THẬP GI� VÀ TH�NH GI�

Thập giá ở khắp nơi, trên mộ bia trong nghĩa trang, trên tháp cao nhà th�, trên bàn dâng lễ, trên ngực áo, bên vành tai, trên tư�ng đá. Nhi�u thập giá quá. �ức Kitô bị đóng đanh trên thập giá. Thập giá đã mặc nhiên được coi như biểu tượng của Kitô hữu. Nơi nào thấy thập giá, ngư�i ta nghĩ ngay nơi ấy có đạo Chúa. Vậy có thể nói nơi nào có thập giá, nơi ấy có �ức Kitô không?
Tôi không nghĩ như vậy.
Trước khi �ức Kitô bị đóng đanh đã có thập giá rồi. Ngư�i Rôma dùng thập giá để lên án tử hình cho các tội nhân. Bấy gi�, ở đâu có thập giá là có sự chết. Ngư�i ta sợ hãi thập giá. Bóng thập giá là tử thần. Thập giá tới đâu có khóc than ở đó. Bởi thế, nếu nói đâu có thập giá là có Chúa thì kiểu nói ấy e rằng rất hàm hồ. Hôm nay, nếu nói nơi nào có bóng thập giá là nơi ấy có vết chân ngư�i Kitô hữu thì có thể đúng. Nhưng làm sao dám khẳng định nơi nào có Kitô hữu là có Chúa hiện diện? Ngư�i ta có thể dùng thập giá để đấu tranh. �ã chẳng có những xứ đạo mất bình an chỉ vì xây cất nhà th� đó sao. Không phải cứ có bóng thập giá là có sự hiện diện của Chúa.
Biểu tượng và ngẫu tượng
Những gì tôi thấy hôm nay, thập giá trên tháp chuông cao, thập giá trên bàn th� nhà tôi, thập giá ở cổng giáo đư�ng, nhi�u khi rất là vô nghĩa. Tôi quá quen thuộc với biểu tượng nên biểu tượng có thể dễ trở thành ngẫu tượng. Khi tôi mặc nhiên cho rằng nơi nào có thập giá là có Chúa thì tôi có thể chỉ nỗ lực xây dựng nhi�u thập giá. �i�u này dễ rơi xuống hố sâu nguy hiểm. Biểu tượng bao gi� cũng mang hai đặc tính. �ặc tính thứ nhất của biểu tượng là cần nhìn thấy. Vì thế, thập giá có thể bằng xi măng, bằng đá, bằng đồng, bằng vàng. �ặc tính thứ hai là biểu tượng ấy phải diễn tả một thực tại không nhìn thấy ở đàng sau. �i�u này gian nan chứ không đơn giản. Một thực tại vắng mặt thì có thể diễn tả bằng một biểu tượng. Nhưng không phải cứ có biểu tượng là có thực tại vắng mặt. Và bi đát hơn nữa là ngư�i ta có thể đánh lừa bằng biểu tượng. Gởi tặng cánh hoa là gởi biểu tượng để chuyển ngữ một tình cảm không nhìn thấy. Biểu tượng ấy chỉ đúng nghĩa khi có tình yêu ở phía sau. Như thế phải có tình yêu trước. Biết bao ngư�i tặng hoa nhưng không tặng tình yêu. Biết bao ngư�i nhận hoa mà trao lầm trái tim vì ngỡ rằng có tình yêu ở đàng sau cánh hoa.
�i�u đó cũng đúng với thập giá. Thập giá là biểu tượng thì tôi phải đi tìm thực tại đàng sau biểu tượng. Nếu tôi g�i thập giá là biểu tượng hiện diện của Chúa mà thật sự không có Chúa thì lòng yêu mến biểu tượng ấy thành ôm giữ ngẫu tượng. Quá quen với não trạng thập giá là biểu tượng hiện diện của Chúa, nên ta ít tự h�i nếu không có sự hiện diện của Chúa thì tôi đang ôm giữ gì. Không còn là biểu tượng hiện diện của Chúa, nếu không là ngẫu tượng thì ta g�i là chi?
Lý do các thượng tế đưa ra để kết tội Chúa là vì �ức Kitô nhận mình là Con Thiên Chúa. Theo h�, �ức Kitô đã phạm thượng vì xúc phạm đến Thiên Chúa. Còn h� thì phải bảo vệ Thiên Chúa (Mc 14:60-64). Chính trong hành động nhân danh Thiên Chúa để bảo vệ Thiên Chúa h� đã kết án Thiên Chúa. Chính hành động h� nói �ức Kitô phạm thượng, h� đã phạm thượng. Gian nan là ở đấy. Quá gần Thiên Chúa nên ngỡ Thiên Chúa ở rất xa. Càng đợi trông một Thiên Chúa ở xa mà Ngài lại ở gần thì sự xa cách ấy lại càng xa hơn nữa.
Do đấy, kẻ ôm giữ thập giá là biểu tượng chứ chưa chắc có sự hiện diện của Chúa mà h� cứ khăng khăng tin rằng h� đang ôm giữ Chúa thì làm sao mà nhận ra sự xa cách ấy. Cho nên h� tưởng rất gần Chúa mà thật sự rất xa. Từ biểu tượng đến ngẫu tượng, h� tưởng rất xa, mà lại hóa quá gần.
Từ thập giá đến TH�NH giá
Ba cây thập giá dựng lên trong chi�u ấy. �ức Kitô ở giữa hai tội nhân. Trong ba cây thập giá ấy chỉ có cây ở giữa là TH�NH giá. Khi �ức Kitô tắt thở trên cây thập giá, Ngài đi vào Phục Sinh thì cây thập giá khốn khó ấy thành cây cứu rỗi và trở nên TH�NH. Chất TH�NH ấy là tình yêu, là đau khổ, là sự chết, là vinh quang. Không có tình yêu thì thập giá không là TH�NH giá.
Nhìn lại những bến b� đã đi qua của thập giá và TH�NH giá, ta thấy ngay khi thập giá trở thành TH�NH giá rồi cũng không có nghĩa cứ thoáng nhìn là nhận ra TH�NH giá. Vẫn có một khác biệt rất lớn. Câu chuyện hai ngư�i trộm bị đóng đanh cùng với Chúa chứng minh đi�u đó. Một ngư�i nhục mạ Chúa:
“Ông không phải là �ấng Kitô sao? Hãy tự cứu mình đi, và cứu chúng tôi với.� Một ngư�i thì nói: “Mày đang chịu chung một hình phạt, vậy mà cả Thiên Chúa, mày cũng không biết sợ! Chúng ta chịu như thế này là đích đáng, vì xứng với việc đã làm. Chứ ông này đâu có làm đi�u gì trái!� Rồi anh ta thưa với �ức Giêsu: “Ông Giêsu ơi, khi ông vào nước của ông, xin nhớ đến tôi.� �ức Giêsu nói với anh: “Hôm nay anh sẽ được ở với tôi trên Thiên �àng� (Lc 23:39-43)
Một ngư�i nhìn thấy thập giá là TH�NH giá. Một ngư�i nhìn thấy TH�NH giá chỉ là thập giá.
Phân biệt thập giá và TH�NH giá không đơn giản. Lại càng không giản đơn khi ta quá quen biểu tượng trong một não trạng mù m�. Trước TH�NH giá thật mà còn không nhận ra TH�NH giá thì trước những TH�NH giá giả vấn đ� còn gian truân tới đâu. Nếu không biết yếu tố làm nên chất TH�NH, nếu không tìm yếu tố làm nên chất TH�NH, nếu không sống yếu tố làm nên chất TH�NH thì ta không có TH�NH giá. Cả một bến b� cuộc sống chỉ là ngẫu tượng.
Trong xã hội hôm nay, từ tâm lý quảng cáo đến các tổ chức chính trị, văn hóa, thể thao, nghệ thuật, từ cá nhân đến tập thể, chỗ nào cũng thấy có những biểu tượng cho sinh hoạt của tổ chức đó. Mặc dầu Chúa bảo: “Cứ dấu này mà ngư�i ta nhận ra chúng con là môn đệ Thầy, là chúng con hãy thương yêu nhau (Ga 13:34-35). Nhưng chúng ta cũng vẫn có một biểu tượng cho sự hiện diện của đạo Chúa, đó là TH�NH giá.
Biểu tượng là để ngÆ°á»�i khác nhìn. Tôi sống trên quê hÆ°Æ¡ng tôi thì biểu tượng là ngôn ngữ nói vá»›i những ngÆ°á»�i cùng má»™t quê hÆ°Æ¡ng ấy. Tôi phải dùng ngôn ngữ nào dá»… hiểu và chính xác cho thá»±c tại là Chúa ở sau biểu tượng? Trên má»™t quê hÆ°Æ¡ng nghèo đói thì biểu tượng để nói vá»� Chúa là bác ái, chia xẻ cảnh khốn cùng. Giữa cảnh các bé thÆ¡ thất há»�c không có trÆ°á»�ng lá»›p, thầy cô thiếu lÆ°Æ¡ng, thì sá»± hiện diện của Chúa không là biểu tượng thập giá to hay nhá»�, mà phải là THÃ�NH giá có tình yêu, dấn thân cho Tin Mừng bằng con tim tận tụy nhÆ° chính má»™t rung cảm chiá»�u ná»� bên đồi vắng: “Ta thÆ°Æ¡ng Ä‘oàn dân này… Ta không muốn để há»� đói… Ta sợ rằng há»� lả dá»�c Ä‘Æ°á»�ngâ€� (Mt 15:32).
**************************
Lạy Chúa, không có bác ái, không có TH�NH giá, chỉ có thập giá thì con chẳng nói gì v� Chúa cho những ngư�i cùng một dân tộc mà Chúa sai con tới cả. Một biểu tượng sai v� Chúa sẽ làm cho Chúa còn khổ tâm hơn nữa. Có khi ngư�i ta càng nhìn thấy thập giá mà càng xa Chúa. Có khi càng nhi�u bóng thập giá càng làm ngư�i ta khó chịu những kẻ xây dựng nên nó. �i�u đó cũng đúng thôi, vì thập giá không là TH�NH giá. Có TH�NH giá phải có bác ái.
Lạy Chúa, nhưng nếu con không hiểu rõ con đang có TH�NH giá hay chỉ có thập giá trong giáo xứ, trong gia đình, trong đ�i sống của con thì làm sao con biết nói với dân tộc con v� Chúa qua biểu tượng TH�NH giá.

————————–
LM Nguyễn Tầm Thư�ng, SJ
Trích “Viết Trong Tâm Hồn