Nguồn Gốc Tên Thánh:Â
Tên mà ngưá»i Công Giáo Việt Nam gá»i là tên thánh thì đó là tên riêng, tên gá»i thưá»ng nháºt cá»§a ngưá»i Công Giáo Tây Phương. Trong tiếng Anh, có ba danh từ để chỉ tên riêng. Má»™t là tên rá»a tá»™i (baptismal name), hai là tên Kitô Giáo (Christian name), ba là tên thứ nhất hay tên đặt (first or given name). Cả ba danh từ nà y Ä‘á»u có nghÄ©a là tên chÃnh hay tên riêng (first name hay given name) cá»§a má»™t ngưá»i.
Tên chÃnh cá»§a ngưá»i Tây Phương được đặt trong lá»… rá»a tá»™i nên gá»i là tên rá»a tá»™i . Và tên chÃnh cá»§a ngưá»i Tây Phương được gá»i là tên Kitô Giáo vì các nước Tây Phương chịu ảnh hưởng văn minh Kitô Giáo, tuân theo lá»i khuyến cáo cá»§a Giáo Há»™i, đã lấy tên các thánh để đặt tên cho các cá nhân. Do váºy, má»›i có từ ngữ tên thánh.
Tục lệ lấy tên thánh bắt nguồn từ tục lệ đặt tên trong Do Thái Giáo. Sau khi sinh con được má»™t tuần, cha mẹ ngưá»i Do Thái bế con tá»›i giáo đưá»ng để cá» hà nh nghi lá»… đặt tên. Vá»›i con trai, nghi lá»… đặt tên diá»…n ra trong nghi lá»… cắt da quy đầu gá»i là Bris. Tên được đặt gá»i là tên thánh (sacred name) lấy từ các tên trong kinh thánh cá»§a Do Thái Giáo. Khi bị lưu đầy, ngưá»i Do Thái bá» tục lệ đặt tên thánh. Äến thế ká»· 12, các giáo sÄ© Do Thái thấy cần duy trì căn tÃnh dân tá»™c đã buá»™c các tÃn hữu đặt tên thánh như tục lệ cổ truyá»n. NhỠđó mà ngà y nay ngưá»i Do Thái má»›i có má»™t tên thứ hai là tên thánh.
Từ Ä‘iển Bách Khoa Công Giáo, cho rằng tục lệ đặt tên thánh bắt nguồn từ quan niệm tình trạng con ngưá»i được thay đổi. Nháºn lãnh bà tÃch rá»a tá»™i là biến đổi sang con ngưá»i má»›i. Do váºy, nháºn tên thánh là chứng tÃch biến đổi vá» mặt tâm linh. Trưá»ng hợp cụ thể là vị tông đồ Paul cá»§a Kitô Giáo, sống và o thế ká»· thứ I sau Công Nguyên, trước đây có tên là Saul, khi theo đạo Công Giáo đổi tên là Paul mà ngưá»i Công Giáo Việt Nam gá»i là thánh Phaolô.
Tên Thánh Qua Giáo Luáºt:
Không có tà i liệu nà o nói ngưá»i Công Giáo bắt đầu đặt tên thánh từ bao giá». Chỉ biết và o thá»i giáo há»™i sÆ¡ khai ngưá»i Công Giáo tây phương có tục lệ lấy tên thánh là m tên riêng. Do váºy công đồng Nicaea há»p năm 325 cấm ngưá»i Công Giáo dùng tên các thần thánh không phải cá»§a Kitô Giáo để đặt tên. Äến thá»i Công Äồng Tridentino há»p năm 1563, Giáo Há»™i Công Giáo buá»™c giáo dân khi đặt tên phải chá»n tên thánh. Công đồng lưu ý các linh mục khi là m phép rá»a tá»™i, gặp trưá»ng hợp cha mẹ cố tình đặt tên không hợp tinh thần Kitô Giáo, thì vị linh mục đó tá»± động thêm và o má»™t tên thánh, coi đó là tên thứ hai và ghi và o sổ rá»a tá»™i giáo xứ.
Theo Bách Khoa Từ Äiển Britannica, quyết định trên cá»§a công đồng Tridentino nhằm chống lại tục lệ cá»§a Giáo Há»™i Tin Là nh, đặc biệt cá»§a Thanh Giáo. Các giáo há»™i Tin Là nh cho phép tÃn hữu nháºn tên các nhân váºt trong Cá»±u Ước là m tên chÃnh, như các nhân váºt Abraham, Samuel, Jacob. Rachel. Do váºy các nhà tÃnh danh há»c Âu Châu kết luáºn: Những ngưá»i có tên riêng là nhân váºt trong Cá»±u Ước thông thưá»ng thuá»™c giáo phái Tin Là nh, ngưá»i có tên riêng là các nhân váºt thuá»™c Tân Ước là ngưá»i Công Giáo.
Äến bá»™ giáo luáºt năm 1917, qua Ä‘iá»u khoản số 761, Giáo Há»™i nhắc lại khoản luáºt cÅ© từ thá»i Công Äồng Tridentino buá»™c ngưá»i Công Giáo phải lấy tên thánh . Nhưng và o năm 1972, vì thấy việc đặt tên thánh không thÃch hợp cho tiến trình há»™i nháºp văn hóa, nên thánh bá»™ Phụng tá»± đã bãi bá» luáºt buá»™c ngưá»i Công Giáo phải lấy tên thánh. Do váºy, đến bá»™ giáo luáºt năm 1983, ngưá»i ta không thấy có Ä‘iá»u khoản nà o buá»™c ngưá»i Công Giáo phải lấy tên thánh, mà chỉ quy định tên riêng cá»§a ngưá»i ấy phải phù hợp vá»›i ý nghÄ©a Kitô Giáo. Äiá»u 855 cá»§a bá»™ giáo luáºt 1983 quy định: Cha mẹ, ngưá»i đỡ đầu và Cha Sở phải lo liệu để đừng đặt má»™t tên không hợp vá»›i ý nghÄ©a Kitô Giáo.
Lý Do Äặt Tên Thánh
Tại sao Giáo Há»™i Công Giáo đã quyết định lấy tên các thánh để đặt tên cho tÃn hữu? Giáo Há»™i đưa ra quyết định trên vì 2 lý do:
Thứ nhất, giáo há»™i tiếp tục duy trì truyá»n thống cá»§a giáo dân thá»i sÆ¡ khai. Những giáo dân đầu tiên là dân nô lệ, không phải công dân La Mã và theo tục lệ, khi ngưá»i nô lệ được giải phóng, trở thà nh công dân La Mã, thì há» lấy tên riêng cá»§a chá»§ nhân thuá»™c giai cấp quý tá»™c là m tên mình. Tuy nhiên, vá»›i tÃn đồ Kitô Giáo thá»i đó, há» không thiết tha vá»›i các tên cá»§a các ông chá»§ cÅ© vì há» là nạn nhân cá»§a giai cấp quý tá»™c trong các cuá»™c cấm đạo. Ãồng thá»i khi má»™t quý tá»™c trả tá»± do cho hà ng trăm ngưá»i nô lệ thì hà ng trăm ngưá»i đó có cùng tên vá»›i chá»§ cÅ©. Kết quả là táºp tục nà y không đáp ứng được nhu cầu phân biệt vì thá»i gian đó, ngưá»i Âu Châu chưa biết đến tên há». Tên há» cá»§a ngưá»i Âu Châu má»›i xuất hiện và o thế ká»· thứ 10. Do nguyên nhân nà y nên các ngưá»i nô lệ được giải phóngđã lấy tên những ngưá»i mà giáo há»™i Kitô Giáo nháºn là thánh để đặt tên cho mình. Và dụ: Thimotheus, Stephanos, Laurentius là các vị thánh đầu tiên. Äang khi Kitô Giáo phát triển, lan trà n cả Âu Châu thì đế quốc La Mã bước và o giai Ä‘oạn suy tà n. Hệ thống tên cá»§a La Mã mai má»™t Ä‘i, tên thánh trở nên phổ thông hÆ¡n.
