Bảo vệ Di sản Văn hóa đang bị đe d�a trong những th�i gian xung đột

Trình bày của �ức Tổng Giám mục Bernardito Auza
Khâm sứ và Quan sát viên thư�ng trực của Tòa Thánh tại Liên Hợp quốc

tại một sự kiện của Phái bộ Tòa Thánh v� việc bảo vệ di sản văn hóa đang bị đe d�a trong những th�i gian xung đột
Liên Hợp Quốc, New York, 19 tháng Tư, 2017

Tr�ng kính quý đại diện cấp cao, Kính thưa quý vị,

Tôi rất hân hạnh được chào đón quý vị chi�u nay tại sự kiện này với chủ đ� rất đáng chú ý v� việc bảo vệ những di sản văn hóa đang bị đe d�a trong những th�i gian xung đột.

Ngày 30 tháng Mư�i Một vừa rồi, với sự mong đợi vào Hội nghị Quốc tế v� việc bảo vệ những di sản văn hóa của ti�n nhân để lại trong những vùng có xung đột diễn ra ngày 2 và 3 tháng Mư�i Hai ở Abu Dhabi, �ức Giáo hoàng Phanxico nói rằng chủ đ� của hôm nay “đang vô cùng cấp bách.� Ngài nhấn mạnh “sự bảo vệ những tài sản văn hóa đóng góp một chi�u kích tr�ng yếu cho việc bảo vệ con ngư�i� và ngài cũng đặt điểm nhấn rằng việc giữ gìn di sản văn hóa là “bước đi mới cấp thiết trong tiến trình áp dụng nhân quy�n.�

Chi�u nay tôi muốn chia sẻ với quý vị một suy tư v� chủ điểm xoay quanh ba đi�u khẳng định của �ức Giáo hoàng Phanxico.

Trước hết, sự cần thiết phải bảo vệ gia tài văn hóa của cha ông là một quan tâm vô cùng cấp thiết. Trong những năm gần đây, chúng ta đã chứng kiến sự phá hủy và mạo phạm những nơi tôn nghiêm ở Mosul, Palmyra, Tikrit, Timbuktu, Bamiyan và ở rất nhi�u nơi khác. Chúng ta đã chứng kiến những thư viện và khu lưu trữ bị tàn phá, những văn bản viết tay quý giá bị đốt; những bộ sưu tập khoa h�c bị san bằng; những đồ tạo tác vô giá bị cướp phá; những đ�n th�, nhà th�, tu viện, những khu khảo cổ và di tích văn hóa bị san bằng, và những tượng đài kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử bị xe ủi san phẳng hoặc nổ tung.

Nó nằm trong chiến lược liên kết hai mục tiêu: phá hủy để tuyên truy�n nhằm chủ đích vào những tượng đài, tượng điêu khắc và đ�n đài nổi tiếng không thể bán lại được trên thị trư�ng chợ đen, như là một cách biểu diễn cho quốc tế nhằm làm nản lòng địch thủ và tuyển dụng những thành viên mới; và trong khi những sự hung tàn đó tung ra một làn h�a mù để cướp bóc và bán những cổ vật được chú ý nhi�u nhằm lấy ti�n rót cho những hoạt động khủng bố, hoặc phá hủy những tượng đài khổng lồ và “bán lẻ� những mảnh vỡ cho những kẻ buôn lậu.

Trong khi Al Qaeda lệ thuộc vào sự hỗ trợ của những nhà tài trợ giàu có để cấp nguyên liệu cho các hoạt động khủng bố của h�, thì ISIL cướp bóc, bắt cóc và tống ti�n là cách để kiếm ti�n của chúng, và việc cướp phá những cổ vật một cách đẫm máu đã trở thành một phần chính của chiến lược kinh tế của tổ chức này, với cái được g�i là “bộ cổ vật� của nó thậm chí cho phép khai quật cướp bóc, đánh thuế h� 20-50 phần trăm, và tạo đi�u kiện thuận lợi cho h� có một mạng lưới buôn lậu trên thị trư�ng chợ đen với những yếu tố của tội phạm có tổ chức trên toàn cầu. �ó là một sách lược chiến tranh có chủ đích, có hệ thống, đi�u mà UNESCO g�i một cách khéo léo là “tẩy xóa văn hóa� và đi�u mà �ại Hội đồng Liên Hợp Quốc đã nói theo luật quốc tế là tương đương với “tội ác chiến tranh.� �ó là đi�u đang xảy ra ở Trung �ông, đây cũng là nơi trung tâm của lịch sử của văn minh và của tôn giáo, làm cho nó càng trở nên đáng sợ hơn. Những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng, sau dầu h�a, đó là nguồn tài chính sinh lợi đứng thứ hai của ISIL, ước tính nhi�u tỷ đô-la một năm, cấp vốn nhi�u hơn cho khủng bố và phá hủy văn hóa. Cục �i�u tra Liên Bang Mỹ nói rằng tội phạm đồ cổ trở thành một trong năm loại tội phạm hàng đầu toàn cầu.

Vì vậy những gì chúng ta đang đối mặt quả thật vô cùng cấp bách.

Thứ hai, �ức Thánh Cha Phanxico nhấn mạnh rằng việc bảo vệ những gia tài văn hóa của cha ông là một chi�u kích quan tr�ng trong sự bảo vệ con ngư�i. V� phía những kẻ khủng bố, nó là một cố gắng tẩy xóa lịch sử, để cướp đi cội nguồn và giá trị của h�, để đánh vào quá khứ, tương lai và hy v�ng của h�. Nó là một sự tấn công không chỉ nhắm vào những đồ vật tuy là giá trị, nhưng là nhắm vào con ngư�i của quá khứ, hiện tại và tương lai đã tặng ban giá trị cho h�. Nó là một sự tấn công vào môi trư�ng văn hóa, giáo dục và tôn giáo mà con ngư�i rất cần cho sự phát triển toàn diện của h�.

Khi �ức Giáo Hoàng Phanxico đến �ại Hội đồng Liên Hợp quốc ngày 25 tháng Chín, 2015, ngài nói đến chi�u kích con ngư�i này, khi ngài ám chỉ nói đến “hoàn cảnh đau thương của toàn Trung đông, Bắc Phi và những quốc gia Châu Phi khác nơi các Ki-tô hữu cùng với những nhóm sắc tộc và văn hóa khác và thậm chí với những thành viên của tôn giáo đa số … đã bị bắt buộc phải chứng kiến sự phá hủy những nơi th� phụng của h�, những di sản văn hóa và tôn giáo, nhà cửa và tài sản của h�.�

Tài sản văn hóa là một trong những yếu tố căn bản của một n�n văn minh, thực hiện sự hủy diệt có chủ đích nhắm đến những gia tài văn hóa quý báu gần như tính cách diệt chủng có động cơ. Phá hủy nguồn gốc lịch sử của dân tộc là nhắm trực tiếp đến việc tiêu diệt một phần tr�ng yếu của bản chất dân tộc của h�. �ó là lý do tại sao những gì chúng ta đang đối mặt vượt xa vấn đ� thuộc văn hóa. Nó là một tội ác chống lại nhân loại qua sự tàn phá có hệ thống di sản văn hóa của thế giới.

�ối với tôi, sự tấn công vào con ngư�i qua việc tàn phá có hệ thống hoặc bán ra thị trư�ng những di sản văn hóa được minh h�a đầy đủ tính chất độc ác đối với những gì đã xảy ra với ông Khalid al-Asaad, nhà khảo cổ và sử gia hàng đầu ngư�i Syria, ông đã dành tr�n đ�i bảo tồn gia tài văn hóa của Palmyra. Ở tuổi 82 — 82 tuổi — ISIL tra tấn ông trong suốt một tháng để cố gắng bắt ông phải tiết lộ vị trí của những khu vực cất giấu và những cổ vật, trước khi chặt đầu ông và treo ông lộn ngược xuống để gây kinh hoàng cho thế giới. Việc tấn công vào tính thiêng liêng của con ngư�i và sự báng bổ những gì ông giữ gìn thân yêu cùng đi với nhau. Phá hủy văn hóa và những con ngư�i giữ gìn giá trị văn hóa đó là một phần của tính tàn bạo man rợ và báng bổ.

Thực tiễn này phải dẫn đến một câu trả l�i quả quyết từ m�i phía. Có thể trước đây việc mua những cổ vật bị đánh cắp được xét duy lý như một tội phạm không có nạn nhân, hay thậm chí là một hành động có đạo đức, bảo đảm những đồ chế tác vô giá đó được chuộc lại và được bảo tồn. Nhưng chúng ta biết rằng việc mua những cổ vật vấy máu đó đang cấp nguồn tài chính cho những hành động khủng bố trên khắp địa cầu và tạo đi�u kiện thêm cho những sự mạo phạm đối với di sản văn hóa. Nó phải bị chặn đứng.

�i�u này đem tôi đến ý thứ ba của �ức Giáo hoàng Phanxico đưa ra: bảo vệ di sản văn hóa phải được xem như một bước đi mới tr�ng yếu trong việc bảo vệ nhân quy�n.

Từ lâu đã có những nguyên tắc bảo vệ tài sản văn hóa trong xung đột vũ trang, quay trở lại với Công ước The Hague năm 1899 và 1907, được bổ sung với những dự thảo năm 1954 và 1999, cũng vậy trong đó đòi h�i phải có sự bảo vệ sự sống con ngư�i, nhưng rõ ràng ISIL không tuân theo những nguyên tắc nhân đạo căn bản như vậy.

Thật vui mừng, Liên Hợp quốc đã can thiệp vào theo một đư�ng hướng cụ thể.

Hội đồng Bảo an, trong nhi�u nghị quyết trong suốt hai năm qua — đáng lưu ý nhất là 2199, 2249, 2253, 2322 và 2347, được thông qua tháng trước — đã kết án một cách dứt khoát sự phá hủy của ISIL nhằm vào những khu vực di sản văn hóa ở Syria và Iraq và việc kiếm lợi của tổ chức này từ những gia tài văn hóa, đã đưa ra những cơ cấu để ngăn chặn việc buôn bán tài sản văn hóa nhằm cấp tài chính cho chủ nghĩa khủng bố, và đã thúc giục các nhà nước ủng hộ sự hợp tác để ngăn chặn và chống lại việc buôn bán cổ vật vấy máu.

�ại Hội đồng đã lấy làm tiếc v� những vụ tấn công vào những nơi thuộc tôn giáo, đ�n đài và những địa điểm văn hóa như là những vi phạm v� nhân quy�n và luật nhân đạo quốc tế, và đã nói rằng những sự mạo phạm có chủ đích như vậy nhắm vào những tòa nhà dành riêng cho tôn giáo, giáo dục, nghệ thuật hay những tượng đài lịch sử có thể quy vào những tội ác chiến tranh.

Tòa án Hình sự Quốc tế năm 2016 đã đạt được sự kết án đầu tiên cho tội “phá hủy văn hóa,� tuyên án Ahmad al-Faqi al-Mahdi của Al-Qaeda có liên quan đến nhóm khủng bố Ansar Dine 9 năm tù vì phá hoại những khu văn hóa cổ xưa ở Timbuktu, một bản án làm nổi bật tính nghiêm tr�ng của những tội phạm như vậy, bắt đầu xây dựng một khung hệ thống luật pháp, và gửi một thông điệp mạnh mẽ hơn đến những kẻ thực hiện những tội ác như vậy của hôm nay rằng những hành động chống lại di sản của các dân tộc và của nhân loại sẽ chắc chắn bị trừng phạt.

Sự hợp tác quốc tế đã được thành lập bao gồm UNESCO, INTERPOL, Văn phòng Liên Hợp quốc v� Ma túy và Tội phạm, các phòng hải quan của chính phủ, các tổ chức quốc tế và khu vực, các viện bảo tàng, các thương nhân nghệ thuật và những nhà sưu tập cổ vật, ngành công nghiệp du lịch, các nhà khảo cổ, những công ty vận tải, những cơ quan bảo hiểm, các chuyên gia chống khủng bố và những nhà lãnh đạo truy�n thông đã tìm kiếm sự hợp tác với nhau để ngăn chặn sự tàn phá và buôn bán bất hợp pháp những tài sản văn hóa, cấm việc vận chuyển trái phép những di sản như vậy, để cắt nguồn cung cấp tài chính cho chủ nghĩa khủng bố và tội phạm có tổ chức và để nâng cao ý thức công chúng v� việc buôn lậu những tài sản văn hóa và việc ngăn chặn. Liên Minh Quốc tế Bảo vệ Di sản trong những Vùng Xung đột, bắt đầu hoạt động một tháng trước, sẽ cấp vốn, cố vấn chuyên môn và hỗ trợ chính trị, là một bước tiến lớn.

Tuy nhiên, song song với việc đó cần phải có bước đi vượt qua được l�i nói để tiến đến hành động hiệu quả. Nghị quyết 2253 của Hội đồng Bảo an, được đồng lòng thông qua tháng Mư�i Hai vừa qua, đã bày t� trong đó “sự lo lắng ngày càng lớn v� việc thiếu sự áp dụng những nghị quyết 1267 (1999), 1989 (2011), và 2199 (2015), trong đó quá thiếu báo cáo của các Chính phủ Thành viên lên Ủy ban v� những biện pháp h� đã đưa ra để áp dụng phù hợp với những đi�u khoản của Ủy ban� và v� sự thất bại của các Chính phủ Thành viên “đưa ra những biện pháp cần thiết để thi hành trách nhiệm của h� theo đi�u 12 của nghị quyết 2199 để báo cáo cho Ủy ban những lệnh cấm … cổ vật, cũng như kết quả của những vụ kiện được đưa ra chống lại những cá nhân và thực thể nh� kết quả của một hoạt động như vậy.�

Với một đánh giá như vậy cho thấy rõ ràng một sự vô cùng cần thiết phải được thực hiện để bảo vệ nhân quy�n của con ngư�i đối với di sản văn hóa của h�, một gia tài được lưu truy�n cho h� từ những thế hệ đi trước và h� trở thành những ngư�i trông coi cho những thế hệ tương lai.

Quả thật, việc bảo vệ cho di sản văn hóa trong những vùng xung đột, như �ức Giáo hoàng Phanxico nói hôm 30 tháng Mư�i Một, là một vấn đ� thảm kịch của hiện tại. Nó là một cuộc chiến không chỉ chống lại những tài sản không gì có thể thay thế được nhưng là chống lại những ngư�i trân tr�ng giữ gìn chúng, đã và đang trân tr�ng giữ gìn chúng, và trân tr�ng giữ gìn chúng trong những thế hệ tương lai.

Cũng như có một trách nhiệm bảo vệ ngư�i dân kh�i những tội ác hung tàn, tôi tin rằng, cũng phải có một bổn phận phải bảo vệ chi�u kích văn hóa của con ngư�i và của những n�n văn minh thoát kh�i sự mạo phạm đang diễn ra và thúc đẩy và bảo vệ nhân quy�n của con ngư�i đối với lịch sử, giá trị, môi trư�ng, nơi h�c hành, th� phượng, tình cảm và nhi�u đi�u khác.

Tôi hy v�ng rằng sự kiện hôm nay sẽ thúc đẩy chúng ta làm m�i việc có thể để trả l�i cho vấn đ� thảm kịch hiện tại này bằng cách giải quyết thật kiên trì. Cảm ơn quý vị rất nhi�u.

 holyseemission

Chuyển ngữ: TRI KHOAN 

daminhtamhiep