Chứng tá của Linh mục Dòng Tên Maurice Joyeux bên cạnh ngư�i di dân ở Hy Lạp

Báo Aleteia gặp Linh mục Maurice Joyeux, Giám đốc Cơ quan Dòng Tên giúp ngư�i tị nạn ở vùng biển Égée, Hy Lạp

Cha Maurice Joyeux là ngư�i đi tuyến đầu kể từ khi có cuộc khủng hoảng ngư�i tị nạn ảnh hưởng đến đất nước. Nhà truy�n giáo dày dạn kinh nghiệm trong nhi�u vụ can thiệp khẩn cấp trên tất cả các trận tuyến, đặc biệt ở đảo Lesbos, sau nhi�u năm sống ở Ấn �ộ và Châu Phi, đặc biệt là trong các trại tị nạn ở Rwanda và Chad. Từ năm 2008, cha v�  sống ở Athens, Hy Lạp.

Aleteia: Vào tháng 9 năm ngoái, cha đã gióng lên tiếng kêu cứu báo động (trên báo Le Point) v� cuộc khủng hoảng của ngư�i di dân và tình trạng “không nhân đạo� v� đi�u kiện sống của h�, và cha đã đặc biệt quan tâm đến nạn buôn bán chung quanh thảm kịch này. Cha giải thích thế nào v� sự vắng mặt của hành lang nhân đạo và không có bất kỳ một sự bảo vệ nào của lực lượng Âu châu hay quốc tế?

Cha Maurice Joyeux: Tôi nghĩ trước làn sóng ngư�i tị nạn đến ồ ạt như vậy, các nhà chức trách Âu châu đã không lư�ng trước được, Hy Lạp lại còn ít dự trù hơn. Cánh cửa (đặc biệt là nước �ức) đã được mở và tin tức đã công bố trên tất cả các trang mạng xã hội hoặc các phương tiện truy�n thông quốc tế, nhưng con đư�ng ra đi lại để một mình trong tay  những ngư�i buôn ngư�i, những ngư�i tự nhận mình là ngư�i “giúp� ngư�i tị nạn đạt được mục tiêu của h�. H� bắt những ngư�i tị nạn phải trả một giá quá đắt. Chúng tôi thiếu sáng suốt và can đảm v� mặt chính trị để nhanh chóng bảo vệ ngư�i quá cảnh, giúp h� làm hồ sơ hợp lệ, nâng đỡ h� v� mặt tổ chức (thực phẩm, y tế, vệ sinh, nước uống, tạm trú …) Nhưng cũng như có một vài nước đã nhanh chóng đóng cửa lại.

Việc thành lập các trại dư�ng như khác với những gì cha đã thấy ở Tchad-Soudan, Phi Châu hay ở các nước khác. Chúng ta có thể thấy đây là một sự suy giảm hoặc yếu kém v� mặt trách nhiệm của các nhà lãnh đạo Âu châu không? Những con số ảo trên các phương tiện truy�n thông v� số ngư�i di cư đến Hy Lạp trên những con tàu và những ngư�i tại chỗ có thể hiện cho sự phủ nhận thực tế này không?

Các nhà lãnh đạo Âu châu sợ quan điểm công khai của h�, đi�u này cũng dễ hiểu. Tuy nhiên, chúng ta cần có những nhà lãnh đạo can đảm như bà Angela Merkel, dám làm và dám nhận bất trắc, để thể hiện tình đoàn kết với những ngư�i chạy trốn chiến tranh hay bất cứ hình thức khủng bố nào, bạo lực v� thể chất cũng như tinh thần. Hy Lạp và Âu châu không nghĩ h� sẽ phải mở những trại như ở các nước đang phát triển, hay ở các biên giới như một số nước Phi Châu… Nhưng sự toàn cầu hóa tăng v�t và các chiến tranh của nó đã có các kết quả ngay chính bên trong biên giới của chúng ta và các vùng đất từ nay. Khẩn cấp là chúng ta đón tiếp một cách khôn ngoan và với lòng tôn tr�ng cao những ngư�i đang tuyệt v�ng, đa số h� là những ngư�i khách đáng kính của đất nước chúng ta, h� van nài sự thông cảm và nâng đỡ của chúng ta.

Kể từ hiệp ước đã ký với Thỗ Nhỉ Kỳ, cha đã quan sát thấy gì v� phía cảnh sát địa phương và v� ngư�i di dân? V� mặt đạo đức và chính sách? � kiến của cha v� th�a ước này là gì?

Tôi nhận thấy nó phức tạp và thiếu sự tôn tr�ng ngay chính trong phẩm giá con ngư�i. Một thương lượng 72.000 ngư�i di cư phải trở v� để đổi lấy 72.000 khác từ Thổ Nhĩ Kỳ được phân phối sang các nước Âu châu…  Chúng ta quên mất sự đa dạng của những cuộc đ�i và các khuôn mặt của những ngư�i tị nạn! Vì thế hiệp ước này buồn cho một phần. Dù sao cũng là cả một sự can đảm vì dám “thương thuyết� với Thỗ Nhỉ Kỳ và các nhà chức trách Thổ, h� thư�ng xuyên giải quyết trực tiếp, làm theo lệnh của các mạng lưới quy�n lực mafia, những ngư�i trục lợi bất chính “đưa ngư�i� đến Hy Lạp và Âu châu.

Tại th�i điểm đó, những cuộc vượt biên đã dừng lại, nhưng mối đe d�a trở lại vẫn còn, tiếc thay lại do cầm quy�n Thổ chủ trương. Tóm lại, những ngư�i tị nạn cũng là con tin của các cuộc thương thuyết chính trị cao hay thấp. Và đó là sự toàn cầu hóa của chúng ta, cái g�i là th�a hiệp mang hơi hướm nặng cho việc mất thanh danh của chính mình… Nhưng làm sao để làm, làm sao để giải quyết các vấn đ� như vấn đ� ra đi, lưu vong dưới làn bom đạn?

Ngư�i ta thông báo đã giảm 90% số ngư�i di cư đến Hy Lạp vào tháng ba và tháng tư vừa qua. Con số này có thực sự đúng như thế?

�i�u này là đúng sự thật và nó vẫn còn đúng cho đến hôm nay. Chứng t� cho thấy có các liên kết trực tiếp với chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ, h� đứng ra  thương thuyết với các mạng lưới cực mạnh của những kẻ buôn ngư�i, đã bắt mỗi thuy�n nhân phải trả từ 2000 hoặc 2500 € để vượt biển Égée trên những chiếc tàu bơm hơi không an toàn làm chết ngư�i. Chỉ cần nhà cầm quy�n Thỗ Nhỉ Kỳ quyết định là m�i sự có thể ngừng lại! Không thú vị sao? Nhưng chúng ta đừng quên Thỗ Nhỉ Kỳ “đón nhận� hơn 2 triệu ngư�i Syria tị nạn trên đất của h�! Sự sẵn sàng đón nhận ngư�i tị nạn trên đất Âu châu của chúng ta so với h� thì có kém…

Là linh mục Dòng Tên, đâu là mối tương quan của cha với ngư�i di dân và dưới quan điểm đức tin, cha sống như thế nào trong hoàn cảnh này?

Tôi đau khổ nhi�u khi nhìn sát cạnh vấn đ� này, đã có không biết bao nhiêu ngư�i bị đau khổ, bị chính tất cả chúng ta đối xử tệ. Tôi cảm thấy xấu hổ cho những kẻ buôn ngư�i, những kẻ tống ti�n. Cùng với các bạn bè, tôi cố gắng giúp đỡ để chận lại cuộc đi điên rồ này, trước hết là một kinh nghiệm rất thể lý. Rất mệt m�i nhưng chẳng là bao so với sự kiệt sức của những ngư�i tị nạn phải ra đi… Trong lòng tôi là tiếng kêu, là l�i cầu nguyện, là những câu h�i, là lòng trắc ẩn, là việc đi tìm sự thật…

�ây vẫn là và luôn là phục vụ cho sự sống, là chứng nhân của tinh thần phục vụ này, phục vụ cho những ngư�i đang lưu vong. Tiếp nhận sự sống này, các tài năng, các khác biệt này có thể là một cơ hội lịch sử, một may mắn. �i�u này tùy thuộc vào chúng ta. Như ngư�i ta nói, các giá trị của chúng ta không gặp nguy hiểm, nó bị thử thách, nó cần được huy động, được cho ra và đến lượt nó, nó dám nhận thử thách.

