Ngư�i giàu nhất thế giới và cũng là ngư�i quảng đại nhất thế giới. Năm 2000, ngư�i khổng lồ v� vi tính đã r�i công ty mình để cùng với vợ thành lập Hiệp hội Bill & Melinda Gates Foundation, ông hứa đóng góp 95% tài sản cá nhân của mình ước tính 90 tỉ đôla vào Hiệp hội. Tại Paris, ông là khách m�i danh dự của buổi dạ hội của Hiệp hội Pháp-Mỹ (French-American Foundation). Bài diễn văn của ông là bài ca tụng sự cam kết dấn thân.

 

Paris Match. Ông đã trở thành ngư�i vị tha như thế nào?

Bill Gates. Cha mẹ của tôi làm thiện nguyện rất nhi�u. Ông bà cho ti�n cho các trư�ng h�c ở khu phố nơi tôi ở, ông bà cũng cho tổ chức Planned Parenthood, một tổ chức giúp các phụ nữ. Trong bữa ăn tối, gia đình tôi nói nhi�u v� những chuyện này. Khi tôi thành lập công ty Microsoft, tôi khuyến khích nhân viên của công ty làm việc thiện. Khi h� cho một tổ chức từ thiện một số ti�n, thì công ty sẽ tặng gấp đôi số ti�n này. Vì thế công ty Microsoft trở thành công ty dẫn đầu trong lãnh vực này. Tôi luôn nghĩ lòng đại lượng là đi�u tốt nhất mình làm khi mình may mắn có ti�n.

 �i�u gì làm cho ông quyết định khi ông thành lập Hiệp hội từ thiện này?

Bước ngoặc là năm 1993 khi tôi đi du lịch ở Phi châu. Cùng với Melinda, chúng tôi đến Tanzania, Zaire (bây gi� là Cộng hòa Dân chủ Congo) và Kenya. Chúng tôi chưa bao gi� thấy cảnh nghèo sát gần như thế, phụ nữ thì đi chân đất ngoài đư�ng, trẻ em thì suy dinh dưỡng… Tôi chỉ biết các con số thống kê. Khi tận mắt nhìn những cảnh này, chúng tôi hiểu thế nào là một cuộc sống mà không có nó thì không phải là cuộc sống hàng ngày của chúng tôi: đư�ng xá, hệ thống tưới nước giúp ngành nông không quá lệ thuộc vào th�i tiết. Sau đó, tôi còn nhớ tôi vào thăm một bệnh viện. Tất cả trẻ em ở đó đ�u bị sốt rét. Có thể ít trẻ em sống sót. Tôi cũng còn nhớ đã vào các bệnh xá, các bà mang thai đến đây quá trễ và cả hai mẹ con chết tại đây, một loại nhiễm trùng gì đó mà ở đây chúng ta có thể chữa dễ dàng. Tôi cũng đi nhi�u ở Haiti. Tất cả đã làm cho tôi mở mắt.

Phản ứng của ông?

Tôi tự h�i vì sao con ngư�i lại lâm vào cảnh này, làm sao có thể giải quyết các vấn đ� này. Tôi tìm tòi để biết xem đã có giải pháp nào chưa. Và tôi hiểu, còn thiếu nhi�u giải pháp. Vì thế tôi thành lập Hiệp hội.

Năm 2000, ông cho Hiệp hội Bill& Melinda Gates rất nhi�u ti�n, làm cho tổ chức này là tổ chức từ thiện quan tr�ng nhất thế giới. Ông cảm nhận gì khi ký các chi phiếu loại này?

Rất hứng thú. Với sáng kiến này, tôi thành lập một êkíp mới, giống y như khuôn mẫu của công ty Microsoft, với những ngư�i có tài năng nhất, một chiến thuật tập trung vào những vấn đ� cấp bách nhất, một hệ thống phân phối tốt nhất đến những vùng nghèo nhất, sự hiểu biết hứa hẹn nhất và hợp tác với các đối tác tốt…

Các con của ông đ�u đồng ý?

Melinda và tôi đã có quyết định, chúng tôi mang đi�u tinh hoa nhất của di sản chúng tôi cho Hiệp hội trước khi chúng tôi làm đám cưới. Chúng tôi chưa sinh con. Nhưng tôi nghĩ để lại gia tài cho các con không phải là cách tốt nhất để giúp chúng. Phần lớn số ti�n sẽ dành cho Hiệp hội.

“�ừng nói tôi cứu thế giới,

tôi chỉ góp phần vào để

cứu các đ�i sống�

Tại sao?

Ba con tôi đã có rất nhi�u may mắn. Chúng được hưởng những trư�ng h�c tốt nhất, được có các bác sĩ gi�i nhất, và khi chúng lớn, chúng sẽ xoay xở được. Nhưng tôi nghĩ, chúng phải lớn lên, phải tự tìm con đư�ng của mình, và khám phá đ�i sống bằng chính phương tiện riêng của mình. Như thế tốt cho chúng hơn. Không phải cho chúng quà bằng cách để lại gia sản theo kiểu tri�u vua.

