Dấu chỉ th�i đại là gì?

Trong hiến chế “Vui mừng và Hy v�ng�, Công đồng Vaticanô II đã thúc giục các tín hữu hãy khảo sát dấu chỉ th�i đại. Khảo sát dấu chỉ th�i đại là gì? Có phải là đi coi tử vi, bói toán xem th�i vận, như thiên hạ quen làm vào dịp đầu năm hay không?

Từ ngữ “dấu chỉ th�i đại� (cũng có ngư�i g�i tắt “th�i triệu�, “th�i đi�m�) có lẽ lúc đầu cũng có liên quan tới hiện tượng thiên văn th�i tiết. Nguồn gốc của nó là l�i Chúa Giêsu trách móc dân Do thái vì thái độ mù quáng của h�, như Phúc âm còn ghi lại ở Mt 16,3 và Lc 12,54-56. Matthêu thuật lại l�i của Chúa như sau: “Chi�u đến, các ông nói ‘ráng vàng thì nắng’, rồi sớm mai các ông nói ‘ráng trắng thì mưa’. Cảnh sắc bầu tr�i thì các ông biết cắt nghĩa, còn th�i đi�m thì các ông không cắt nghĩa nổi.� Chúa Giêsu đi từ những quan sát v� th�i tiết dựa theo những dấu hiệu mầu sắc đám mây (những nhận xét tích lũy từ kinh nghiệm của bao thế hệ, nhất là của giới nông dân) để bước sang một lãnh vực quan tr�ng hơn, đó là: làm thế nào để qua những dấu hiệu th�i cuộc mà nhận biết sự can thiệp của Thiên Chúa? Nói cách cụ thể, Chúa Giêsu đã trách những cấp lãnh đạo của dân Do thái vì h� không biết nhận ra nơi Ngài (qua các l�i giảng và việc làm của Ngài) rằng th�i cứu độ đã tới. H� mù quáng không biết đ�c được dấu chỉ th�i đại (hay “th�i đi�m�).

Như vậy thì việc nhận thức dấu chỉ th�i đại chỉ liên hệ tới ngư�i Do thái, chứ có ăn thua đến chúng ta đâu?

Quả thực như vậy, Tân ước đã dùng từ “dấu chỉ th�i đại� (= DCT�, hay th�i đi�m) áp dụng vào ngư�i Do thái đương th�i với Chúa Giêsu; DCT� được hiểu là những dấu hiệu, những đi�m lạ chứng t� �ấng cứu tinh đã xuất hiện ở giữa h�. Có thể nói là suốt gần 20 thế kỷ, thần h�c Kitô giáo đã hiểu DCT� theo nghĩa đó, hay nói đúng hơn: chẳng ai dùng từ đó cả! Mãi đến gần đây, nó mới được lưu hành không những trong các sách thần h�c mà còn cả trên môi miệng của các tín hữu.

Cha có thể cho biết: ai đã có sáng kiến (hay trách nhiệm) trong việc khởi xướng tiếng “dấu chỉ th�i đại� không?

Ngư�i ta cho rằng ngư�i chủ sô là chính �GH Gioan XXIII khi tuyên bố triệu tập công đồng Vaticanô II. Và công đồng đã tiếp thu tư tưởng của Ngài trong nhi�u văn kiện khác nhau, đặc biệt là hiến chế “Vui mừng và Hy v�ng�. Tuy nhiên cũng nên biết là từ 30 năm qua, ý nghĩa của tiếng DCT� có biến đổi không ít. Chúng ta hãy theo dõi sự biến chuyển đó, bắt đầu từ đức Gioan XXIII. Vào ngày lễ Giáng sinh năm 1961, trong văn thư triệu tập công đồng, đức Gioan viết: “vâng theo l�i Chúa khuyên răn hãy biết phân biệt DCT�, chúng tôi tin rằng giữa bao mây mù đen tối, chúng tôi có thể khám phá ra rất nhiêu dấu hiệu hy v�ng tin tưởng v� tương lai của Giáo hội và nhân loại�. Chúng ta thấy rằng đức Gioan XXIII mở rộng ý nghĩa của tiếng DCT� của Phúc âm, không chỉ áp dụng cho các nhà lãnh đạo Do thái vào th�i Chúa Giêsu v� việc nhìn nhận th�i của vị cứu tinh đã đến với h�, nhưng có thể áp dụng cho hết m�i thế hệ của nhân loại. �ặc biệt, việc khám phá DCT� là một trách vụ của các nhà lãnh đạo Giáo hội. Hơn thế nữa, khi nói v� DCT�, đức Gioan XXIII hiểu là những dấu chỉ lạc quan hy v�ng, hay nói nôm na là: đi�m may, đi�m tốt mang lại hy v�ng và tin tưởng cho tương lai. Trong bài diễn văn khai mạc công đồng ngày 11-10-1962, �ức Gioan XXIII còn lặp lại tư tưởng đó. Ngài nói rằng vào th�i hôm nay, có những nhà tiên tri chỉ biết loan báo đi�m gở, sa đoạ, tựa như tận thế đã gần k�; nhưng ngư�i Kitô hữu cần phải sử dụng đến ti�m năng tinh thần của mình để nhìn nhận ra những dấu hiệu tích cực do tác động của Chúa Thánh Thần. Trong thông điệp Pacem in Terris, viết mấy tháng trước khi qua đ�i, đức Gioan XXIII đã liệt kê ra vài dấu hiệu ấy, để chứng t� cho thấy thế giới mà chúng ta đang sống mang theo rất nhi�u giá trị tích cực, chứ không phải chỉ có mang những dấu vết của tội lỗi sa đoạ. �ược tiêm nhiễm bởi tinh thần lạc quan của đức Gioan XXIII, công đồng Vaticanô II đã du nhập từ DCT� trong nhi�u văn kiện, và từ đó được hiểu theo nghĩa tích cực. Vài thí dụ: ý thức v� phẩm giá con ngư�i (tuyên ngôn v� tự do tín ngưỡng số 15); lòng khao khát tiến tới sự hợp nhất các Kitô hữu (sắc lệnh v� đại kết số 4); và nhất là trong hiến chế “Vui mừng và Hy v�ng�, chúng ta đ�c thấy nhi�u đoạn văn nói tới DCT� (số 4,11,44), trong đó không những công đồng cố gắng khám phá ra những dấu chỉ của th�i đại (thí dụ ở số 26 v� nhân quy�n), nhưng còn đ� ra những tiêu chuẩn để mà nhận định phê phán chúng nữa.

Thế thì DCT� là cái gì?

Như đã nói trên đây, ở Việt Nam có ngư�i g�i là “th�i triệu� hay “th�i đi�m�. Có lẽ tiếng “th�i đi�m� dễ hiểu hơn cả: “th�i� ám chỉ v� th�i cuộc, một biến cố lịch sử; biến cố đó trở thành một “đi�m�, một dấu hiệu cho thấy sự hiện diện và can thiệp của Thiên Chúa. Khái niệm DCT� (hay “th�i đi�m�) bao hàm rất nhi�u quan điểm thần h�c trong đó. 1) Tiên vàn, nó giả thiết rằng dòng lịch sử không phải chỉ là một chuỗi những biến cố ngẫu nhiên. Không phải như vậy; chúng ta tin rằng dòng lịch sử này diễn ra theo một kế hoạch của Chúa quan phòng. 2) Thứ đến, những biến cố lịch sử mang một ý nghĩa cho ngư�i tín hữu: nó có thể trở thành một dấu hiệu của sự hiện diện của Thiên Chúa giữa th�i đại chúng ta đang sống. Thiên Chúa không những đi�u khiển dòng lịch sử một cách tổng quát, nhưng đôi khi còn biểu lộ sự can thiệp một cách cụ thể qua vài biến cố. 3) Một giả thiết thứ ba là Giáo hội cố gắng tìm hiểu đư�ng lối của Chúa không những qua việc truy tầm Sách Thánh (L�i Chúa) nhưng còn qua việc khảo sát các DCT�, các th�i đi�m. 4) Từ đó, có thể thêm giả thiết thứ tư nữa, đó là Giáo hội không phải lúc nào cũng nắm sẵn trong tay hết m�i lý lẽ của chân lý; nhưng Giáo hội cũng cần phải khiêm tốn lắng nghe tìm hiểu chân lý qua các biến cố lịch sử, lắm lần do những ngư�i ở ngoài Giáo hội gây ra, và Chúa Thánh Thần có thể dùng chúng để dạy dỗ Giáo hội. Hậu nhiên, Giáo hội cần đối thoại với th�i đại, để cùng nhau khám phá chân lý.

Làm sao khám phá ra dấu chỉ th�i đại?

�ây là cả một vấn đ�. Dĩ nhiên, chúng ta sẽ không đi h�i các nhà chiêm tinh bói toán để mà khám phá các DCT�. Trên đây, chúng ta thấy xem ra là đức Gioan XXIII coi việc khám phá các DCT� như là một trách vụ của các nhà lãnh đạo Giáo hội. Tuy nhiên, công đồng Vaticanô II coi việc nhận định các DCT� là một trách vụ của toàn thể Dân Chúa, mặc dù các mục tử giữ vai trò đi�u động hướng dẫn. Chúng ta có thể đ�c thấy giáo huấn công đồng trong Hiến chế Vui mừng và Hy v�ng số 11 và 44. �ó là nói trên nguyên tắc. Khi đi vào cụ thể, chúng ta sẽ thấy vấn đ� trở nên rất là phức tạp. Thứ nhất, cái biến cố nào quan tr�ng và mang tính cách dấu chỉ? Thực vậy, hằng ngày khi cầm t� báo hay bật rađiô, chúng ta đ�c hay nghe biết rất nhi�u biến cố: nhưng chắc không phải là tất cả đ�u quan tr�ng như nhau và có ý nghĩa như nhau. Các ông chủ báo xếp những tin quan tr�ng ở trang đầu, còn những tin xe cán chó thì để ở góc cuối của trang chót. Dĩ nhiên, tiêu chuẩn xếp tin cũng tùy theo khuynh hướng của mỗi t� báo: các t� báo chính trị thì coi các tin chính trị mới là đáng kể; trong khi các t� báo văn h�c và kinh tế thì lại có tiêu chuẩn khác. Dù sao, không phải bất cứ bản tin nào xảy ra hằng ngày cũng đáng g�i là biến cố: một sự kiện chỉ đáng g�i là biến cố khi nó đánh dấu một giai đoạn của lịch sử; và đôi khi phải ch� cả một chuỗi sự kiện liên tiếp nhau mới tạo ra một biến cố được. Ngoài việc thẩm định biến cố nào là quan tr�ng đối với dòng lịch sử, cần phải tiến lên bước thứ hai là giải thích cái ý nghĩa của nó. Một biến cố có thể mang ý nghĩa khác nhau đối với những quan sát viên khác nhau. Chúng ta có thể lấy một thí dụ cụ thể: bức tư�ng Bá linh đổ. Tại sao nó đổ? Có thể một bác thợ n� cho rằng vì hồi xây nó, ngư�i ta cho nhi�u cát mà ít xi măng. Một chuyên viên kinh tế thì có thể giải thích rằng vì dân �ông �ức muốn tràn qua Tây �ức để kiếm thêm mặt hàng tiêu thụ. �ức Gioan Phaolô II thì có lối giải thích riêng trong thông điệp Centesimus Annus (số 21-22). Dù sao, thì một biến cố trở thành DCT� với ngư�i tín hữu vì nó là một đi�m v� sự can thiệp của Thiên Chúa. Nói khác đi, ngư�i tín hữu phân tích một biến cố lịch sử dưới ánh sáng đức tin. Thực vậy chỉ có ngư�i sống đức tin sâu đậm, đã quen thuộc với Thiên Chúa thì mới có thể nhận ra tiếng nói và đư�ng lối của Ngài qua các biến cố lịch sử. Thoạt tiên, xem ra nhận xét này rất đơn giản, nhưng thực tế thì phức tạp hơn nhi�u, bởi lẽ không thiếu lần, chúng ta mắc bệnh chủ quan, chỉ muốn nhìn thấy bàn tay của Chúa qua những biến cố thuận lợi cho mình, hoặc những biến cố do Giáo hội tạo ra. �t có ngư�i dám nhận ra DCT� cả nơi những biến cố bất lợi cho Giáo hội, hoặc là do những ngư�i ngoài Công giáo gây ra. Từ đó cái nhìn của chúng ta dễ mang tính chất bi quan, chỉ nhận thấy tội lỗi sa đoạ chung quanh mình. �ức Gioan XXIII đã vạch ra một chi�u hướng mới, khi nhận thấy tác động của Chúa Thánh Thần kể cả nơi những trào lưu ở ngoài Giáo hội, và nơi những biến cố thoạt tiên xem ra bất lợi cho Giáo hội nhưng thực tế đã giúp cho Giáo hội được thanh luyện và trở v� sát với Tin mừng hơn. Thiết tưởng quan điểm của đức Gioan XXIII v� DCT� đã và sẽ tạo cho các tín hữu một ni�m tin tưởng rất lớn khi nhìn v� tương lai: tuy dù thế giới này mang nhi�u vết tích của sa đoạ và tội lỗi, nhưng không thiếu những dấu vết của tình yêu Thiên Chúa, bộc lộ cả nơi những ngư�i thành tâm thiện chí tuy h� không phải là phần tử của Giáo hội.

Giuse Phan Tấn Thành, op.

daminhvn