“Linh mục cÅ©ng là con ngưá»i”, ngưá»i ta thưá»ng nhắc lại Ä‘iá»u hiển nhiên nà y khi muốn thông cảm hay biện minh cho những yếu Ä‘uối, lá»—i lầm cá»§a linh mục. Nhưng tôi muốn nói tá»›i Ä‘iá»u hiển nhiên nà y ở đây như má»™t đòi há»i đối vá»›i ngưá»i linh mục và như má»™t thứ nguyên tắc cư xá» thưá»ng ngà y cá»§a linh mục.
Linh Mục Không Phải Báºc Siêu Phà m.
Trước hết, nói “linh mục cÅ©ng là con ngưá»i” có nghÄ©a rõ rà ng linh mục không phải là báºc siêu phà m. DÄ© nhiên nhìn theo quan Ä‘iểm đức tin, thiên chức linh mục tháºt vô cùng cao cả vì linh mục được hà nh động nhân danh Ãức Kitô là vị Thá»§ Lãnh cá»§a Há»™i Thánh để tiếp tục công trình cứu độ cá»§a Ngưá»i (x. Sắc lệnh vá» linh mục, số 2), nhưng thiên chức ấy là má»™t trá»ng trách và má»™t ân huệ được trao ban cho má»™t con ngưá»i trước sau vẫn chỉ là ngưá»i, và không thay đổi gì nÆ¡i con ngưá»i tá»± nhiên cá»§a há», không bứt há» ra khá»i thân pháºn phà m nhân. à thức vá» chức vụ mình, ngưá»i linh mục phải tá»± nhiên cảm thấy mình bất xứng và sợ hãi. Tất nhiên, chức vụ cao cả đòi há»i nÆ¡i ngưá»i linh mục má»™t Ä‘á»i sống thiêng liêng và luân lý rất cao, nhưng đó là chuyện khác. Bằng những lá»i lẽ tháºt hùng hồn, thánh Gioan Kim Khẩu đã phác vẽ chân dung ngưá»i linh mục như sau:
“Hỡi linh mục, ngà i là ai?
Ngà i không phải bởi ngà i, vì ngà i bởi hư vô,
Ngà i không phải cho ngà i, vì ngà i là trung gian dẫn tới Thiên Chúa,
Ngà i không thuộc vỠngà i, vì ngà i phải sống cho một mình Thiên Chúa,
Ngà i không phải là cá»§a ngà i, vì ngà i là tôi tá»› cá»§a má»i ngưá»i,
Ngà i không phải là ngà i, vì ngà i là một Kitô khác.
Thế thì ngà i là gì váºy? Chẳng là gì cả nhưng lại là tất cả!”
Nhà hùng biện và cÅ©ng là nhà thần há»c Gioan Kim Khẩu diá»…n tả sá»± cao cả cá»§a linh mục tháºt tà i tình nhưng không mảy may dà nh cho linh mục má»™t chá»— nà o để tá»± mãn, tá»± kiêu. Nhìn từ bản thân ông, ông chẳng là gì cả (“hư vô”), nhưng nhìn từ sứ mạng và ân huệ cá»§a Thiên Chúa ban cho, thì ông lại là ” tất cả”!
Công Ãồng Vatican II nhắc nhở các linh mục: “Công việc cá»§a Thiên Chúa mà Chúa Thánh Thần tuyển chá»n các linh mục để hoà n thà nh, vượt quá má»i năng lá»±c và tầm mức khôn ngoan nhân loại, vì Thiên Chúa đã lá»±a chá»n những gì yếu hèn trong thế gian để bêu xấu những gì mạnh mẽ (1 Cr 1,27). Váºy ý thức những sá»± hèn yếu cá»§a mình, thừa tác viên chân chÃnh cá»§a Chúa Kitô phải khiêm hạ là m việc…” (Sl vá» linh mục, số 15). Khiêm nhưá»ng là má»™t nhân đức rất được Công Ãồng nhấn mạnh khi nói vá» chức vụ và đá»i sống linh mục.
Gần GÅ©i Vá»›i Má»i Ngưá»i.