Cha thấy Hy v�ng ở đâu trong một sự kiện như vậy?

Hy v�ng là trong thách thức của sự khác biệt và ý thức v� những sự giống nhau. Những ngư�i tị nạn có cùng nhu cầu, cùng mong muốn như tất cả m�i ngư�i. L�i hứa của ngư�i khác, đi�u này vẫn còn! Sức sống và nhân phẩm của các cá nhân và các gia đình, tuổi trẻ của các em bé khi các em đến đất nước chúng ta buộc lương tâm chúng ta phải tỉnh thức, kích thích sự quan tâm, sự hiếu kỳ của chúng ta, để chúng ta kiên nhẫn dấn thân xây dựng cho h� một tương lai.

Trong cuộc ph�ng vấn của cha với báo Le Point, cha nhấn mạnh đến một số lớn ngư�i di dân vì kinh tế, h� thuộc tầng lớp trung lưu, những ngư�i có giá trị lớn. Cha có nghĩ cuộc di cư hàng loạt này là chỉ duy nhất do nhóm Nhà nước Hồi giáo tự xưng gây ra không? Như thế sẽ có hệ quả của hai đư�ng lối chính trị phòng thủ với hai tốc độ, giữa đư�ng lối của Liên hiệp Âu châu và đư�ng lối của Mỹ, mà không đư�ng lối nào tôn tr�ng ngư�i dân?

Không, tôi không nghĩ vậy. �ơn giản chỉ vì chiến tranh, vì hiểm nguy đến tính mạng mà ngư�i dân phải chạy trốn cái chết. Các cuộc khủng hoảng hồi giáo đã từng có, cũng như các cuộc khủng hoảng v� mặt kinh tế, mà xung đột v� lợi ích giữa các cư�ng quốc là nguyên nhân, từ đó gây ra sự đổ máu và ngư�i dân buộc phải chạy trốn.

Có những trò gian xảo và những nhà chiến lược mánh khóe đã tìm cách gây bất ổn bên ngoài biên giới của h�, để trả thù cho sự đô hộ mà h� đã chịu, hoặc những bài h�c mà Âu châu hoặc Phương Tây muốn cho thế giới qua các bài diễn văn, hoặc qua các cuộc can thiệp của h�. Chúng ta phải canh chừng và nhận định.

Cha mong gì cho tương lai của tất cả những ngư�i đang cố gắng để xây dựng lại cuộc sống của h�? Các giấy t� cần thiết để h� được định cư ở Âu châu hoặc các phương tiện để h� tham dự vào việc tái xây dựng lại đất nước của h�? Cha muốn nói gì với ngư�i dân Pháp và Âu châu v� cuộc khủng hoảng này và với những dân tộc này?

Mong muốn của tôi là hòa bình. một hòa bình nhanh chóng được thành lập lại ở Syria và Trung �ông. Mong muốn của tôi là có nhi�u sự hiểu biết và giảm bớt sự e ngại giữa chúng ta, những ngư�i Âu châu có nguồn tài nguyên văn hóa và tôn giáo mênh mông. Hy v�ng của tôi là thấy những ngư�i ngư�i tị nạn này được lắng nghe và được tiếp nhận, được tôn tr�ng và được yêu thương.

Một số có thể trở v� quê hương của h� và xây dựng lại, nhưng trước hết và trên hết, chúng ta giúp h� ở đây và ngay bây gi� để đối diện, để h� tự hào v� chính h� và để chia sẻ những gì h� có tốt nhất với chúng ta. Là ngư�i Âu châu, chúng ta cậy dựa vào chính nguồn năng lực riêng của mình, đào sâu hy v�ng và đức tin của chúng ta, chúng ta sẽ cởi mở hơn và sẵn sàng cho sự gặp gỡ và cho các biến đổi của nó… B� giếng Samaritain, nơi chính Chúa Giêsu đã có những cuộc gặp gỡ bất ng�, nhưng cũng là cuộc gặp gỡ của ni�m vui, của một hứa hẹn chưa từng có.

Anrê Trần Lam Hồng chuyển dịch