�ương đầu với phẫn uất trong đ�i mình

Tôi nghĩ rằng nhi�u ngư�i trong chúng ta biết v� tác phẩm của nhà nhân h�c lừng danh René Girard, và ảnh hưởng từ những thấu suốt của ông trên tác phẩm của h�c trò mình, Gil Bailie. Với lòng tri ân dành cho h�, tôi xin đưa ra đây một trong những nhận thức sáng suốt của h�, một cái nhìn vô giá v� cách chúng ta cố gắng xử lý nỗi phẫn uất trong đ�i mình.

Khi các phi hành gia đi vào không gian, tàu của h� được trang bị một máy thải khí CO2 từ hơi thở của h�. Nếu chiếc máy này trục trặc, h� sẽ gặp khó khăn như chúng ta thấy trong phim Apollo 13. Du hành trong con tàu không gian chỉ có thể thực hiện nếu có máy liên tục thải khí CO2 mà chúng ta thở ra.

Với cuộc hành trình của con ngư�i cũng vậy. Tất cả m�i nhóm ngư�i đ�u liên tục sản xuất khí gas ngột ngạt của phẫn uất và ghen tị. Phẫn uất tồn tại gần như bên trong tất cả gia đình và cộng đồng con ngư�i, vì theo Girard, chúng ta thích “bắt chước,� nghĩa là trong các việc, chúng ta luôn muốn cái mà ngư�i khác có. Sự thật không thể chối cãi này tạo ra căng thẳng, phẫn uất, ghen tương, và xung đột. Chẳng có gì là ngẫu nhiên khi hai trong Mư�i �i�u Răn có liên quan đến thói ghen tị.

Vậy cỗ máy cố gắng loại b� khí CO2 ghen tương và phẫn uất trong đ�i sống con ngư�i là gì? Các nhà nhân h�c cho chúng ta biết rằng chúng ta tự loại b� căng thẳng cho mình bằng con dê tế thần. Con dê gánh hết tội lỗi của dân theo truy�n thống Do Thái (Lv 16).Con dê tế thần đó làm việc như thế nào và làm sao nó loại b� được căng thẳng?

Có thể hiểu được qua ví dụ này: Hãy tưởng tưởng bạn đang đi ăn trưa với một vài bạn h�c hay đồng nghiệp. Sẽ có, luôn luôn là như thế, một vài xung khắc cá tính và tình trạng căng thẳng giữa hai ngư�i. Tuy vậy chúng ta cũng có thể có một bữa ăn vui vẻ, hòa hợp. Làm sao để được như thế? �ó là nh� những con dê tế thần, những ngư�i vắng mặt, những ngư�i mà tất cả chúng ta đ�u không ưa, chúng ta xem h� là ngư�i lập dị khó tính, những ngư�i mà chúng ta xem sự hiện diện của h� đem lại tác động tiêu cực và kỳ cục. Và chúng ta nói v� h�, v� ông chủ dữ dằn, v� một bạn h�c khó tính, v� một đồng nghiệp kỳ quái. Khi làm như thế, khi nhấn mạnh sự khác biệt hay cự tuyệt của những ngư�i khác đối với chúng ta, chúng ta làm tan biến đi các căng thăng giữa hai ngư�i. �ó là đặc tính của con dê bị tế thần. Chúng ta xây dựng mối giao thiệp với nhau bằng cách đẩy căng thẳng giữa chúng ta qua ngư�i khác. Khi loại trừ ngư�i đó kh�i nhóm mình, chúng ta tạo ra được mối quan hệ với ngư�i khác, nhưng như thế, sự hòa hợp giữa chúng ta dựa vào đi�u mà chúng ta cùng nhau chống lại hơn là dựa vào những gì chúng ta hướng đến.

