Há»i :  xin cha giải thÃch giúp : ngưá»i ta có thá»±c sá»± được tá»± do trong việc chá»n  lá»±a sống theo Chúa hay khước từ Chúa để sống theo ý riêng mình  ?
Trả lá»i :
Tôi đã hÆ¡n má»™t lần nói rõ là con ngưá»i có ý muốn tá»± do ( free will) để hoặc chá»n  sống theo đưá»ng lối cá»§a Thiên Chúa để được chúc phúc, và  nhất là được cứu độ để và o Nước Trá»i, nhá» công nghiệp cứu chuá»™c vô giá cá»§a Chúa Giê su-Kitô., hay phải xa Chúa Ä‘á»i Ä‘á»i trong nÆ¡i gị là há»a ngục.
Tháºt váºy, vấn đỠtá»± do cá»§a con ngưá»i được đặt ra vì có liên  quan máºt thiết đến sá»±  thưởng phạt cá»§a Thiên Chúa dà nh riêng cho má»—i ngưá»i trong ngà y sau hết cá»§a má»™t Ä‘á»i ngưá»i hay trong ngà y cánh chung cá»§a toà n thể nhân loại, tức ngà y táºn thế..
NghÄ©a là , việc  thưởng phạt cá»§a Thiên Chúa chỉ  đặt riêng cho  con ngưá»i là tạo váºt có lý trà và ý muốn tá»± do, khác  biệt vá»›i  loà i váºt  chỉ có bản năng sinh tồn mà thôi.
Váºy căn cứ và o đâu để  quả quyết rằng con ngưá»i  có ý muốn tá»± do mà Thiên Chúa đã  ban tặng và hoà n toà n tôn trá»ng cho con ngưá»i xá» Â dụng  bao lâu còn sống trên trần thế nà y ?  .
Äúng thế,Thiên Chúa đã tạo dá»±ng con ngưá»i vá»›i hai đặc tÃnh cá biết khác vá»›i má»i loà i thụ tạo khác. Äó là  có trà hiểu biết và ý muốn tá»± do ( Intelligence and free will) mà Thiên Chúa chỉ ban riêng  cho con ngưá»i. Nhá» trà khôn hiểu biết, con ngưá»i khám phá ra Thiên Chúa qua công trình sáng tạo vụ trụ hữu hình và đặc biết là tạo dá»±ng con ngưá»i là loà i “ linh ư vạn váºtâ€. Nhá» quà tặng ý muốn tá»± do, Thiên Chúa tôn trá»ng cho con ngưá»i được tá»± do chá»n lá»±a sống theo lý trà , theo đưá»ng ngay lẽ phải hay theo đưá»ng nẻo gian tà bất chÃnh.Nói khác Ä‘i,  khi đã nháºn biết có Thiên Chúa thì con ngưá»i có muốn sống theo  đưá»ng lối cá»§a Chúa hay khước từ Chúa  để sống theo ý muốn cá»§a  riêng  mình  trong  suốt Ä‘á»i sống  trên trần gian nà y.
Äể trả lá»i cho câu há»i trên , Kinh Thánh tân và cá»±u ước cho ta những bằng chứng cụ thể vá» tá»± do cá»§a con ngưá»i như sau:.
Trước hết , Sách Sáng Thế, cho ta biết, khi Thiên Chúa muốn thá» thách tá»± do vâng phục cá»§a Adam và Eva,  nên Ngưá»i đã phán bảo há» như sau :
   “ Hết má»i trái cây trong vưá»n, ngươi cứ ăn, nhưng trái cây cá»§a cây cho biết Ä‘iá»u thiện Ä‘iá»u ác Thì ngươi không được ăn ;vì ngà y nà o ngươi ăn, ngươi sẽ phải chết. “ ( St 2:16-17).
Kết quả cho thấy là hai ông bà đã tá»± do chá»n không vâng phục Thiên Chúa khi hỠăn trái cấm theo lá»i dụ dá»— cá»§a con Rắn.Phải nói há» tá»± do chá»n lá»±a không vâng phục Thiên Chúa nên hỠđã
chịu háºu quả trước tiên là “ măt hai ngưá»i mở ra và há» thấy mình trần truồng , há» má»›i kết lá và là m khố che thân.†(St 3:7)
Nháºn biết mình trần truồng là háºu quả nhãn tiá»n sau khi  đã đánh mất “ sá»± ngây thÆ¡ , công chÃnh ban đầu (original innocence and justice)â€..má»™t   tình trạng Æ¡n phúc giúp cho Adam và Eva  có thể đứng vững trước má»i cám dá»— cá»§a xác thịt và ma quỉ. Nhưng hỠđã tá»± đánh mất Æ¡n phúc đó khi sa ngã vì  đã sá» dụng “ ý muốn tá»± do =( free will) chứ không vì bản chất yếu Ä‘uối do háºu quả cá»§a tá»™i nguyên tổ như con ngưá»i chúng ta ngà y nay.
.ChÃnh vì Eva đã sá» dụng ý muốn tá»± do khi nghe  lá»i dụ dá»— cá»§a con rắn để ăn trái cấm và đưa lại cho Adam ăn khiến hai ngưá»i bị Ä‘uổi khá»i vưá»n địa đà ng và chịu háºu quả cá»§a sá»± bất phục tùng Thiên Chúa là phải chết vá» mặt thiêng liêng vì mất tinh thân vá»›i Chúa.
Ngược lại,  khi Thiên Chúa thá» thách lòng tin yêu cá»§a Abraham bằng cách đòi ông hy sinh con má»™t cá»§a mình  là  I-xa-ác, ông đã xá» dụng ý muốn tá»± do để quyết định tuân theo ý muốn cá»§a Thiên Chúa  khi dẫn con lên núi và định giết nó là m lá»… toà n thiêu dâng lên Thiên Chúa. Nhưng Chúa đã kịp thá»i sai Sứ thần can thiệp để cứu mang sống cá»§a I-xa-ác vì đã thấy lòng tin yêu cá»§a Abraham. ChÃnh vì ông đã tá»± do chá»n lá»±a vâng theo thánh ý Chúa, nên Chúa đã phán bảo ông như sau:
   “ Ta lấy danh Ta mà thá» : bởi vì ngươi đã là m Ä‘iá»u đó, đã không tiếc con cá»§a ngươi, con má»™t cá»§a ngươi, nên Ta sẽ thi ân giáng phúc cho ngươi, sẽ là m cho dòng dõi ngươi  đông nhiá»u như sao trên bầu trá»i, như cát ngoà i bãi biển….chÃnh bởi  vì ngươi đã vâng lá»i Ta.†(St 22: 15-18)
Như thể đủ cho thấy là ngay từ đầu Thiên Chúa đã cho con ngưá»i có tá»± do thá»±c sá»± để vâng nghe lá»i Ngưá»i  như Abraham hay bất tuân như Adam và Eva  khiến cho toà n thể nhân loại phải chịu chung háºu quả cá»§a sá»± chá»n  lá»±a sai trái cá»§a hai ngưá»i .
Nếu con ngưá»i không có tá»± do lá»±a chá»n  và chỉ biết là m theo mệnh lệnh  như những ngưá»i máy Robbots thì Thiên  Chúa đã không nói trước cho Adam và Eva biết vá» háºu quả mà há» sẽ phải lãnh nháºn nếu hỠăn trái cấm.
Vì cho há» có tá»± do lá»±a chá»n nên Thiên Chúa đà nh để cho hai ngưá»i phải chịu háºu quả cá»§a sá»± bất tuân là mất tình thân vá»›i Chúa và di hại đến toà n thể nhân loại cho đến ngà y nay.
Mặt khác, cÅ©ng vì Thiên Chúa cho con ngưá»i có tá»± do và tôn trá»ng cho con ngưá»i sá» dụng tá»± do đó mà Thiên Chúa đã ban những Giá»›i Răn cá»§a Ngưá»i  cho dân Do Thái trước tiên và cho toà n thể nhân loại ngà y nay-nói chung-  được tá»± do tuân giữ để được chúc phúc hay tá»± do bất tuân để bị luáºn phạt như ông Môsê đã nói vá»›i dân Do Thái xưa kia như sau:
“ Anh  em hãy lo thá»±c hà nh như ÄỨC CHÚA, Thiên Chúa cá»§a anh  em đã truyá»n cho anh  em .Không Ä‘i trệch bên phải bên trái.Anh  em hãy Ä‘i đúng con đưá»ng mà ÄỨC CHÚA,Thiên Chúa cá»§a anh  em đã truyá»n cho anh  em để anh  em  được sống, được hạnh phúc và được sống lâu trên mặt đất mà anh  em đã được chiếm hữu.†( Änl 5: 32-33)
Như thể cho thấy rõ  là nếu con ngưá»i sá» dụng ý muốn tá»± do cá»§a mình để  tuân giữ những giá»›i răn cá»§a Thiên Chúa thì sẽ được chúc phúc ngay trong cuá»™c sống ở trần gian nà y trước khi được vui hưởng Thánh Nhan Chúa  mai  sau trên Nước Trá»i.
CÅ©ng trong mục Ä‘ich hướng dẫn con ngưá»i biết khôn ngoan chá»n  lá»±a khi sống trên Ä‘á»i nà y mà  tác giả sách Huấn Ca ( Sirach) đã được linh ứng (inspired) để đưa ra những lá»i khuyên nhá»§ như sau :
      “ Từ nguyên thá»§y, chÃnh  Chúa đã là m nên con ngưá»i
                  Và để nó tự quyết định lấy
        “ Nếu con muốn thì hãy giữ các Ä‘iá»u răn
               mà trung tÃn là m đẹp  ý Ngưá»i
         Trước mặt con, Ngưá»i đã đặt lá»a và nước
          Con muốn gì, hãy đưa tay ra mà lấy
         Trước mặt con ngưá»i là cá»a sinh cá»a tá»
             Ai thÃch gì sẽ được cái đó…† ( Hc 15: 14-17)
Lá»i  khuyên trên cho ta thấy rõ là con ngưá»i có tá»± do để là m Ä‘iá»u là nh và tránh Ä‘iá»u dữ, Ä‘iá»u trái vá»›i lương tâm , má»™t cÆ¡ năng mà Thiên Chúa chỉ  ban riêng cho con ngươi để nhỠđó con ngưá»i ở khắp nÆ¡i và thuá»™c má»i chá»§ng tá»™c ngôn ngữ biết phân biện giữa sá»± thiện và sá»± dữ để chá»n lá»±a trong cuá»™c  sống trên trần gian nà y.
Äó cÅ©ng  là lý do tại sao Chúa Giê su đã nói vá»›i các môn đệ xưa:
 “ Không phải bất cứ ai thưa vá»›i Thầy : Láºy Chúa ! láºy Chúaâ€!  là được và o Nước Trá»i cả đâu.Nhưng chỉ ai thi hà nh  ý muốn  cá»§a Cha Thầy là Äấng ngá»± trên trá»i, má»›i được và o mà thôi.†Mt 7: 21)
Thi hà nh ý muốn cá»§a Cha trên Trá»i có nghÄ©a là xá» dụng ý muốn tá»± do tá»± do để chá»n sống theo ý muốn cá»§a Cha trên trá»i , sồng theo đưá»ng lối cá»§a Ngưá»i là đưá»ng dẫn đến sá»± sống muôn Ä‘á»i; thay và sống theo thế gian, chiá»u theo những đòi há»i bất chánh cá»§a xác thịt  để là m những sá»± dữ như giết ngưá»i, giết thai  nhi ,háºn thù, khá»§ng bố, tôn thá» tiá»n cá»§a,   buôn bán thân xác cá»§a phụ nữ và trẻ em cho kỹ nghệ mãi dâm và ấu dâm rất khốn nạn  và tá»™i lá»—i như thá»±c trạng sống cá»§a biết bao ngưá»i trong thế giá»›i tục hóa ngà y nay. Â
Äó là lý do phải có Thiên Äà ng để dà nh cho những ngưá»i tá»± do sống theo đưá»ng lối cá»§a Chúa và phải có há»a ngục để dà nh cho những kẻ khước từ Chúa để là m những sá»± dữ  sá»± tá»™i  điá»u gian ác , tá»™i lá»—i dẫn đến sá»± chết cá»§a linh hồn vì phải xa lìa Chúa trong nÆ¡i gá»i là “ há»a ngụcâ€. Thiên Chúa không muốn phạt ai trong nÆ¡i đáng sợ nà y vì ‘ Ngưá»i  muốn cho má»i ngưá»i được cứu độ và nháºn biết chân lý†(1 Tm 2 :4) ).
Nhưng vì con ngưá»i có tá»± do để chá»n lá»±a sống theo thánh ý Chúa hay quay lưng lại vá»›i  Ngưá»i nên những ai đã và  đang chối bá» Thiên Chúa bằng chÃnh Ä‘á»i sống cá»§a mình từ trong tư tưởng  ra ngoà i hà nh động thì chắc chắn đã tá»± chá»n cho mình chá»— ở cuối cùng là háºu quả tất nhiên cá»§a ý muốn tá»± do ( free will). Nói khác Ä‘i,, nếu ai muốn dùng tá»± do cá»§a mình để theo Ä‘uổi má»™t mục tiêu nà o thì sẽ phải trả giá cho sá»± chá»n lá»±a đó như Thánh Phaolô đã dạy  sau:đây:
“  Anh  em không biết sao ? Khi Ä‘em thân là m nô lệ để vâng phục ai thì anh  em là nô lệ cá»§a ngưá»i mà anh  em vâng phục : hoặc là m nô lệ tá»™i lá»—i thì sẽ phải chết, hoặc là m nô lệ phục vụ Thiên Chúa  thì sẽ được nên công chÃnh.†( Rm 6: 16)
Tuy nhiên ,cÅ©ng cần nói thêm ở đây má»™t  lần nữa là  mặc dù con ngưá»i có tá»± do để quyết định là m Ä‘iá»u là nh tránh Ä‘iá»u gian ác, Ä‘iá»u tá»™i lá»—i, nhưng tá»± do ấy cÅ©ng bị hạn chế vì bản chất yếu Ä‘uối nÆ¡i con ngưá»i do háºu quả cá»§a tá»™i nguyên tổ. NghÄ©a là , con ngưá»i luôn bị dằng co giữa tiếng nói cá»§a lương tâm, cá»§a lý trà và những  khuynh hướng hay thế lá»±c nghiá»ng chiá»u vỠđưá»ng xấu , đưá»ng tá»™i lá»—i vẫn hoạt động song song và mạnh má»… bên cạnh lương tâm và lý trÃ.  Äó chÃnh là tình trạng “mâu thuẫn†mà con ngưá»i luôn phải tranh đấu trong ná»™i tâm để có thể sống theo sá»± dướng dẫn cá»§a  lý trà và lương tâm để biết dùng tá»± do cá»§a mình cách chÃnh đáng, hữu Ãch.
Thánh Phaolô cÅ©ng đã trải qua kinh nghiệm “khó khăn ná»™i tâm†đó nên ngà i đã phải thú nháºn như sau :
  “ Sá»± thiện tôi muốn thì tôi không là m., nhưng sá»± ác tôi không muốn thì tôi lại cứ là m. Nếu tôi cứ là m Ä‘iá»u tôi không muốn, thì không còn  phải là chÃnh tôi là m Ä‘iá»u đó  nhưng là tá»™i vẫn còn trong tôi.†(Rm.7 : 19-20)
ChÃnh vì những khó khăn ná»™i tại như váºy , kèm thêm sá»± cám dá»— mãnh  liết cá»§a ma quỉ “ kẻ thù cá»§a anh  em như sư tá» gầm thét rảo quanh tìm mồi cắn xé†( 1 Pr 5:8), như Thánh Phêrô đã dạy,  nên cho được đứng vững để tá»± do bước Ä‘i theo Chúa Kitô lÃ ÄÆ°á»ng, là  sá»± Tháºt và là sá»± Sống( cf.Ga 14:6) chúng ta khẩn thiết  phải cần Æ¡n Chúa để có thể can đảm chá»n lá»±a những gì hữu Ãch cho phần rá»—i cá»§a mình , vì “ không có Thầy, anh  em chẳng là m gì được.†( Ga 15: 5). NghÄ©a là  vá»›i Æ¡n Chúa giúp sức cá»™ng thêm thiện chà  đóng góp cá»§a cá nhân thì con ngưá»i sẽ thắng vượt má»i trở ngại và biết sống cách  đẹp lòng Chúa để được cứu rá»—i  như lòng Chúa mong muốn;   vì Ngưá»i là Cha nhân là nh đầy lòng thương xót và luôn sẵn lòng   ban Æ¡n cần thiết cho những ai muốn sống theo đưá»ng lối cá»§a Ngưá»i để Ä‘i và o cõi sống hạnh phúc muôn Ä‘á»i mai sau trên Nước Trá»i..
Nhưng cho được cứu rá»—i nhá» công nghiệp vô giá cá»§a Chúa Kitô,  chúng ta cần tá» thiện chà muốn dùng tá»± do  để cá»™ng tác vá»›i Æ¡n Chúa trong quyết tâm từ bá» tá»™i lá»—i, xa tránh những lối sống cá»§a “ văn hóa sá»± chết†đang lan trà n ở khắp nÆ¡i trên thế giá»›i ngà y nay. Nếu không có thiện chà  và quyết tâm nà y thì Chúa không thể cứu ai được, vì Ngưá»i phải tôn trá»ng tá»± do cá»§a con ngưá»i : tá»± do Ä‘i đưá»ng sai trái gian tà  hay  tá»± do Ä‘i theo Chúa  dẫn đến sá»± sống và  hạnh phúc bất diệt trên cói  vÄ©nh hằng.
Tóm lại, bằng chứng Kinh thánh nêu trên  đủ  cho ta biết con ngưá»i có tá»± do tháºt sá»± để yêu mến và tôn thá» Thiên Chúa trên hết má»i sá»±, hay tá»± do  khước từ Ngưá»i , dá»§ng dưng   lá»i Chúa má»i gá»i và o tham dá»± Bà n Tiệc Nước Trá»i đã dá»n sẵn cho những ai muốn  hưởng niá»m vui bất táºn là chÃnh Thiên Chúa, Äấng đã tạo dá»±ng và cứu chuá»™c con ngưá»i nhá» Chúa Kitô.
Ước mong những giải đáp trên thá»a mãn câu há»i đặt ra.
LM Phanxicô Xaviê Ngô Tôn Huấn
CGVN

