Sự lấn lướt của b� ngoài

“Hãy tập trung vào hình ảnh của bạn, vì hình ảnh là tất cả!� Những ngôn từ đó, hay ít nhất là từ ngữ theo nghĩa đó, là đ� từ của một quảng cáo nổi tiếng vài năm trước đây. Tôi nhớ mình đã quá sửng sốt trước thông điệp h�i hợt và thiếu suy xét như vậy, nhưng chẳng mấy ngư�i phản ứng lại, có lẽ vì đ� từ đó quá đúng với th�i đại của chúng ta.

Chúng ta là chủng ngư�i bị ám ảnh bởi b� ngoài, bởi hình ảnh, bởi việc trông có vẻ tốt lành, bởi diện mạo dễ ưa. �ối với chúng ta ngày nay, nhìn chung, trông có vẻ tốt đẹp là quan tr�ng hơn tốt đẹp thật sự, trông có vẻ kh�e mạnh quan tr�ng hơn kh�e mạnh thật sự, nói đúng đắn quan tr�ng hơn làm đúng đắn, có liên hệ với những ngư�i đàng hoàng quan tr�ng hơn làm ngư�i đàng hoàng, và được coi là có đạo đức quan tr�ng hơn có đạo đức thực sự.

�i�u đó thể hiện rõ trong việc chúng ta bị ám ảnh bởi diện mạo bên ngoài, việc chúng ta thần thánh hóa những ngư�i nổi tiếng, coi tr�ng qúa mức phong cách và th�i trang, và gắng g�i để được coi là có liên hệ với nhưng đi�u đúng đắn. Thật đúng hình ảnh là tất cả!

Chúng ta cũng thấy đi�u đó trong chính trị chẳng hạn: Trong xã hội, ngày ngày hình ảnh lấn lướt thực chất. Luôn luôn vẫn vậy, chúng ta không quan tâm tới chủ trương của một ngư�i bằng vẻ b� ngoài của ngư�i đó và chúng ta bầu ngư�i vào các vị trí công vụ dựa nhi�u trên tính cách của h� hơn là trí tuệ và đạo đức. Trong chính trị ngày nay, có hình ảnh đúng đắn, có khả năng được những nguồn lực thích hợp vây quanh mình là quan tr�ng hơn có thực chất và đạo đức.

Thế giới h�c thuật cũng không h� kém cạnh: Ví dụ, ngày càng có nhi�u trư�ng đại h�c trao bằng danh dự cho những nhân vật nổi tiếng và những vị cổ xúy cho công bằng. Chuyện đó không có gì sai trái cả, đặc biệt khi ghi công và vinh danh những ngư�i đã dành cả đ�i mình vì công bằng, trừ việc tôi không tin cho lắm rằng những trư�ng đại h�c cấp những tấm bằng đó thật sự quan tâm nhi�u tới ngư�i nghèo hay h� tán thành v� mặt tri thức những gì mà ngành công nghệ giải trí và thể thao (vốn đã tạo ra những ngư�i nổi tiếng đó) đang làm. Nhưng gương mặt của một ngư�i nổi tiếng, một Nelson Mandela, một Angelina Jolie, một Meryl Streep, một Michael Jordan, hay một Derek Jeter, thật sự trông rất hay đối với diện mạo trước công chúng của cái trư�ng đại h�c nào cấp tấm bằng đó: Cứ xem chúng ta ân cần, nhiệt huyết, đẹp đẽ như thế nào!

Không may là nhi�u trong số những trư�ng đại h�c đó không hẳn là những hình mẫu v� sự ân cần và công bằng trong đối xử với sinh viên và những ngư�i làm việc cho chính h�, nhưng trong cảm nhận của những ngư�i bên ngoài, h� rất ân cần chu đáo! Việc trao bằng tiến sĩ cho một ai đó đã công hiến cả đ�i cho cuộc đấu tranh vì lẽ công bằng, thực ra không giúp ích gì nhi�u cho ngư�i nghèo, nhưng thật sự cũng làm được đi�u gì đó cho cái trư�ng đang vinh danh những vị đó.

Nhưng trước khi phán xét quá khắt khe đi�u này, chúng ta cần phải thừa nhận rằng những gì đang xảy ra trong xã hội cũng đang xảy ra trong chính cuộc sống riêng của mình. Trong cuộc sống của chúng ta, càng ngày vẻ ngoài càng trở nên cái chúng ta quan tâm nhất. �ối với nhi�u ngư�i trong số chúng ta, việc chúng ta trông như thế nào là đi�u trên hết, là toàn bộ vấn đ�, là duy nhất. Chúng ta có thật sự tốt không thì không quan tr�ng cho lắm, chỉ là chúng ta có trông có vẻ tốt hay không thôi. Một đi�u mỉa mai không h� nh� là chúng ta quá giận giữ và phẫn uất trước phần ngân sách lớn mà chính phủ chi cho quốc phòng, trong khi ngay bản thân chúng ta an nhiên sống mà không h� nhận biết từng cá nhân mình ra sao, tiêu ti�n cho việc phòng vệ bản thân mình – son phấn và th�i trang.

�áng buồn là chúng ta đang phải trả giá đắt cho vấn đ� này. Mối bận tâm v� vẻ dễ ưa của chúng ta đang đóng đinh chính chúng ta. Càng ngày chúng ta càng thấy bất mãn hơn với chính thân thể của mình, ngay cả khi thân thể ta kh�e mạnh và đang phục vụ chúng ta rất tốt. Hình ảnh kh�e mạnh ta có v� bản thân mình ngày nay tùy thuộc nhi�u vào việc ta trông có vẻ ổn hơn là thật sự kh�e mạnh. Tình hình quá nhi�u ngư�i bị chứng biếng ăn, bên cạnh nhi�u vấn đ� khác, chính là triệu chứng của vấn đ� này, và quá nhi�u khi việc ăn kiêng và tập thể dục của chúng ta ít liên quan tới sức kh�e hơn là tới vẻ ngoài.

Phải nói rằng không phải tất cả chuyện đó đ�u xấu cả. Quan tâm tới diện mạo bên ngoài là lành mạnh, cũng như ăn kiêng và tập thể dục là lành mạnh (ít nhất là đa phần như vậy). Chúng ta muốn có vẻ dễ ưa, và thực sự, chúng ta cảm thấy hài lòng v� bản thân hơn khi mình thật sự trông dễ ưa. Cảm giác hài lòng v� cơ thể và sức kh�e của mình là một đi�u lành mạnh. Mối quan tâm lành mạnh v� việc chúng ta trông như thế nào cần phải không bao gi� bị hạ thấp nhân danh chi�u sâu hay tính chất thiêng liêng. Thực ra, một trong những dấu hiệu đầu tiên của trầm cảm lâm sàng là thiếu quan tâm tới b� ngoài.

�i�u này cũng đúng với việc chúng ta được ngư�i khác cảm nhận như thế nào. Tiếng tốt là đi�u cần được giữ gìn và bảo vệ. �ược coi là tốt là chuyện quan tr�ng.

Nhưng diện mạo và danh tiếng không bao gi� được thay thế đạo đức, chi�u sâu và lòng chính trực, cũng như không bao gi� nên vin vào việc có thực chất và đạo đức để bào chữa cho b� ngoài xấu xí và luộm thuộm. Tuy vậy, tôi cho rằng ngày nay chúng ta đã đánh mất mức cân bằng phù hợp giữa hai đi�u này, và gi� đây đang ở trong tình trạng nguy hiểm. Nguy hiểm gì?

Khi hình ảnh là tất cả, thì dần dà, b� ngoài bắt đầu có vẻ như chính là đạo đức, sự nổi tiếng bắt đầu có vẻ như là sự cao quý của tâm hồn, và việc trông có vẻ tốt đẹp trở nên quan tr�ng hơn tốt đẹp thật sự, mà chúng ta không h� hay biết.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn