B� qua những khác biệt của chúng ta

Trong tập đầu quyển tự truyện “Dưới làn da của tôi� “Under My Skin�, Doris Lessing, nữ văn sĩ ngư�i Anh được giải Nobel văn chương năm 2007, kể câu chuyện này: Trong cuộc hôn nhân giữa bà với Gottfried Lessing, đến một lúc cả hai đ�u thấy rõ h� đơn giản không tương hợp để làm vợ chồng với nhau, rốt cuộc h� sẽ phải tìm cách ly dị. Tuy nhiên, vì những lý do thực tế, h� quyết định sống với nhau như bạn, cho tới khi nào cả hai có thể d�n qua Anh quốc, lúc đó h� sẽ làm thủ tục ly hôn. Cuộc hôn nhân của h� kết thúc, nhưng không ng� tình bạn giữa h� lại bắt đầu nảy nở. H� đã chấp nhận sự không tương hợp giữa h� là một thực tế, và là một đi�u gì đó không gây oán giận trong lòng mỗi ngư�i. Tại sao lại oán giận một ai đó chỉ vì ngư�i đó cảm thấy và suy nghĩ khác với mình?

Một đêm n�, khi đang nằm chung phòng nhưng trên hai giư�ng khác nhau, cả hai cùng hút thuốc và không ngủ được, Gottfried nói với bà: Kiểu không tương thích này là một đi�u đáng tiếc chứ không phải là một tội. �ó là một nhận thức chín chắn: Không tương hợp không phải là một tội ác hay tội lỗi gì, nó chỉ là một đi�u đáng tiếc.

Liệu trong đ�i sống hàng ngày, chúng ta có thể áp dụng chân lý đó không, bởi vì trong đó chứa đựng một thách thức quan tr�ng v� mặt tình cảm, trí tuệ, luân lý và tôn giáo. Chúng ta dành quá nhi�u thì gi� và năng lực để tức giận và chán chư�ng nhau v� một đi�u gì đó mà v� căn bản chúng ta không thể nào kiểm soát hay thay đổi được. Những khác biệt giữa chúng ta, dù có làm chúng ta chán ngán tới mức nào và đòi h�i chúng ta phải kiên nhẫn nhi�u ra sao đi nữa, cũng không phải là tội ác hay tội lỗi gì, hay kể cả (đa phần) là lỗi của ai đi nữa. Chúng ta không cần phải trách cứ, tức giận hay phẫn uất với ngư�i nào đó chỉ vì ngư�i đó khác với chúng ta, cho dù những khác biệt đó chia rẽ chúng ta, làm chúng ta chán ngán, thử thách lòng kiên nhẫn, hiểu biết của chúng ta đến đâu đi nữa.

Chúng ta không nên trách móc và bực bội lẫn nhau vì khác nhau. Ấy vậy mà chúng ta lại luôn luôn làm thế. Chúng ta oán giận ngư�i khác, đặc biệt là những ngư�i gần gũi nhất trong gia đình mình, trong giáo hội và ở nơi làm việc của mình, bởi vì h� khác với chúng ta, như thể h� là ngư�i phải chịu trách nhiệm vì những khác biệt đó. �áng buồn cư�i thay, chúng ta lại hiếm khi nhìn ngược lại và tự trách mình. Mà thông thư�ng chúng ta đi trách móc ngư�i khác hay đi�u gì khác. Sự bất tương hợp trong gia đình, giáo hội và nghiệp đoàn ít khi giúp tạo dựng sự tôn tr�ng và tình bạn như trư�ng hợp giữa Gottfried và Doris Lessing. Thực tế là ngược lại. Những khác biệt giữa chúng ta thư�ng là nguồn gây nên chia rẽ, giận dữ, phẫn uất, cay đắng, và buộc tội lẫn nhau. Chúng ta hăng hái trách cứ ngư�i khác v� sự bất tương hợp như thể đó là một lỗi luân lý hay một sự chia rẽ cố ý.

Dĩ nhiên, đôi khi có trư�ng hợp đúng như vậy. Sự thiếu chung thủy hay thậm chí lư�i biếng và không chịu nỗ lực trong mối quan hệ cũng có thể bào mòn mối hòa thuận và đặt ra chướng ngại không thể vượt qua để thông cảm với nhau và tương hợp nhau. �i lại với ngư�i không phải là vợ/chồng của mình có thể nhanh chóng khiến nảy ra những bất tương hợp trong hôn nhân. Trong trư�ng hợp như vậy, nếu nói “�ó chỉ là một đi�u đáng tiếc� là không đúng. Có ngư�i đáng trách ở đây. Tuy nhiên, phần lớn những khác biệt khiến chúng ta trở nên xa cách  – như l�i của Gottfried Lessing – chủ yếu chỉ là một đi�u đáng tiếc, chứ không phải là một tội.

Vậy ai đáng trách? Ai có lỗi? Nếu phải trách cứ ai, thì chúng ta hãy trách cứ tạo hóa và Chúa.

Chúng ta có thể trách tạo hóa vì đã hào phóng, vì phong phú quá mức, vì đa dạng không ng�, tạo ra hàng tỉ tỉ giống loài, với những khác biệt nhi�u đến mức hoang mang trong cùng một giống; có thể trách tạo hóa có khuynh hướng đem cho chúng ta những đi�u lạ thư�ng và sắc màu ngoài sức tưởng tượng. Chúng ta cũng có thể trách cứ Chúa đã đặt chúng ta vào một vũ trụ mà quy mô, tính đa dạng và phức tạp vô cùng của nó phải khiến cho trí tuệ và sức tưởng tượng của chúng ta bối rối. Vũ trụ của chúng ta vẫn còn tiếp tục phát triển v� cả quy mô lẫn biến thể, với những thay đổi liên miên.

Ta sẽ thấy, Chúa và tạo hóa không tin vào sự đơn giản, đồng dạng, nhàn nhạt và đơn điệu. Chúng ta không sinh ra trên đ�i này từ những băng chuy�n công nghiệp như xe hơi sản xuất hàng loạt từ nhà máy. Sự kết hợp vô hạn giữa những tình c�, những đi�u kiện, ngẫu nhiên và thiên mệnh quy hợp lại để tạo ra giống loài chúng ta và ADN của từng cá nhân là quá phức tạp tới mức không thể tính toán được hay thậm chí không thể hình dung chính xác được.

Nhưng trách cứ không phải là từ thích hợp ở đây, kể cả nếu trong lúc chán ngán với những khác biệt của nhau, chúng ta cảm thấy mình cần phải trách móc một ai đó. Chúa và tạo hóa không nên bị trách móc vì đã đem lại cho chúng ta sự phong phú lớn đến như vậy, đã đặt chúng ta vào một thế giới với quá nhi�u sắc màu và đa dạng như vậy, và vì đã tạo ra những tính cách riêng quá sâu sắc và phức tạp như vậy cho chúng ta. ��i sống sẽ buồn tẻ tới mức nào nếu chúng ta không phải đối diện mãi mãi với tính chất mới lạ, sự muôn màu muôn vẻ và khác nhau. Thế giới này sẽ tẻ nhạt biết chừng nào nếu m�i thứ đ�u cùng sắc màu, nếu tất cả các bông hoa đ�u cùng một loại, và nếu tất cả các tính cách đ�u giống y như tính cách chúng ta. Chúng ta sẽ phải trả một giá đắt cho sự an nhàn và thông hiểu dễ dàng xuất phát từ sự đồng nhất đó.

Gottfried Lessing là ngư�i theo thuyết bất khả tri và là ngư�i Mác-xít, không phải là thân hữu dễ chịu của Ki-tô giáo. Nhưng chúng ta (những ngư�i mà qua phép bí tích rửa tội đã nguyện hiểu biết, cảm thông, tha thứ và tạo bình an) cần được thách thức một cách mạnh mẽ và lành mạnh bởi nhận thức và hiểu biết sâu sắc đó của ông: Không tương hợp không phải là một lỗi hay một tội, mà chỉ là một đi�u đáng tiếc!

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn