Nhận diện chính mình trước thập giá Chúa

Nơi chính mình, có thể có những lối sống xa lạc hoặc đối nghịch với Thập giá �ức Kitô, và như vậy, cuộc sống tâm hồn và nhân cách tôn giáo không thể triển nở được, khiến ơn cứu độ có thể trở nên xa v�i. Cần nhận diện và xóa b� những kiểu cách nào đó, để có thể đón nhận chính Chúa cách sâu xa hơn. �ối diện với Thập giá �ức Kitô, mở cho ta một tầm nhìn mới, chiếu vào hiện trạng tâm hồn, làm lộ ra những lệch lạc, những bất ổn trong suy nghĩ, hành động và m�i sinh hoạt đ�i thư�ng. Tất cả cần phải được phơi bày lên vùng ý thức, để giúp ta làm nên một cuộc chuyển biến nội tâm.

Nhìn vào bối cảnh thập giá Chúa Giêsu, ta có thể phát hiện ra con ngư�i mình qua những dạng sau:

1. Con ngư�i tự mãn

Kinh nghiệm đ�i sống thiêng liêng cho ta biết, ngư�i tội lỗi có nhi�u khả năng sám hối để trở lại hơn là những ngư�i cho rằng mình sống công chính, nhưng lại luôn tự mãn v� chính mình. Kẻ tự mãn là kẻ đã no th�a, không còn đói khát và mong muốn đi�u gì khác. �ó là một cách thức đánh lừa mình để rồi dần dần hình thành một lối sống ngụy tạo. �ây là lối sống của ngư�i Biệt phái mà Chúa Giêsu từng cảnh giác các môn đệ Ngài (x. Mt 16, 6).

Trái lại, ngư�i tội lỗi thực sự cảm thấy mình bất lực, buồn tủi, đau khổ, và nhi�u khi rất chán chư�ng bản thân mình. Nhưng những đi�u h� thực sự cảm thấy như vậy lại là một cơ may để tiếp nhận lòng thương xót của Chúa. Bởi vậy, mỗi tội nhân đ�u có một tương lai, và mỗi thánh nhân đ�u có một quá khứ. Có thể nói sự hối cải của ngư�i trộm lành (x. Lc 23, 39-43) là chìa khóa mở ra sự hoán cải cho tâm hồn ta. Ta trở v� với Chúa không phải vì ta đạo đức, mà vì nhận biết mình tội lỗi. Ta trở v� với Chúa qua ngã tội lỗi hơn là qua ngã nhân đức. Thánh Kinh cho thấy nhi�u trư�ng hợp như thế, và thực tế cuộc sống cũng vậy: Chúa đến thế gian không phải cho ngư�i công chính tự hào, nhưng cho ngư�i tội lỗi ăn năn trở lại (x. Lc 5, 23); Chúa chết không phải để tôn vinh ngư�i lành thánh, nhưng để cứu chuộc những tội nhân (x. Cl 1, 14).

Chỉ khi nào ta không còn tự hào v� bản thân mình nữa, để biết hạ mình xuống và ngước lên, thì lúc đó ta mới khởi đầu trên con đư�ng tự hối. �ừng đặt ra những lý do bên ngoài mình, nhưng là tự vấn lương tâm mình; đừng cứ xét xem mình tốt lành đến đâu, nhưng là nghiệm lại mình tồi tệ tới mức độ nào; đừng căn cứ theo lý lẽ, nhưng hãy lắng nghe tiếng lòng mình.

2. Con ngư�i ích kỷ

Tính cách ích kỷ bộc lộ ra nơi ngư�i trộm dữ bị đóng đinh bên trái �ức Giêsu. Tính ích kỷ đó khiến kẻ trộm dữ không những chỉ quay quắt với bản thân mình, mà còn ngang nhiên thách thức Chúa Giêsu: “Nếu ông là �ức Kitô, ông hãy giải thoát mình và giải thoát chúng tôi.� (Lc 23, 39). Mục đích giải thoát của �ức Giêsu là đưa con ngư�i vào đư�ng lối của Thiên Chúa, là biến đổi hiện trạng tăm tối của bản thân thành vùng ánh sáng, là mở rộng một tình yêu xả kỷ trong trái tim con ngư�i, chứ không để con ngư�i chạy theo v�ng tưởng của mình. Ước muốn giải thoát của anh ta thật hàm hồ và bất khả, vì nó không nằm trong đư�ng lối giải thoát của Thiên Chúa. �ang khi đó, ngư�i bạn của anh ta bên phải Chúa Giêsu lại hoàn toàn được giải thoát ngay trong chính cực hình phải chịu.

Quả thực, nơi con ngư�i có quá nhi�u tính xấu, nhưng suy cho cùng, tất cả đ�u phát xuất từ một cái gốc mà ra: tính ích kỷ. Ngư�i ích kỷ chỉ biết nhắm đến lợi ích riêng mình, bất chấp thiệt hại hay cảm tưởng của ngư�i xung quanh. Tham lam cũng bắt nguồn từ ích kỷ, vì muốn vơ hết v� mình. Lật l�ng, tráo trở cũng bắt nguồn từ ích kỷ, vì miễn sao phần thắng v� mình. Tự phụ, độc đoán, háo danh, hiếu thắng, coi thư�ng và khinh rẻ ngư�i khác, chẳng qua cũng do ích kỷ, vì chỉ biết có mình thôi.

Nhìn từ chi�u kích xã hội, tính ích kỷ không chỉ dừng lại ở đó, nó còn biến thái thành những tệ nạn xã hội: tham nhũng, bất công, tàn ác, độc đoán, trấn áp, bóc lột, v.v… Nó biến xã hội thành một bãi chiến trư�ng đầy những mảnh đ�i bất hạnh. Chính ích kỷ dẫn đến nạn phân biệt giai cấp, kỳ thị chủng tộc, xung đột tôn giáo, thảm h�a chiến tranh, tai ương khủng bố… �ch kỷ như bức tư�ng ngăn cách, phân rẽ và hủy diệt m�i tương quan cuộc sống với nhau, với Chúa, với chính bản thân.

Máu �ức Giêsu đổ ra trên Thập giá để giao hòa, tha thứ, nối kết, hợp nhất lại tất cả. Nhưng mầm mống và sự băng hoại của ích kỷ chỉ thực sự bị triệt tiêu, khi con ngư�i biết mở lòng ra, khiêm tốn ngước nhìn thập giá Chúa, để dòng máu cứu rỗi từ trái tim Chúa nhuộm thắm tâm hồn, và khơi nguồn sự sống mới. Chỉ khi thực sự đối diện với thập giá �ức Kitô thì m�i mặt nạ, m�i phù phiếm, m�i ảo tưởng v� bản thân ta mới rơi xuống, như máu Chúa đã rơi xuống vì chúng ta.

3. Con ngư�i lãnh đạm

Những kẻ lãnh đạm là những kẻ bàng quan đứng nhìn Thập giá Chúa mà không h� động lòng trắc ẩn. Khi ch�n tư thế bàng quan, con ngư�i trở nên vô tâm, h� hững và khô cứng. Thật ra những kẻ lãnh đạm không phản bác hay lên án Chúa, cũng chẳng tìm hiểu để lên tiếng bênh vực. H� hiện diện dưới chân Thập giá chỉ vì tò mò, muốn xem có gì lạ, mà không h� có chút tình thương. Khi đó thì �ức Giêsu đang trong cơn khát khủng khiếp sau một đêm bị hành hạ dưới đòn roi dã man, sau khi bị căng xác để đóng đinh chân tay vào thập giá, bị đội vòng gai đâm thâu vào đầu, bị phơi trần toàn thân nóng rát dưới mặt tr�i thiêu đốt giữa trưa hè, và máu không ngừng chảy ra. Trong tình trạng đó, cơn khát đã lên đến tận cùng, và Ngài thốt lên: “Tôi khát�: khát tình yêu, khát nhân nghĩa, cũng là cơn khát phần rỗi các linh hồn.

