Dòng mà l�i khấn thứ tư nhằm tới một hoạt động chuyên biệt, thì h� cho rằng ba l�i khấn căn bản quá mơ hồ trừu tượng; vì vậy cần phải xác định rõ ràng hơn ý nghĩa của việc dâng mình cho Chúa. L�i khấn thứ tư nhằm xác định cụ thể lý do của sự dâng mình: tôi tình nguyện dâng hết cả đ�i tôi để phục vụ ngư�i nghèo, ngư�i bệnh, ngư�i bị tù đày chẳng hạn.

3) Một chi�u hướng khác nữa thì lập luận rằng: mỗi Dòng tu có một đặc sủng riêng; mỗi vị sáng lập đã nhận được một ơn g�i riêng để phục vụ Hội thánh và nhân loại. L�i khấn thứ tư nhằm biểu lộ khía cạnh đặc sủng của Dòng; và như vậy các l�i khấn thứ tư biểu lộ tính cách đa dạng của đ�i tu, nhằm h�a lại những nét phong phú của việc đi theo đức Kitô.

Lm. Giuse Phan Tấn Thành, OP.
catechesis.net