Luân lý Kitô giáo: Tá»�T XẤU – Ä�ÚNG SAI

1570

Trong ngôn ngữ thư�ng ngày, chúng ta vẫn hay nói: Ngư�i Tốt-Việc Tốt. Nói như vậy liệu có chính xác? Hay chúng ta nên nói: Ngư�i Tốt-Việc �úng. Dựa vào bài viết What is good and what is right của Cha James F. Keenan S.J. Dòng Tên, ngư�i viết trước là sẽ nêu lên các ý niệm trên, sau là bàn v� mối liên hệ giữa chúng.

Tốt-Xấu và �úng-Sai là các ý niệm thuộc luân lý. Nhi�u ngư�i lẫn lộn hay không phân biệt được các ý niệm này. Tốt-Xấu liên quan đến con ngư�i, chủ thế của hành động, ngư�i đó hành động vì tình yêu hay không vì tình yêu để nỗ lực sống đúng. Câu h�i liên hệ đến Tốt-Xấu là: liệu ngư�i đó có cố gắng để đáp lại l�i m�i g�i của Chúa Giêsu để yêu mến Thiên Chúa và tha nhân hay không. �úng-Sai liên quan đến hành vi, mô tả hành vi thúc đẩy các giá trị trong thế giới. Câu h�i liên hệ đến �úng-Sai là: liệu các hành động nào đó có thực sự làm cho thế giới này trở nên tốt đẹp hơn không.

Tốt-Xấu và �úng-Sai liên quan đến động lực và ý hướng. Với động lực, chúng ta muốn biết đi�u gì là n�n tảng thúc đẩy để đi đến hành động. Trong khi ý hướng liên quan đến các lý do cho hành động mà nó hướng dẫn các phán đoán của chủ thể trong việc ch�n lựa phương tiện hành động. �ộng lực gắn với Tốt-Xấu và ý hướng và ch�n lựa gắn với �úng-Sai.

Do đó, khi xét đến mối liên hệ giữa �úng-Sai liên hệ với tiêu chuẩn Tốt-Xấu. �ể phân biệt được giữa Tốt-Xấu và �úng-Sai chúng ta phân biệt giữa động lực và ý hướng. Câu h�i đặt ra nói lên mối liên hệ này là: “Tôi có đang cố gắng để trở nên ngư�i tốt hơn để làm cho thế giới này thành một nơi tốt hơn hay không?�

Một ngư�i tốt, nhưng có thể hành động sai, nghĩa là, sống tốt không đảm bảo cho hành xử đúng và ngư�i xấu không chắc là hành xử sai. Tương tự vậy, một ngư�i có thể có ý hướng đúng, nhưng thiếu khôn ngoan, làm ch�n lựa sai. Hoặc một ngư�i có thể làm ch�n lựa đúng thậm chí nếu ý hướng thiếu trật tự. Vì vậy, �úng-Sai liên quan đến các vấn đ� vốn tương hợp với cách nghĩ của chủ thể trong cả ý hướng và ch�n lựa.

Trong khi đó, động lực liên hệ đến đức ái (Mến Chúa Yêu ngư�i). Một ngư�i là đạo đức hay chưa đạo đức hệ tại ở động lực thúc đẩy ngư�i đó. Nếu vì tình yêu Chúa và tha nhân mà ngư�i đó hành động, thì chúng ta nói ngư�i ấy đạo đức; và ngược lại chưa là ngư�i đạo đức, nếu động lực thúc đẩy ngư�i đó là bởi tỉnh yêu vị kỷ. �ộng lực luân lý này sẽ chi phối cả đến ý hướng và ch�n lựa. Như vậy có thể nói, động lực luân lý là đặc tính vô đi�u kiện và đẩy đủ của �úng-Sai luân lý, đồng th�i cho thấy một ngư�i là Tốt hay Xấu.

Tóm lại, mối liên hệ giữa ý niệm �úng-Sai và tiêu chuẩn Tốt-Xấu là mối liên hệ giữa �ộng lực và � hướng và Ch�n lựa. Khi nói một ngư�i nào đó là tốt hay xấu và hành động của ngư�i đó là đúng hay sai, chúng ta không chỉ phán đoán dựa trên hành động của ngư�i đó mà cần xét đến động lực, ý hướng và ch�n lựa: �ộng lực phải đặt n�n tảng trên đức ái, ý hướng phải ngay lành và ch�n lựa phương tiện đúng đắn thích hợp để thực hiện hành động.

Thiên Kính, S.J.
Nguồn: dongten.net