Thành lập tri�u Gates, quá ít đối với ông?

Tôi không nghĩ thế giới được làm ra để một ông vua, một tầng lớp quý tộc chiếm giữ. Chúng ta đã thấy những chuyện này. Mỗi thế hệ có một thách thức riêng của thế hệ đó. Tôi biết có nhi�u con cái của những gia đình thế lực đã dựng lên cơ sở làm ăn thành công, chúng thừa hưởng…

Các con của ông ủng hộ ‘ba-cứu-thế-giới’?

Các con của tôi có đi Phi châu và chúng thấy công việc của chúng tôi làm ở đó. Nhưng đừng nói tôi cứu thế giới, tôi chỉ góp phần vào để cứu các đ�i sống, để giảm tử suất và suy dinh dưỡng nơi nào chúng tôi có thể làm được, với khả năng của chúng tôi.

Ông làm việc cũng nhi�u như trước?

Tôi làm việc rất nhi�u nhưng không thấm gì so với th�i khóa biểu kinh khủng ngày xưa lúc tôi 20 – 30 tuổi, khi tôi chưa có con. Chức vụ của tôi ở Hiệp hội rất dễ chịu. Một phần ba thì gi� là đi đây đi đó. Tôi đ�c và suy nghĩ rất nhi�u, không ngừng, sau khi đến Paris lần này, tôi sẽ ký một thoả hiệp đối tác với Cơ quan Phát triển Pháp, tôi sẽ đến Luân �ôn để gặp các nhà khoa h�c. Cuối tuần tôi v� lại Seattle, nơi có trụ sở của Hiệp hội để lên chiến thuật cho việc đổi mới của chúng tôi.

Ông không tiếc gì hết với Microsoft?

Không, không một luyến tiếc. Công việc ở Hiệp hội quá lôi cuốn. Tôi bắt đầu làm bán th�i gian trong vòng tám năm, từ mư�i bốn năm nay, tôi làm toàn th�i gian. Nhưng tôi còn cho ý kiến v� việc phát triển một vài sản phẩm mới của Microsoft, và tôi rất thích làm. Tôi chưa hoàn toàn cắt hẳn cách mạng số!

V� vấn đ� này, ông có sợ thể chế độc quy�n lớn lao của kỹ thuật thông tin, v� lâu v� dài sẽ có hại cho tự do cá nhân không?

Không. Ngày xưa cũng đã có những độc quy�n v� thông tin: các nhóm lớn có kênh truy�n hình, tạp chí, nhật báo. �ó là các địa vị ưu tiên. Ngày nay, kỹ thuật số giúp cho mỗi cá nhân có được thông tin, chia sẻ, diễn tả, được ngư�i khác nghe, được ngư�i khác thấy, và chúng ta phải làm tất cả để sự tự do mới này vẫn còn tồn tại. Tôi mong muốn các trẻ em ngày nay có tất cả kỹ thuật này trong tầm tay. Trong một cái nhích chuột, chúng sẽ h�c dễ dàng hơn tôi ngày xưa. Nhưng phải cẩn thận. Các chính quy�n phải canh để sự đa dạng này được tôn tr�ng.

Chuyện gì làm cho ông hãnh diện nhất?

Là đã có thuốc chủng ngừa cứu hàng triệu mạng sống và làm những chuyện cần thiết để các nước thứ ba có được thuốc men mà đến đến bây gi� h� chưa có, bởi vì các nước này không phải là thị trư�ng lợi nhuận cho các công ty dược phẩm. Trong một vài năm, chúng tôi đã diệt hẳn bệnh dịch viêm tủy xám (polio). Tôi cống hiến rất nhi�u thì gi�, nhất là ở các nước khó khăn như Nigeria, Pakistan và Afghanistan. Với các công ty địa phương, chúng tôi đã tạo được các đối tác rất hiệu quả.

Sách và máy tính. Bill Gates muốn quét bụi trong việc tiếp xúc với thông tin và muốn các thư viện trên thế giới có được hệ thống kỹ thuật số tối đa. © Sébastien Micke / Paris Match

Ông nói, từ đây đến năm 2030, chúng ta có thể chấm dứt nạn cực kỳ nghèo khổ. Ông làm thế nào để được như vậy?

Không phải tôi nói như vậy mà Liên Hiệp Quốc nói. �úng vậy, đó là đi�u có thể. �ể làm được việc này, phải có những tiến bộ trong lãnh vực y tế và giáo dục. Rất nhi�u ngư�i chưa ý thức đã có những tiến bộ rất lớn đã được thực hiện. Ngư�i ta chỉ nghe nói đến các khủng hoảng như nạn dịch thê thảm Ebola, nhưng tên thực tế, thế giới đã tiến bộ nhi�u. Giữa những năm 1990 và 2015, tử suất nơi trẻ em đã giảm một nửa và sẽ giảm thêm một nửa từ đây đến năm 2030.

