Xoay xở với “Mặc cảm Ca-in�

Trong những trang đầu Thánh kinh, chúng ta được đ�c một loạt những câu chuyện mô tả thân phận con ngư�i và  lý do tại sao sự việc lại như vậy. Câu chuyện quen thuộc nhất là câu chuyện ông A-đam và bà E-và ăn trái cấm, chúng ta g�i đó là câu chuyện “tội tổ tông�.

Nhưng sau câu chuyện đó là một loạt những câu chuyện khác, không nổi tiếng bằng, nhưng cũng không h� kém phần r�i sáng. Một trong những chuyện đó là Ca-in và A-ben, được coi là những ngư�i con đầu tiên của A-đam và E-và. Câu chuyện đó có thể viết lại như sau:

Ngày xửa ngày xưa có hai anh em sinh đôi: ngư�i em tên là A-ben. Hồi nh� cậu luôn tươi cư�i vui vẻ, dáng vẻ và tính tình đ�u dễ thương. Với tài năng thiên bẩm, bất cứ đi�u gì cậu làm đ�u vừa lòng cha mẹ và thầy cô giáo. Ở trư�ng cậu ngoan và h�c gi�i, gi�i cả các môn thể thao, âm nhạc và gi�i kết bạn. M�i thứ với cậu đ�u dễ dàng. �ược m�i ngư�i yêu mến và như thể sinh ra để lãnh đạo, được ch�n làm lớp trưởng, A-ben nhận h�c bổng vào h�c ở một trư�ng đại h�c danh tiếng, tốt nghiệp nhất lớp, cưới một cô gái tuyệt v�i, xứng đôi với anh v� cả dáng vẻ đẹp đẽ và tính tình dễ thương, có một công việc với mức lương hậu hĩ, liên tục được thăng chức, và đoạt phần thưởng “Ngư�i �àn Ông Của Năm� vì những công tác từ thiện và nhân đức của mình. Anh hoàn toàn xứng đáng là ngư�i được kính tr�ng và thương yêu nhất trong cộng đồng. Làn khói ngát hương thơm từ đức hy sinh của anh luôn t�a bay tới tận thiên đư�ng!

Ngư�i anh tên là Ca-in và bạn chính là ngư�i anh. Bạn sinh ra là khóc la cả ngày, dáng vẻ không đẹp đẽ bằng và tâm tính cũng bứt rứt khó chịu hơn. Hồi nh� bạn bị đau bụng và ban đ� suốt, nên bạn không phải là ngư�i con được mẹ thương yêu nhất. Chẳng có việc gì là dễ dàng với bạn, h�c hành cũng không, thể thao cũng không, âm nhạc cũng không, kết bạn cũng không nốt. Ở trư�ng bạn bị châm ch�c, trên sân chơi thì bị bắt nạt, cho nên đôi khi đi h�c là cả một cơn ác mộng đối với bạn, nhưng rốt cuộc bạn cũng tốt nghiệp được, hạng gần bét lớp. Chẳng có việc gì bạn làm mà vừa lòng được ai, nhất là ba mẹ và thầy cô giáo. Hi�n thê trong mơ của bạn chẳng bao gi� xuất hiện, và bạn li�u nhắm mắt đưa chân vào một cuộc hôn nhân mà hôn nhân này làm cho thần kinh bạn bị tê liệt hơn là mang lại sức sống. Chẳng h� có thăng chức hay giải thưởng “ngư�i đàn ông của năm� gì cho bạn cả. Làn khói của đức hy sinh của bạn cách nào đó dư�ng như chẳng bao gi� bay lên cao! Chua chát và phẫn uất bắt đầu nhen nhóm trong tâm trí bạn, đặc biệt khi nhìn ngư�i em A-ben sinh đôi của mình, ngư�i dư�ng như sống một cuộc đ�i chẳng cần nỗ lực gì mà vẫn rất nhẹ nhàng thanh cao.

Không ai bị bắn bằng đạn thật trước khi bị lãnh đạn bằng l�i nói, và không ai bị lãnh đạn bằng l�i nói trước khi bị lãnh đạn bằng suy nghĩ. Bạn bắt đầu giết A-ben trong suy nghĩ: “Hắn ta nghĩ hắn là ai chứ? Hắn nghĩ hắn quá sức tài năng, thông minh! Tốt số đến thế là cùng, như thể sinh ra đã được ngậm thìa vàng trong miệng. Không có cái gì hắn có mà xứng đáng cả! Hắn là một tên đạo đức giả, một kẻ ra vẻ ta đây, một tay bịp bợm, sống nhởn nhơ trong cái bong bóng nh� nhoi đầy may mắn! Hắn chẳng hiểu gì đ�i! Thật là bất công! Mình căm ghét hắn ta!�

Mang những suy nghĩ như vậy trong đầu, chắc chắn chúng ta giết ngư�i khác như Ca-in đã giết A-ben. Và, như A-ben, chúng ta cũng mang vết thương trong lòng vì đi�u đó. Cũng y như những ngư�i cùng th�i với Ca-in đã nhìn thấy dấu máu của ngư�i em bị giết còn vương trên tay Ca-in, những ngư�i cùng th�i với chúng ta nhìn thấy nỗi ghen tức của Ca-in trong mắt chúng ta, và nghe thấy trong những l�i đối thoại của chúng ta. Có một kiểu ghen tức giết ngư�i, và ngư�i ta tránh xa chúng ta khi h� thấy chúng ta có hơi hướng của nỗi ghen tức đó, như vậy làm cho chúng ta càng cô đơn hơn, càng bị gạt ra ngoài hơn, càng cay đắng hơn, càng ghen tức hơn, càng bị tổn thương mặc cảm hơn, và càng cô độc hơn trong nỗi phẫn uất của chính bản thân mình.

Nhưng đó là thân phận của con ngư�i. Tất cả chúng ta, chỉ trừ phi chúng ta được phúc lành phi thư�ng và có bản năng thiên phú, chúng ta thảy đ�u bị “mặc cảm Ca-in� giày vò. Trong tim chúng ta có đôi phần ghen tức và cay đắng của Ca-in, trên tay chúng ta vương đôi vết máu. Giống Ca-in, chúng ta cũng đã từng giết chóc do tỵ hi�m và cay đắng.

Việc thừa nhận mặc cảm này trong bản thân m�i g�i chúng ta chuyển hóa, chứ không phải ngã lòng. Những l�i đầu tiên chúa Giê-su nói trong Phúc âm là: Hãy ăn năn hối cải và tin vào Tin mừng! Bản dịch tiếng Anh không nắm bắt được cốt tủy của l�i m�i g�i đó. Từ mà chúa Giê-su đã dùng cho từ “sám hối� là một từ tiếng Hy Lạp – metanoia: theo nghĩa đen: meta (bên trên) và nous (tâm trí). Chúa Giê-su m�i g�i chúng ta nuôi dưỡng một khối óc và con tim rộng mở hơn, một khối óc và con tim vượt cao hơn cái chúng ta hiện mang với đầy hi�m hận và cay đắng. Và từ metanoia cũng là một từ chơi chữ để đối ngược với paranoia, chứng sợ hoang tưởng. Cảm nghiệm metanoia là trở nên không-sợ-hoang-tưởng, non-paranoid. Từ căn cốt, l�i m�i g�i rõ ràng của chúa Giê-su đối với chúng ta có thể được diễn tả là: Hãy đừng sợ hãi hoang tưởng và tin rằng đó là tin mừng!

Nhưng làm được vậy không h� dễ dàng. Cởi b� được nỗi ng� vực, ni�m cay đắng, sự phẫn uất, và cảm giác rằng đ�i bất công với chúng ta, chính là yêu cầu khó khăn nhất trên hết thảy v� mặt tâm lý và đạo đức trong đ�i sống chúng ta. Rốt cuộc, không phải tình dục, lòng tham, bất công, hay thiếu cầu nguyện và tôn giáo trong đ�i sống làm chúng ta cách trở với Chúa và cộng đoàn. Mà chướng ngại thật sự chính là tâm lý sợ hoang tưởng, nỗi cay đắng, ng� vực, và “Mặc cảm Ca-in� của chúng ta.

Và như vậy trong đêm tối mịt mùng của ng� vực và xa lánh do ghét b�, có một l�i m�i g�i, có lẽ là l�i m�i g�i quan tr�ng nhất trong đ�i chúng ta: Hãy kêu lên nh� giúp đỡ!

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn