Chúng ta thưá»ng nuôi dưỡng má»™t sá»± ngây ngô nà o đó vỠý nghÄ©a cá»§a đức tin khi đối diện vá»›i cái chết. Chung chung, tÃn hữu kitô chúng ta cho rằng ai có đức tin vững mạnh thì đứng trước cái chết há» không sợ hãi và không nghi ngá». Hà m ý rằng nếu sợ hãi và nghi ngá» khi sắp cái chết là dấu hiệu cá»§a má»™t đức tin yếu Ä‘uối. Dù đúng là có nhiá»u ngưá»i có đức tin mạnh đã không sợ và bình thản trước cái chết, nhưng không phải ai cÅ©ng được như váºy và cÅ©ng không nhất thiết Ä‘iá»u đó là chuẩn má»±c.
Chúng ta có thể bắt đầu vá»›i Chúa Giêsu. Chắc chắn Ngà i có má»™t đức tin vững mạnh, nhưng trước khi chết, Ngà i đã kêu lên trong hãi sợ và nghi ngá». Tiếng kêu khóc thống khổ cá»§a Chúa, “Lạy Chúa, Lạy Chúa, sao Chúa bá» con†đến từ má»™t ná»—i thống khổ thá»±c sá»±, chứ không phải để tạo hiệu ứng thần linh gì đó như đôi khi chúng ta mặc định theo lòng sùng đạo. Tiếng kêu đó không hẳn hướng vá» chúng ta, nhưng là má»™t Ä‘iá»u chúng ta nên nghe. Má»™t và i phút trước khi chết, Äức Giêsu đã sống giây phút thá»±c sá»± sợ hãi và nghi ngá». Äức tin cá»§a Ngà i đâu mất rồi? Äiá»u nà y tùy thuá»™c và o cách chúng ta nghÄ© vỠđức tin và phương cách cụ thể mà nó có thể diá»…n ra khi chúng ta sắp chết.
Trong nghiên cứu nổi tiếng cá»§a mình vá» các giai Ä‘oạn chết, nữ bác sÄ© tâm thần Mỹ Elizabeth Kubler-Ross (1926-2004) đưa ra năm giai Ä‘oạn trong tiến trình chết: phá»§ nháºn, giáºn dữ, mặc cả, trầm cảm, chấp nháºn. Phản ứng đầu tiên cá»§a chúng ta khi nháºn chẩn Ä‘oán cuối cùng là phá»§ nháºn – chuyện nà y không thể xảy ra được! Sau đó khi phải chấp nháºn thì phản ứng kế tiếp là giáºn dữ – vì sao là mình! Và giáºn dữ nhưá»ng chá»— cho mặc cả – tôi còn bao nhiêu thá»i gian nữa để sống? Rồi đến trầm cảm, và khi không là m gì được, chúng ta má»›i chấp nháºn – tôi sắp chết. Tất cả các Ä‘iá»u nà y Ä‘á»u đúng.
Nhưng trong má»™t quyển sách sâu sắc,Â Æ n sá»§ng khi hấp hối (The Grace in Dying), bà Kathleen Dowling Singh dá»±a trên kinh nghiệm khi ở bên đầu giưá»ng cá»§a những ngưá»i sắp chết, bà đưa ra các giai Ä‘oạn khác: nghi ngá», cá»± lại và ngây ngất. Các giai Ä‘oạn giúp chúng ta hiểu Chúa Giêsu khi Ngà i đối diện vá»›i cái chết.
Äêm trước đó ở vưá»n Giếtsêmani, rõ rà ng Chúa Giêsu đã chấp nháºn mình sẽ chết. Nhưng sá»± chấp nháºn nà y chưa phải là cá»± lại hoà n toà n. Nó chỉ xảy ra ngà y hôm sau trên tháºp giá, trong khi trút hÆ¡i thở cuối cùng như các Phúc âm tưá»ng thuáºt, Ngà i gục đầu xuống và trút hÆ¡i thở cuối cùng. Ngay trước đó, Ngà i đã trải qua cÆ¡n hãi sợ khá»§ng khiếp, rằng những gì Ngà i luôn tin và được dạy vá» Chúa có thể là không phải. Có lẽ thiên đà ng trống rá»—ng, có lẽ những gì chúng ta xem là các hứa hẹn cá»§a Chúa chỉ là má»™t mÆ¡ ước sốt sắng.
Nhưng như chúng ta biết, Ngà i đã không nhưá»ng bước trước các nghi ngỠđó, đúng hÆ¡n là bên trong các bóng tối nà y. Chúa Giêsu đã chết trong đức tin – nhưng không trong những gì chúng ta ngây thÆ¡ nghÄ© vỠđức tin. Chết trong đức tin không phải lúc nà o cÅ©ng chết bình thản, không sợ, không nghi ngá».
Chẳng hạn linh mục há»c giả Kinh Thánh nổi tiếng Raymond E. Brown (1928-1998) đã bình giải vá» ná»—i sợ cái chết trong cá»™ng Ä‘oà n cá»§a Ngưá»i môn đệ Yêu dấu: “Cùng Ä‘Ãch cá»§a cái chết và sá»± bấp bênh cá»§a nó đã là m cho những ngưá»i suốt Ä‘á»i tin và o Chúa Kitô run rẩy. Tháºt váºy, không hiếm khi trong cá»™ng Ä‘oà n nhá» các Môn đệ Thánh Gioan đã thú nháºn mình nghi ngá» khi trong đầu nghÄ© đến cái chết… Câu chuyện cá»§a ông Ladarô trong phần cuối Ä‘á»i sống hoạt động cá»§a Chúa Giêsu trong Phúc âm Thánh Gioan là để dạy chúng ta đối diện vá»›i thá»±c tế hữu hình, đó là nấm mồ, tất cả chúng ta Ä‘á»u cần nghe, cần nắm lấy thông Ä‘iệp táo bạo mà Chúa Giêsu đã tuyên bố: “Ta là sá»± sốngâ€â€¦ Äối vá»›i Thánh Gioan, cho dù chúng ta có tuyên xưng lại đức tin bao nhiêu lần, thì thá» thách tối háºu vẫn là cái chết. Dù đó là cái chết cá»§a ngưá»i thân hay cá»§a chÃnh mình, đó là giây phút mà chúng ta nháºn ra, tất cả Ä‘á»u tùy thuá»™c và o Chúa. Trong suốt cuá»™c Ä‘á»i, chúng ta đã bảo vệ mình trước sá»± tháºt phÅ© phà ng nà y. Nhưng đứng trước cái chết, tất cả má»i phòng thá»§ Ä‘á»u rÆ¡i rụng.â€
Äôi khi những ngưá»i có đức tin sâu Ä‘áºm bình thản và yên bình đối diện vá»›i cái chết. Nhưng thỉnh thoảng cÅ©ng có ngưá»i không là m được, ná»—i sợ và các nghi ngá» Ä‘e Ä‘á»a há» không nhất thiết đó là dấu hiệu cá»§a má»™t đức tin yếu Ä‘uối hoặc chùn bước. Äiá»u nà y có thể ngược lại, như chúng ta thấy trong trưá»ng hợp Chúa Giêsu. Bên trong tâm hồn cá»§a má»™t ngưá»i có đức tin, ná»—i sợ và nghi ngá» khi đứng trước cái chết, Ä‘iá»u mà các nhà thần nghiệm gá»i là “đêm tối tâm hồnâ€â€¦ và những gì xảy ra bên trong kinh nghiệm nà y là : sợ và nghi ngá» non ná»›t mà chúng ta cảm nháºn lúc nà y là chúng ta không thể nhầm lẫn chÃnh mình vá»›i nguồn sinh lá»±c cá»§a chúng ta cho Chúa. Khi chúng ta phải chấp nháºn chết vá»›i niá»m tin tưởng bên trong vá»›i những gì có vẻ như là sá»± phá»§ nháºn tuyệt đối, và chúng ta chỉ có thể kêu lên trong thống khổ vá»›i má»™t sá»± trống rá»—ng rõ rà ng, thì không còn có thể nhầm lẫn Chúa vá»›i cảm xúc và bản ngã cá»§a chÃnh chúng ta. Trong Ä‘iểm nà y, chúng ta trải nghiệm má»™t sá»± thanh lá»c cuối cùng cá»§a tâm hồn. Chúng ta có thể có má»™t đức tin sâu Ä‘áºm nhưng vẫn cảm thấy nghi ngá» và sợ hãi trước cái chết. Cứ nhìn và o Chúa Giêsu là thấy.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Phanxicovn