Tất cả m�i nhóm, cho đến khi đạt được một mức độ trưởng thành nhất định, đ�u làm như thế cả. Và khi đối diện với căng thẳng trong đ�i sống riêng của mình, chúng ta cũng làm như thế. Cách xử thế này hoạt động như sau: Một buổi sáng, chúng ta thức dậy và, vì vô số lý do, chúng ta cảm thấy rối b�i, nặng trĩu do một đống tạp nhạp chán nản, lo lắng, giận dữ. Vậy chúng ta làm gì đây? Chúng ta tìm một ai đó để đổ lỗi. Luôn luôn chúng ta  nhanh chóng ch�n được ngư�i (trong gia đình, nơi làm việc, một chính trị gia, hay một giới chức tôn giáo) để trút căng thẳng vào ngư�i đó. Một ngư�i mà chúng ta xem là khó tính, ngu đần, sai lầm v� chính trị, hủ bại v� đạo đức, hay xấu xa v� mặt tôn giáo, ngư�i đó sẽ sớm phải lãnh gánh nặng căng thẳng và phẫn uất của chúng ta.

Hơn nữa, chúng ta không chỉ đẩy căng thẳng v� phía một ai đó, mà chúng ta còn luôn “sát tế� nỗi căm phẫn mà chúng ta đang cảm nhận, chúng ta sẽ đẩy căng thẳng và giận dữ của mình v� phía ngư�i đó không chỉ vì ngư�i đó khác chúng ta hay chúng ta xem h� là khó tính, ngu đần, biếng nhác, nhưng chúng ta làm thế, đặc biệt là vì chúng ta cảm thấy mình vượt trội h� v� mặt đạo đức, chúng ta đúng, còn h� sai, chúng ta tốt còn h� thì xấu. Như thế phẫn uất mà chúng ta nhắm vào ngư�i đó được xem là một phẫn uất thánh thiện và cần thiết vì danh Chúa, vì sự thật và sự thiện, cũng như tất cả những việc hành hình bằng đóng đinh, treo cổ, và rút phép thông công vậy.

�ó là cơ chế thông thư�ng mà con ngư�i dùng để tự loại b� phẫn uất bên trong cộng đồng và bên trong bản thân mình. Chúa Giêsu đã bị đóng đinh, chính xác là do cộng đồng, h� đã đóng đinh Ngài vì những lý do thánh thiện.

Nhưng, nạn nhân cao nhất kiểu con dê tế thần chính là Chúa Giêsu, Ngài m�i chúng ta hướng đến một đi�u gì đó cao hơn, và Ngài đã làm gương cho chúng ta. Chúa Giêsu loại b� căng thẳng bằng cách biến đổi nó hơn là đẩy nó đi. Việc Chúa Giêsu làm có thể xem như tác dụng của một thiết bị l�c nước. Thiết bị l�c nước được cho vào dòng nước bẩn nhiễm hóa chất và độc hại. Nó giữ những thứ không sạch và cho chúng ta dòng nước sạch. Chúa Giêsu, Chiên Thiên Chúa, đã lấy đi tội của chúng ta, và thanh l�c chúng ta trong máu của Ngài, chứ không phải bằng phép thuật, chính xác là Ngài đã hấp thụ và biến đổi tội lỗi của chúng ta. Cũng như thiết bị l�c nước, Ngài đón lấy hận thù, giữ nó, biến đổi nó, và trả lại tình yêu, Ngài đón lấy đố kỵ, giữ nó, biến đổi nó, và trả lại nâng đỡ, Ngài đón lấy phẫn uất, giữ nó, biến đổi nó và trả lại thương cảm, và cuối cùng, Ngài đón lấy sát nhân, giữ nó, biến đổi nó, và trả lại tha thứ. �ó là hình mẫu Kitô giáo trong việc xử lý căng thẳng và phẫn uất, đẩy chúng ra kh�i đ�i sống chúng ta.

Và, như Soren Kierkegaard đã đ� nghị, chúng ta không được chỉ ngưỡng mộ những gì Chúa Giêsu đã làm, mà chúng ta phải bắt chước những gì Ngài làm, phải làm như thế.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn