Hội thảo Văn hóa: Bốn trăm năm hình thành và phát triển chữ quốc ngữ trong lịch sử loan báo Tin Mừng tại Việt Nam

“Bốn Trăm Năm Chữ Quốc Ngữâ€� là chủ Ä‘á»� chÆ°Æ¡ng trình há»™i thảo của Ủy ban Văn hóa trá»±c thuá»™c Há»™i đồng Giám mục Việt Nam tổ chức lúc 8g vào hai ngày 25 và 26/10/2019 tại Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn.

Cùng hiện diện trong buổi há»™i thảo có Ä�ức Giám mục (Ä�GM) Giuse Nguyá»…n Chí Linh – chủ tịch Há»™i đồng Giám mục Việt Nam, Ä�GM Giuse Ä�ặng Ä�ức Ngân – chủ tịch Ủy ban Văn hóa (UBVH), Ä�GM Phêrô Nguyá»…n Văn Khảm, Ä�GM Anphongsô Nguyá»…n Hữu Long, Ä�GM Emmanuel Nguyá»…n Hồng SÆ¡n, Ä�GM Ä�aminh Nguyá»…n Văn Mạnh. Ngoài ra còn có Linh mục (Lm) Giuse Trịnh Tín Ã� – thÆ° ký UBVH kiêm MC chÆ°Æ¡ng trình, các Linh mục, tu sÄ© nam nữ, những đại diện nhóm liên tôn (Cao Ä�ài), ông Ä�ặng Ngá»�c Lệ – Viện trưởng viện Ngôn ngữ há»�c, Phó giáo sÆ° Tiến sÄ© Phạm Quang HÆ°ng, cô Huỳnh thị Hồng Hạnh – trưởng bá»™ môn ngôn ngữ Ä�ại há»�c Khoa há»�c Xã Há»™i và Nhân Văn, và MC TÆ°á»�ng Anh.

Phần I

Trong diễn từ khai mạc, �GM Giuse chủ tịch UBVH đã chia sẻ gợi mở để giới thiệu với các hội thảo viên nhìn lại quá trình hình thành và phát triển chữ quốc ngữ, trong lịch sử loan báo Tin Mừng. Với chi�u dài xuyên suốt bốn trăm năm, từ khi ngư�i Việt còn phải dùng chữ viết hoàn toàn vay mượn, hoặc được cải tiến với các tên g�i: chữ Hán Việt, chữ Nôm. Chính trong bối cảnh này văn h�c dân gian truy�n khẩu trở nên khả dụng, nhưng cũng gây ra tình trạng tam sao thất bổn. May mắn trong giai đoạn lịch sử này, vào thế kỷ 15 xuất hiện các giáo sĩ từ phương Tây đến Việt Nam (VN) giảng đạo, phổ biến giáo lý Công giáo. Các vị thừa sai cùng với các thầy giảng VN lúc đó đã nỗ lực nghiên cứu khai sáng chữ quốc ngữ, dựa trên các mẫu tự và văn phạm của ngôn ngữ Latinh. Cũng từ đó công cuộc truy�n giáo bằng tiếng Việt của các thừa sai mỗi ngày một thêm tiến triển.

Qua đó Ä�GM Giuse cÅ©ng má»�i gá»�i các há»™i thảo viên trÆ°á»›c tiên dành má»™t chút lắng Ä‘á»�ng nhá»› vá»� cố Ä�GM Giuse VÅ© Duy Thống –  nguyên chủ tịch UBVH – đã được Chúa gá»�i vá»�. Khi còn tại thế, ngài luôn thao thức và tâm huyết cho những buổi há»™i thảo, trong tâm tình đó Ä�GM Giuse đã chính thức khai mạc chÆ°Æ¡ng trình, và buổi thuyết trình được bắt đầu.

Thuyết Trình 1.

Chủ đ�: Ảnh hưởng của văn chương Công giáo trên việc truy�n bá đức tin ở VN thế kỷ XVII – XVIII.

Thuyết trình viên: Phó Giáo sư Tiến sĩ Lm Antôn Trần Quốc Anh.

Lm Antôn đã trình bày v� lịch sử loan báo Tin Mừng khởi đi từ sự hình thành chữ quốc ngữ và quá trình phát triển:

– Qua các vị tá»­ đạo tại Ã� Châu.

– Các thể loại văn chÆ°Æ¡ng và các tác phẩm tiêu biểu.

– Sá»± phát triển của các giáo Ä‘oàn. Ä�àng trong. Ä�àng ngoài.

– Thành lập Giáo há»™i địa phÆ°Æ¡ng.

– Sá»± cá»™ng tác và đóng góp của các giáo hữu bản địa.

– Francisco de Pina (1585 -1625)

– Alexandre de Rhodes (1593 – 1660).

Chương trình được nối kết giữa thuyết trình viên và hội thảo viên bằng những câu h�i xoay quanh chủ đ�. Phần văn nghệ đan xen giữa buổi hội thảo là những bài hát dân gian, những ca từ làm khơi dậy lòng yêu quê hương tổ quốc, phát đi từ những trái tim đồng cảm sâu sắc, tạo được một không khí sống động vui tươi cho các thuyết trình viên, hội thảo viên, tham dự viên.

Thuyết Trình 2

Chủ đ�: Nhà biên soạn thực sự của Mannuductio Ad Linguam Tunkinensem (Văn phạm Việt ngữ thế kỷ XVII đến XVIII)

Thuyết trình viên: Tiến sĩ Phạm Thị Ki�u Ly, ngành Khoa h�c Ngôn ngữ tại �ại h�c Sorbonne Nouvelle. Cô trình bày luận án của cô có tựa đ�: Biên Soạn Ngữ Pháp Tiếng Việt (1615 – 1919).

Lịch sá»­ chữ quốc ngữ từ 1615 – 1919

Nhà biên soạn thực sự của Mannuductio Ad Linguam Tunkinensem (Văn phạm Việt ngữ thế kỷ XVII đến XVIII)

Phần II

Sau khi các hội thảo viên đã dùng bữa trưa (Buffer), chương trình được kết nối lại lúc 13g30. Bài hát “Nối vòng tay lớn� do các hội thảo viên cùng hát làm bầu khí trở nên sống động vui tươi trước khi bước vào phần thuyết trình.

Thuyết Trình 3

Chủ đ�: Văn h�c Tôn giáo từ năm 1620 đến nay.

Thuyết trình viên: Lm Ä�a Minh Nguyá»…n Ä�ức Thông – Tiến sÄ© Giáo dục Tôn giáo, dòng Chúa Cứu Thế.

Lm �a Minh là tác giả dịch thuật của 59 quyển sách các loại, ngài đã trình bày những nét chấm phá của chữ quốc ngữ trong n�n văn h�c VN từ năm 1620 cho đến hiện nay:

– Văn há»�c Công giáo vá»›i 4 đặc tính quan trá»�ng.

– Sứ mạng của văn thi sÄ© Công giáo.

– Chữ quốc ngữ trong văn há»�c Công giáo năm từ năm 1862 đến 1919.

Phần II của buổi hội thảo tạm ngưng lúc 15g00, các hội thảo viên chia tay nhau trong tình thân ái và sẽ gặp lại nhau vào 8g00 ngày hôm sau (26/10/2019), để cùng h�c h�i, cùng thao thức ôn lại dòng lịch sử văn hóa ngư�i Công giáo VN trải dài qua bốn trăm năm thăng trầm, nhưng vẫn giữ nguyên được bản sắc của dân tộc.

                         

Phần III

Không khí rá»™n rã vui tÆ°Æ¡i, hòa trong tiếng hát vá»›i nhau bài truyá»�n thống tiếng Việt “Cái nhà là nhà của taâ€� thay cho lá»�i các há»™i thảo viên chào đón má»™t ngày má»›i, và chào đón nhau cùng bÆ°á»›c vào ngày há»™i thảo thứ hai. Hiện diện thêm trong chÆ°Æ¡ng trình là Giáo sÆ° Ä�á»— Trinh Huệ – Trưởng ban Pháp văn Ä�ại há»�c Huế, nhà nghiên cứu văn há»�c Nguyá»…n Thanh Băng.

Thuyết trình 4.

�ể giới thiệu chương trình, Lm MC Giuse Trịnh Tín � đã chia sẻ: �ức tin chưa được hội nhập văn hóa là đức tin chưa được suy nghĩ thấu đáo, như một điểm nhấn cho buổi hội thảo mà thuyết trình viên không chỉ nói v� một n�n văn hóa chữ quốc ngữ, nhưng sẽ nói v� con ngư�i, v� một thi sĩ và một thi đàn.

Chủ đ�: Văn h�c chữ quốc ngữ thế kỷ XIX – Thánh Philipphê Phan Văn Minh (1815 – 1853), cánh én báo mùa Xuân.

Thuyết trình viên: Lm Phanxicô Xaviê �ào Trung Hiệu, OP. đã trình bày tập thơ mang tên “Penan Thi Tập�, ngư�i đứng đầu thi đàn này là thánh Philipphê Phan Văn Minh, sự xuất hiện của thánh nhân trên thi đàn như mùa xuân được báo trước cho văn h�c chữ quốc ngữ giữa thế kỷ XIX.

Những trao đổi, những câu h�i đáp được đưa ra sau phần thuyết trình làm cho buổi hội thảo thêm sôi nổi.

Tiếp theo chương trình là diễn từ đúc kết của �GM Giuse gửi tới các hội thảo viên, các thuyết trình viên, tham dự viên, đã ngồi với nhau, lắng nghe, cảm nhận, bàn thảo và cùng suy tư trong hai ngày vừa qua, v� dòng chảy của chữ quốc ngữ trong bốn trăm năm. Ngài cảm ơn bốn thuyết trình viên với sự hiểu biết chuyên sâu, đã giúp cho m�i ngư�i hiểu biết chữ quốc ngữ từ th�i phôi thai, th�i kỳ phát triển, hoàn thiện lần thứ nhất, rồi lần thứ hai, đến khi phổ biến vào năm 1865 cho đến ngày nay. Tin Mừng đưa vào văn h�c chảy dài suốt dòng lịch sử giáo hội, góp phần vào công cuộc truy�n giáo. Văn h�c là nguồn sống đức tin, có khả năng chuyển tải tới tâm hồn con ngư�i, để có thể dẫn tới ni�m tin Kitô giáo.

Tiếp đó �GM Giuse cũng chân thành cảm ơn sự hiện diện, cộng tác, đóng góp và phục vụ của tất cả m�i ngư�i cho chương trình hội thảo. � nghĩa của chương trình cũng là thể hiện sự ghi ơn các vị thừa sai, các bậc ti�n nhân của dân tộc VN đã nghiên cứu để hình thành, phát triển và phổ biến chữ quốc ngữ từ khởi đầu và tiếp tục đến ngày nay.

Trước khi kết thúc chương trình, �GM Giuse đã công bố “Văn kiện hướng dẫn việc kính nhớ tổ tiên� của Ủy ban Văn hóa được Hội đồng Giám mục Việt Nam trong Kỳ h�p XIV vừa qua (10/2019) chấp thuận áp dụng thử nghiệm trong 3 năm, bắt đầu từ ngày 04/10/2019.

Cuối chương trình �GM Giuse đã tặng quà lưu niệm cho các hội thảo viên, phần quà mỗi ngư�i được trao tặng là sách quý do UBVH in soạn. Một quần thể tượng cũng được giới thiệu ra mắt để kỷ niệm bốn trăm năm hình thành và phát triển chữ quốc ngữ.

Sau cùng, một chương trình văn nghệ hoành tráng mang đậm chất dân tộc. Chương trình đã khép lại lúc 11g45. M�i ngư�i ra v� mang theo quà tặng, mang theo dấu ấn đỉnh cao của chương trình đã được khắc sâu trong tâm thức, để mãi nhớ ơn và tự hào v� văn hóa ngư�i Việt Nam.

Nguồn: Ủy ban Văn hóa – HÄ�GM VN