Cơn khát tình yêu đến cùng cực của �ức Giêsu cũng không lay động nổi những tâm trạng vô hồn, những lối sống vô tâm, những trái tim vô cảm. Có thể ta là kẻ lãnh đạm, không nhúng tay vào sự ác, nhưng rồi cũng không ngăn cản sự ác. Quả thật, “Thế giới chìm đắm trong đau khổ không phải vì tội ác của kẻ xấu mà là vì sự im lặng của những ngư�i tốt� (Napoléon).  Phải chăng đó là thái độ th�a hiệp với sự dữ? Dù sao đó cũng là thái độ khoan hòa giả tạo, lập l� đánh lận con đen: tưởng mình quảng đại, mà thực chất là nhu nhược; thấy mình đang quan sát m�i sự, nhưng chẳng chú tâm đến đi�u gì; nhìn mình có vẻ nhu mì đạo đức, nhưng thực tế là sống trong tâm trạng phàm tục của kẻ vô tín.

Mỗi ngư�i chúng ta đ�u nằm trong cơn khát của Chúa Giêsu. Tình yêu Ngài đã trút cạn cho ta, nên Ngài khao khát chính ta. Ngài đang ch� trái tim ta mở rộng cho nỗi khao khát của tình yêu Ngài. �ó là đi�u không thể tưởng, nhưng có thật, vì đó chính là mầu nhiệm Thiên Chúa làm ngư�i. Thiên Chúa là Tình Yêu, mà Tình Yêu là cơn khát khôn nguôi, là dòng chảy khôn xiết, là sức mạnh khôn lư�ng, là sự da diết khôn tả. Thiên Chúa qua �ức Giêsu Kitô là như thế trong cuộc đ�i mỗi ngư�i chúng ta. �i�u đáng buồn là nhi�u khi ta không dám tin như vậy, nên định hướng sống của ta vẫn mập m�, cách sống của chúng ta vẫn lơ đãng. Hãy tin! hãy cảm thụ cơn khát của Chúa Giêsu trên Thập giá, để ta không còn sống lãnh đạm trước ng�n lửa tình yêu đang bốc cao trong trái tim Ngài.

4. Con ngư�i ganh tị

Philatô ganh tị quy�n lực của Chúa; Anna ganh tị sự vô tội của Chúa; Caipha ganh tị sự đắc nhân tâm của Chúa; Hêrôđê ganh tị đức hạnh cao cả của Chúa; các luật sĩ và phái Pharisêu ganh tị sự khôn ngoan của Chúa. Kẻ ganh tị lúc nào cũng mong sớm hạ bệ những ai có sự ưu việt hơn mình. Và rồi để cho thấy Chúa không còn đáng ganh tị nữa, h� đồng hóa Ngài với hạng ngư�i tội lỗi.

Chính ngư�i trộm dữ cũng ganh tị với quy�n lực của Chúa Giêsu. Anh ta tức tối vì Ngài không sử dụng quy�n lực ấy để cứu lấy cả anh ta nữa. Sự sai lầm này khiến anh ta mù tối, không thể nhận ra Chúa Giêsu là ai. �úng ra, không ai gần ơn cứu chuộc bằng anh, nhưng rồi chẳng ai xa ơn cứu chuộc hơn anh. Tính ganh tị khiến anh sai lầm ngay đi�u anh yêu cầu: được xuống thay vì được lên.

Trước mắt quần chúng, cả ba ngư�i đang bị treo trên thập giá đ�u là những tên gian phi, đ�u đáng mang một bản án gia hình, nhưng ở đoạn kết, cái hậu của sự thật đ�u khác biệt. Ba bản án treo trên ba thập giá được thể hiện khác nhau:

– Ganh tị (Salvandus – một ngư�i đáng lý được cứu độ)

– Trắc ẩn (Salvantus- một tên trộm được cứu độ)

– �i tuất (Salvatore – một �ấng Cứu �ộ).

Ganh tị là nguồn gốc của m�i phán đoán sai lầm, lạc lối, và đi tới vực thẳm của tăm tối. Nói hành, vu cáo, võ đoán, hãm hại, đ�u do ganh tị mà ra. Ganh tị phủ nhận m�i công lý và yêu thương. Nơi cá nhân, tính ghen tỵ biến thành vô liêm sỉ, phá hoại những giá trị luân lý, làm hư hại đ�i sống tha nhân và bản thân. Trong đ�i sống cộng đoàn, tính ganh tị biến thành giả hình: giống như sói đội lốt chiên, vẫn tay bắt mặt mừng cho đến khi đủ sức tiêu diệt đối phương. Ngư�i ganh tị thì lòng đầy tham lam, muốn cướp giật nơi ngư�i khác đi�u mà mình không có. Ganh tị hay đố kị đ�u làm m� ám lương tri và xơ cứng con tim.

5. Con ngư�i nhục dục

Trên thập giá, Chúa đã chịu lột trần thân xác, chịu cảnh tượng ô nhục vì những khoái lạc ô nhơ của con ngư�i. Thân xác Chúa bị hành hạ tan nát vì đòn roi, gai nh�n, đinh sắt, lưỡi đòng, đến độ không còn hình tượng ngư�i ta nữa, chỉ vì yêu thương muốn gánh chịu những hậu quả bi thảm do những tội phạm dâm dật của loài ngư�i chúng ta.

Cuộc đ�i chỉ đẹp khi đi vào trật tự, n� nếp, bậc sống và trong sự tiết độ của nó. Nếu đ�i sống ta thiếu hoặc mất đi sự tiết độ (temperantia), thì khả năng làm chủ bản thân sẽ dần dần bị vô hiệu hóa. Sự ham muốn thú vui và chi�u chuộng thân xác quá đáng đẩy con ngư�i rơi dần vào si mê chính mình hay ngư�i khác, từ đó phát sinh những tật xấu v� dâm ô.

Ai cũng biết rằng, kẻ nào bị lửa ái tình chiếm đoạt thì trở thành nô lệ cho nó. Ng�n lửa đó không chỉ lấn át lý trí mà còn thiêu đốt các nguồn năng lượng khác trong con ngư�i. Cái đáng sợ của tật dâm dục lôi kéo theo nhi�u hậu quả tai hại cho hành trình tâm linh: nó dẫn đến sự buông thả, phóng túng, khiến con tim lạnh lùng đối với những thực tại thần linh, không còn tha thiết gì với việc cầu nguyện và luyện tập các nhân đức, dần dần đứa đến sự bại liệt tâm hồn.

Dù không nhuốm vào những tật dâm dục đi nữa, nhưng ngày nào còn dễ hướng chi�u v� những thú vui vật chất, ham muốn sung sướng và hưởng thụ, ngày đó ta không thể vươn cao trong đ�i sống tinh thần. Những gì chỉ hướng đến th�a mãn thân xác đ�u gây cản trở và bế tắc cho sự triển nở tâm hồn. Ơn g�i nên thánh m�i g�i ta không chỉ ở mức độ chế ngự tư tưởng và hành động dâm ô, nhưng chủ yếu nhắm đến biến đổi con tim thanh tịnh. Ơn g�i nên thánh của m�i bậc sống đ�u hướng đến lan t�a tình yêu chan hòa bằng sự hy sinh, trung thành, trong sáng, và vươn cao  trong nhân cách. �ó là điểm chung cũng là đỉnh cao của đức khiết tịnh trong hôn nhân cũng như trong bậc tu trì.

6. Con ngư�i lư�i biếng

Trên Thập giá, �ức Giêsu tuyên bố “hoàn tất� vì Ngài đã một đ�i làm việc cật lực theo thánh ý Cha, dưới sự thúc đẩy của Thánh Thần. Công việc của Ngài luôn nhằm vào sự cứu chuộc con ngư�i theo hoạch định của Thiên Chúa, chứ không theo sự ước tính khôn ngoan của loài ngư�i. “M�i sự đã hoàn tất� nghĩa là đã ứng nghiệm tất cả những l�i mà các ngôn sứ tiên báo trong Thánh Kinh, đặc biệt là hình ảnh ngư�i tôi tớ đau khổ (Is 53, 1-12). Như vậy, “M�i sự đã hoàn tất� chỉ có trên Thập giá, nghĩa là trong đau khổ, trong hy sinh chính mình. Sẽ không tìm được “sự hoàn tất� ở bất cứ nơi nào khác.

�ức Giêsu là mẫu mực định hình cho phương cách làm việc và hoàn tất chính cuộc đ�i của mỗi chúng ta. Công việc nào cũng là công việc của Chúa chứ không của riêng ta. Chính Chúa đã khởi sự và tiến hành m�i công việc nơi ta. �i�u còn lại, Ngài mong ta cũng hành động nương theo ân sủng để ăn khớp với tâm tình và hành động của Ngài trong m�i lúc.

“�ức tin không có việc làm là đức tin chết�. Không thể có một đức tin “ngồi chơi xơi nước�. Sinh viên, h�c sinh chỉ tin vào kiến thức của thầy thôi, mà không dùi mài kinh sử, thì dốt vẫn dốt. Bệnh nhân chỉ tin vào thầy thuốc thôi mà không uống thuốc theo toa thì chẳng bao gi� được chữa lành. Cũng vậy, kết quả cuối cùng không do ngư�i giảng hay ngư�i nghe chân lý, mà chỉ ngư�i nào thực thi chân lý mới đáng lãnh tri�u thiên vinh phúc. Tin vào �ức Kitô là phải nhiệt tình sống cuộc sống của �ức Kitô, và cũng phải chết cái chết của �ức Kitô (x. Rm 6, 4).

Những ai lư�i biếng là tự hủy hoại m�i khả năng và ân ban của mình. Phúc Âm đưa ra ba loại ngư�i lư�i biếng: Năm trinh nữ kh� dại (Mt 25, 1-12); Cây vả không sinh trái (Lc 13, 6-9); Nén bạc đem chôn (Lc 19, 16-25). Tất cả đ�u dẫn đến kết cục thảm hại. Vì thế, sự cảnh báo được lập lại 9 lần trong phúc âm Nhất lãm: “Hãy coi chừng!�. Con ngư�i có thể rất siêng năng ở một vài lãnh vực nào đó, nhưng lại rất lư�i biếng trong đ�i sống tâm hồn. “Coi chừng� sự lư�i biếng tâm hồn vẫn chưa đủ, còn phải kiện toàn đ�i sống toàn diện. Trong cuộc chiến chống lại tính lư�i biếng, từ ngữ quan tr�ng phải nằm lòng chính là “hoàn tất�.

Hoàn tất không xét theo hiệu quả của thế gian, nhưng xét theo cách thức ta chu toàn các bổn phận được trao phó và hoa trái thánh thiện được trổ sinh dồi dào. Hiệu quả cũng không phải dựa vào những công trình bên ngoài mình làm nên, nhưng phù hợp với ước muốn của Chúa. Một cuộc đ�i được xem là thành công không nhất thiết phải có thành tích; ngư�i gieo giống không nhất thiết phải là ngư�i gặt. Cũng vậy, không phải do địa vị, chức vụ hay tài năng mà kết quả công việc được mỹ mãn, nhưng là do ý hướng và tính cách thi hành nhiệm vụ. Thi hành nhiệm vụ cách l�ng lẻo, vô tổ chức, thiếu đạo đức, không chi�u sâu, không tình yêu, thì chức vụ cũng bằng thừa.

Cuộc đ�i cũng giống như sân khấu, mỗi ngư�i đ�u có một vai diễn trong kịch bản. Tầm quan tr�ng không phải là sắm vai vua hay vai tớ, mà là khả năng diễn xuất độc đáo của nghệ sĩ. Tính cách diễn xuất chỉ hoàn tất thật hay khi lòng yêu mến thật sâu. Yêu mến phải là động lực cao nhất, mạnh nhất, thúc đẩy ta đón nhận và hoàn tất công việc mình. Không phải việc làm nào đó mới là quan tr�ng, nhưng lý do làm việc đó mới xác định tầm mức giá trị của nó. Không một công việc nào được kể là hoàn tất nếu không được thực hiện vì lòng mến Chúa, cho vinh quang Chúa (x. 1Cr 10, 31).

7. Con ngư�i hà tiện

Ngư�i hà tiện ham mê tích trữ và chiếm hữu m�i của cải. Nhưng càng chiếm hữu lại càng trơ tr�i, càng ham mê lại càng bệ rạc, nhất là ham mê ti�n bạc. Thánh Phaolô cho biết: “Cội rễ sinh ra m�i đi�u ác là lòng ham muốn ti�n bạc, vì buông theo lòng ham muốn đó, nhi�u ngư�i đã lạc xa đức tin và chuốc lấy bao nỗi đớn đau xâu xé� (1Tm 6, 10). M�i cái trong đ�i chỉ là phương tiện, không phải mục đích. Ham muốn chiếm đoạt bất cứ cái gì, cũng sẽ bị xói mòn trong chán chư�ng và thất v�ng v� đi�u đó. Chỉ có những ai ham muốn tìm kiếm Chúa và quảng đại trao ban mới đạt tới ni�m vui đích thực.

Ngư�i ta hà tiện tưởng rằng những đi�u mình thu tích sẽ làm cho cuộc sống trở nên sung túc m�i b�, và nh� đó vui hưởng hạnh phúc th�a thuê. Thiên Chúa g�i ngư�i hà tiện là “�ồ ngốc!� (Lc 12, 20). Ngốc vì tưởng rằng ti�n của làm nên tất cả, hóa ra lại mất tất cả: “Nội đêm nay, ngư�i ta sẽ đòi lại mạng ngươi, thì những gì ngươi sắm sẵn đó sẽ v� tay ai? Ấy kẻ nào thu tích của cải cho mình, mà không lo làm giàu trước mặt Thiên Chúa, thì số phận cũng như thế đó.� (Lc 12, 20).

Thư�ng thì hạng ngư�i giàu hay giữ độc quy�n v� tội hà tiện, tuy nhiên thực tế, nhi�u kẻ nghèo cũng thèm khát của cải chẳng kém ngư�i giàu. Của cải ở đây không chỉ là tài sản vật chất, nhưng còn là tài sản tri thức, tình cảm, danh giá… Ham muốn gom góp và chiếm hữu m�i cái cho riêng mình luôn là hành vi của kẻ hà tiện. Vì hà tiện, nên cách sống cũng bần tiện, không ngần ngại làm những đi�u ti tiện, đánh mất phẩm giá cao đẹp của con ngư�i mà Chúa đã trao ban.

Chẳng có gì mà ta không đón nhận từ lòng thương xót của Chúa. Toàn bộ đ�i sống ta đ�u là ân ban cách nhưng không. Do đó, nhân cách đích thực và chân chính của ta chỉ triển nở trong sự trao ban và chia sẻ mà thôi. Bất cứ  thái độ hà tiện nào cũng ít nhi�u phá hủy chương trình quan phòng của Chúa và tạo ra bất công trong đ�i sống xã hội. Chẳng ai cũng chẳng có cộng đoàn nào có được bình an, tốt lành, thánh thiện, khi lòng ngư�i còn dính bén với tính tham lam, hà tiện, bủn xỉn.

Chỉ lòng tin thẳm sâu vào Chúa, ta mới có thái độ siêu thoát với m�i của cải, để đem lại an vui cho mình và tha nhân. Bớt đi những khao khát của cải phù vân, ta mới có thêm lòng khao khát Chúa. Chỉ có Ngài mới lấp đầy sự khao khát khôn cùng của tâm hồn ta. Mơ ước có được m�i của cải rồi cũng giống như giấc mộng Nam Kha: “bừng con mắt dậy thấy mình tay không�.

�i�u ta cần gom góp không phải là vật chất của cải, nhưng là một tình yêu sung túc, tràn đầy; một tình yêu dâng hiến cho m�i ngư�i như Chúa đã dâng hiến cho chúng ta. �ó mới là của cải bất diệt và biến thành sự sống muôn đ�i mà chính Chúa Giêsu đã làm nên cho chúng ta nh� hy tế thập giá của Ngài.

Lm. Thái Nguyên

mtgthuduc