Thứ hai, Giáo Há»™i Công Giáo muốn tôn trá»ng phẩm giá con ngưá»i. Khi xưa số tên ngưá»i Âu Châu còn Ãt, hệ thống tên há» chưa xuất hiện, thì để phân biệt, ngưá»i Âu thưá»ng dùng tên mà ngưá»i Anh Mỹ gá»i là Nickname, ngưá»i La Mã gá»i là Agnomen, còn Việt Nam gá»i là tên lóng, tên tục. Khi xưa tên lóng thưá»ng được đặt cho những ngưá»i thuá»™c giai cấp nô lệ tại La Mã. Và dụ các tên như Crassus nghÄ©a là ngưá»i béo, Varus: ngưá»i què, Baldie hay Calvin: ngưá»i trá»c đầu, Cecil: ngưá»i mù, Claude hay Gladys: ngưá»i què. Vì tên có ná»™i dung hạ thấp phẩm giá con ngưá»i nên giáo há»™i đã ban hà nh luáºt buá»™c các linh mục khi là m phép rá»a tá»™i, gặp các trưá»ng hợp tên có ý nghÄ©a tiêu cá»±c, phải lấy má»™t tên thánh đặt thêm và o. Giáo dân Việt Nam cÅ©ng như giáo dân ở nhiá»u nÆ¡i trên thế giá»›i vẫn nháºn tên thánh vì còn giữ tinh thần bá»™ giáo luáºt cÅ©. Ngà y nay, ngưá»i công giáo Tây Phương không còn giữ táºp tục lấy tên thánh để đặt tên riêng mà lấy bất cứ từ ngữ nà o, có nghÄ©a hay vô nghiã, để đặt tên riêng.
à nghÄ©a tên thánh đối vá»›i ngưá»i Công Giáo Việt Nam:
Sở dÄ© ngưá»i Công Giáo Việt Nam, Ãại Hà n, Nháºt Bản, Trung Hoa và các nước truyá»n giáo khác trên thế giá»›i có thêm tên thánh mà ngưá»i Tây Phương không có, là vì các giáo sÄ© Tây Phương đến Việt Nam cÅ©ng như các nÆ¡i khác truyá»n đạo, đã áp dụng tinh thần giáo luáºt cÅ©, đặt tên thánh cho giáo dân như đã là m cho giáo dân ở Tây Phương. Trái lại, Ä‘á»c tiểu sá» hà ng giáo phẩm Công Giáo Tây Phương, ta không thấy vị nà o có hẳn má»™t tên thánh riêng như kiểu tên ngưá»i Công Giáo Việt Nam. Nếu đức Hồng Y Phạm Minh Mẫn có hẳn má»™t tên thánh là Gioan Baotixita, thì đức Giáo Hoà ng Bênêđictô XVI không có tên thánh riêng. Tên ngà i là Joseph Ratzinger. Joseph là tên riêng vừa là tên thánh. Má»™t và dụ Ä‘iển hình khác là thánh Gemma. Vì bố mẹ Ngà i già rồi má»›i sinh con nên quý hóa đặt tên ngà i là Gemma, có nghiã là ngá»c. Trước đó, không có vị thánh nà o tên Gemma cả. Tại San Jose, California vị linh mục chÃnh xứ cá»§a tôi là Kevin Joyce. Kevin là tên riêng, là biến thể cá»§a tên Kelvin. Kelvin là tên con sông ở Tô Cách Lan. Joyce là tên há». Linh mục Kevin Joyce không có tên thánh. Do đó ngưá»i Công Giáo Tây Phương không có tục lệ mừng lá»… thánh quan thầy.
Váºy quyết định cá»§a các giáo sÄ© thừa sai đặt tên thánh cho ngưá»i Công Giáo Việt Nam là đúng hay sai? Nếu đặt và o bối cảnh hiện nay thì đó là điá»u không chấp nháºn được vì tên ngưá»i Việt Nam hiện nay không hỠđược đặt ra để hạ phẩm giá con ngưá»i như kiểu ngưá»i Hy Lạp, La Mã ngà y xưa, mà được lá»±a chá»n từ những từ ngữ có ý nghiã tốt đẹp nhất để đặt tên cho con cái. Tuy nhiên, nếu đặt và o bối cảnh Việt Nam trong thế ká»· 16 thì quyết định cá»§a các thừa sai có thể tạm chấp nháºn vì phong tục dân gian lúc đó còn dùng những tên có nghiã xấu, gá»i là tên tục, để đặt cho những đứa trẻ má»›i sinh ngõ hầu tránh tà ma. Và dụ các tên như Bùn, Sẹo, Chó v.v…
Mặc dù giáo luáºt hiện nay không bắt buá»™c tÃn hữu phải có tên thánh, nhưng việc đặt tên thánh có mục Ä‘Ãch rất đáng trân trá»ng vì 2 lý do: thứ nhất, để ngưá»i đó bắt chước gương sáng thánh bổn mạng mà sống cuá»™c Ä‘á»i đạo đức; thứ hai, để tÃn hữu đó được phù trợ nhá» lá»i cầu bầu cá»§a thánh bổn mạng. Hai mục Ä‘Ãch trên được nói trong bá»™ giáo luáºt năm 1983, khoản 1186:
Vá»›i mục Ä‘Ãch cổ võ việc nên thánh cá»§a dân Chúa, Giáo Há»™i khuyến khÃch má»i tÃn hữu, lấy tình con cái, tôn kÃnh đặc biệt Äức Maria hồng phúc trá»n Ä‘á»i đồng trinh, Mẹ Thiên Chúa đã được Äức Kitô đặt là m Mẹ cá»§a loà i ngưá»i, cÅ©ng váºy, Giáo Há»™i cổ động lòng tôn kÃnh chân chÃnh và thà nh thá»±c đối vá»›i các thánh, vì lẽ các tÃn hữu được kiên vững nhá» gương sáng và được nâng đỡ bởi lá»i bầu cá» cá»§a các ngà i .
Hiện nay, ngưá»i Công Giáo Việt Nam thưá»ng chá»n tên các thánh nam giá»›i cho phái nam và thánh nữ giá»›i cho phái nữ. Ngoà i ra, vì sá»± hiểu biết cá»§a giáo dân còn hạn chế vá» các thánh nên ngưá»i ta thưá»ng chá»n các thánh thá»i Chúa Giêsu như Phêrô, Phaolô, Gioan, Maria, Anna là m tên thánh. Ngà y nay, Giáo Há»™i Việt Nam có cả trăm vị thánh tỠđạo. Tuy nhiên, giáo dân Việt vẫn chưa quen nháºn các thánh Việt Nam là m tên bổn mạng.
Nguyên Tắc Xưng Hô Tên Thánh
Trong giao tế xã há»™i, ngưá»i Âu Mỹ không lấy tên riêng mà lấy tên há» cá»§a má»™t ngưá»i để xưng hô. Ngưá»i ta gá»i Tổng Thống Obama, không ai gá»i là Tổng Thống Barack. Obama là tên há», Barack là tên riêng. Khi chưa lên ngôi Giáo Hoà ng Bênêđictô XVI, ngưá»i ta dùng tên há» Ratzinger để gá»i ngà i, không ai gá»i ngà i bằng tên đẻ là ÄHY Joseph. Chỉ trưá»ng hợp thân thiết lắm, ngưá»i ta má»›i dùng tên riêng để xưng hô. Ở Việt Nam, để tá» lòng tôn kÃnh, giáo dân có tục lệ dùng tên thánh để gá»i má»™t vị Giám Mục, Linh Mục. Và dụ Äức Cha Giuse Nguyá»…n Chà Linh được gá»i là Äức Cha Giuse. Äức Hồng Y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn được gá»i là Äức Hồng Y Gioan Baotixita.
Ở Việt Nam ngưá»i Công Giáo có tục lệ mừng lá»… bổn mạng là ngà y mà toà n thể Giáo Há»™i Công Giáo trên thế giá»›i tưởng nhá»› tá»›i vị thánh đó. Khi chết, ngưá»i Công Giáo không dùng tên húy hay tên riêng mà dùng tên thánh để cầu nguyện cho ngưá»i quá cố. Như váºy, xét vá» mặt há»™i nháºp văn hóa, tên thánh cÅ©ng có chức năng như tên thụy, tên hèm hay tên cúng cÆ¡m là các tên mà các ngưá»i không phải là Công Giáo đã dùng để cầu nguyện cho ngưá»i đã chết.
Nguyá»…n Long Thao