Ai là những anh hùng của ông ngày nay?

Louis Pasteur có thể là ngư�i đã cứu nhi�u ngư�i nhất. Tất cả các nhà khoa h�c vô danh làm việc cho các phát minh, các thiện nguyện viên làm việc tại các vùng khó khăn, h� chiến đấu để thuốc men có được dễ dàng. Cùng với Melinda vợ tôi, chúng tôi may mắn được hợp tác với Nelson Mandela khi ông không còn làm tổng thống, để các nạn nhân của bệnh sida không bị loại trừ, ông đã phản ứng rất nhi�u v� vấn đ� này. Hợp tác bên cạnh một nguyên thủ Quốc gia sáng chói trong một nước nghèo luôn là một công việc phi thư�ng.

Ông đặc biệt luôn kín đáo v� các cuộc bầu cử tổng thống ở Mỹ…

�úng, vì Hiệp hội của tôi không đảng phái. Hiệp hội đã làm việc với Tổng thống George W. Bush cũng như với Tổng thống Barack Obama hay Bill Clinton trong những năm 1990.

Ông đã gặp Donald Trump?

Chưa. Công việc của chúng tôi khác. Tôi quen nhi�u với ông Warren Buffett, ông là một trong những ngư�i bạn thân nhất của tôi, ông Buffett cũng chưa bao gi� gặp ông Trump.

Ông phản ứng thế nào khi ông Trump khẳng định, ông đã hy sinh rất nhi�u vì ông tạo nhi�u công ăn việc làm?

Donald Trump thư�ng hay nói những chuyện lạ lùng.

Còn Hillary Clinton, ông có biết bà không?

Có. Tôi có gặp Bill năm 1991 hay năm 1992 trong lần tranh cử tổng thống, trước khi ông được bầu. Tôi có gặp lại ông ở Nhà Trắng với Al Gore. Và nhất là tôi gặp ông sau khi ông thành lập Hiệp hội của ông. Chúng tôi là ngư�i cho nhi�u nhất cho một trong các chi nhánh của ông, Chương trình Sức kh�e Clinton, Clinton Health Access Initiative. Tôi đi rất nhi�u và thảo luận các vấn đ� này với Bill Clinton. Tôi cũng có làm việc với bà Hillary khi bà là bộ trưởng Ngoại giao, ở các nước như Pakistan và Afghanistan.

“Tôi nghĩ 50% thuế lợi tức của những ngư�i siêu giàu là một sự quân bằng tốt�

Những tháng sắp tới là đến kỳ hạn bầu cử ở Mỹ, ở Pháp và ở �ức. Ông mong ch� gì ở các cuộc bầu cử này?

Tôi mong các cuộc bầu cử này sẽ không tạo vấn đ� cho các cam kết quốc tế để làm thuận lợi cho việc phát triển và đấu tranh chống các nạn dịch. Nước Pháp rất quảng đại, đó là một chuyện tốt, nước Mỹ cũng vậy dù sự giúp đỡ của Mỹ so với tổng sản phẩm nội địa không mạnh bằng nước Pháp. Quan tr�ng là cử tri ý thức các tiến bộ đáng kể mà chúng tôi đã thực hiện để giúp các nước nghèo.

Ông nói muốn tăng thuế ngư�i giàu. Ông có phải là một tỷ phú cánh tả không?

Không. Nhưng ở Mỹ, các lợi tức vốn liếng chưa đánh thuế đủ. Tất cả là vấn đ� của giới hạn: ngư�i dân không nên có cảm tưởng mình bị Quốc gia cướp và tìm cách trốn thuế. Trong những năm 1960, áp lực đóng thuế lên đến 90% lợi tức, nhưng từ đó đến nay đã giảm rất nhi�u, tôi nghĩ 50% thuế lợi tức của những ngư�i siêu giàu là một quân bằng tốt.

Ông biết ông sẽ bầu cho ai vào ngày 8 tháng 11?

Biết chứ. Nhưng tôi giữ bí mật này cho tôi: tôi đăng ký vào danh sách độc lập, xét v� những gì tôi dấn thân trên trư�ng quốc tế, tôi nghĩ ông có thể đoán dễ dàng.

Ông muốn ngư�i ta nghĩ v� ông như nhà sáng lập công ty Microsoft, hay ngư�i đứng đầu một Hiệp hội đã cứu được nhi�u ngư�i?

Tôi không đặc biệt tìm cách để ngư�i ta sẽ nhớ đến tôi là ngư�i như thế nào, dĩ nhiên ngoại trừ các con tôi. Bây gi� tôi làm việc rất nhi�u đã loại hẳn bệnh sida và tôi nghĩ sẽ có một thuốc chủng ngừa bệnh này trước khi tôi chết. Nhưng một khi mình có giải pháp, vấn đ� sẽ ở sau lưng mình, và ngư�i ta sẽ không nhớ ai đã tìm ra.

Marta An Nguyễn chuyển dịch

Phanxicovn