Linh mục cÅ©ng là con ngưá»i, Ä‘iá»u đó cÅ©ng bao hà m rằng ông không ở bên trên hay bên ngoà i đồng loại, trái lại phải sống gần gÅ©i vá»›i má»i ngưá»i. Nhắc lại tư tưởng cá»§a thánh Phaolô, Sắc lệnh vá» Linh Mục viết: “Các linh mục Tân Ước được tuyển chá»n ngay giữa Dân Chúa, nhưng không phải để tách biệt khá»i há» hoặc bất cứ má»™t ngưá»i nà o mà để táºn hiến là m công việc Chúa giao phó. Các ngà i không thể là thừa tác viên cá»§a Chúa Kitô nếu không là chứng nhân và là ngưá»i ban phát má»™t Ä‘á»i sống khác Ä‘á»i sống thế tục; tuy nhiên các ngà i không thể phục vụ nhân loại nếu lại sống xa cuá»™c sống và những hoà n cảnh cá»§a nhân loại” (số 3). Ngà y xưa, ngưá»i ta quen nhấn mạnh tá»›i sá»± tách biệt vá»›i thế nhân và thế sá»±. Ngay từ thá»i còn ở tiểu chá»§ng viện, ngưá»i tu sinh đã phải tá» ra “khác” vá»›i bạn bè cùng trang lứa “ở Ä‘á»i” trong cách ăn mặc, Ä‘i đứng, nói năng; trong nhà thá», anh ta có chá»— ngồi dà nh riêng; gia đình không còn để anh ta là m những công việc chân bùn, tay lấm như thể Ä‘iá»u đó không xứng đáng vá»›i báºc “nhà thầy”; nhiá»u nÆ¡i không cho chá»§ng sinh vá» nhà ăn tết vì cho rằng chá»§ng sinh nên xa lánh những chá»— vui chÆ¡i, há»™i hè, đình đám… Tôi nhá»› năm 1953 khi chá»§ng viện Phanxicô Vinh bị đóng cá»a, tôi và các bạn phải vá» nhà chỠđợi. Sau và i tháng, tôi bắt đầu vác cà y, vác cuốc ra đồng là m việc giúp mẹ tôi. Hồi đó, tôi lấy là m xấu hổ, phải có má»™t quyết tâm mạnh mẽ lắm má»›i thắng vượt được. Bạn bè tôi trong xóm, ai cÅ©ng vừa tá» ra thán phục vừa lấy là m thương hại cho tôi khi thấy tôi cÅ©ng phải lấm lem và khó nhá»c như há». Và o khoảng 1958-59, nhiá»u ngưá»i vẫn còn “chê” dòng Phanxicô chúng tôi quá “cấp tiến” khi chá»§ng sinh chúng tôi mặc quần cụt, áo mai-ô chÆ¡i banh.
Trong đưá»ng hướng chung cá»§a Công Ãồng Vatican II muốn đưa Giáo Há»™i xÃch lại vá»›i thế giá»›i, não trạng xa cách trên đã dần dần thay đổi vá»›i chá»§ trương gá»i là há»™i nháºp hay và o Ä‘á»i. Mặc dù đã có những lạm dụng tất nhiên khó tránh, nhưng chá»§ trương trên là đúng và đã mang lại những kết quả tốt đẹp. Ngà y nay chắc không còn ai lấy là m chướng khi thấy má»™t linh mục cuốc đất, cà y ruá»™ng, gặt lúa, hay đá banh, hò hát vá»›i đám thanh thiếu niên v.v. DÄ© nhiên má»™t sá»± “xa cách” nà o đó vẫn là cần thiết vì hòa mình không có nghÄ©a là đồng hóa mình vá»›i má»i ngưá»i. Nguyên vá» phương diện tâm lý xã há»™i mà thôi, Ä‘iá»u đó đã là bình thưá»ng, chẳng hạn má»™t thầy giáo không thể “xả láng” vá»›i đám há»c sinh trẻ cá»§a mình; má»™t ngưá»i lá»›n tuổi tá»± nhiên có tác phong và cách ăn nói khác vá»›i ngưá»i trẻ… Sá»± xa cách hay gần gÅ©i không cốt ở những cái bá» ngoà i, nhưng tùy thuá»™c chá»§ yếu và o má»™t thái độ bên trong: cởi mở, cảm thông, sẵn sà ng chia sẻ. Như Ãức Giêsu Mục Tá», linh mục phải có cõi lòng trà n đầy thương xót và có khả năng hiệp thông vá»›i má»i ngưá»i, hiểu biết các vấn Ä‘á», các khát vá»ng cá»§a con ngưá»i hầu có thể mang tá»›i cho hỠánh sáng và sá»± sống cá»§a Chúa.
Trau Dồi Các Ãức TÃnh Nhân Bản.
Là ngưá»i như má»i ngưá»i, linh mục cÅ©ng phải cố gắng trau dồi nhân cách mình, táºp luyện những đức tÃnh nhân bản mà má»™t ngưá»i nắm chức vụ như ông không thể thiếu. Ở đây, cÅ©ng lại Công Ãồng Vatican II cảm thấy cần có má»™t hướng dẫn. Trong Sắc Lệnh vá» Ãà o Tạo Linh Mục (Optatam Totius), Công Ãồng dạy: việc giáo dục trong chá»§ng viện phải nhằm huấn luyện cho các chá»§ng sinh đạt tá»›i má»™t mức trưởng thà nh nhân bản khả đáng, được biểu lá»™ qua tÃnh cương trá»±c, khả năng quyết định chÃn chắn, óc phê phán, là m chá»§ mình, quả cảm và “nói chung phải biết quà chuá»™ng những đức tÃnh mà ngưá»i Ä‘á»i thưá»ng quà chuá»™ng… như thà nh thá»±c, công bằng, trung tÃn, lịch thiệp, khiêm tốn và bác ái trong ngôn từ”.(số 11). Những Ä‘iá»u trên được lặp lại má»™t phần và bổ túc thêm trong Sắc lệnh vá» Linh Mục (Presbyterorum Ordinis), số 3: từ tâm, thà nh thá»±c, dÅ©ng cảm, kiên nhẫn, công bằng, lịch thiệp, “và những đức tÃnh khác mà thánh Phaolô khuyên nhá»§”, như chân tháºt, trong sạch, danh thÆ¡m tiếng tốt, đức hạnh.
Việc Công Ãồng nhắc Ä‘i nhắc lại như thế chắc chắn là có lý do. Không phải là ngà y xưa việc đà o tạo linh mục không đếm xỉa gì tá»›i khÃa cạnh nhân bản, nhưng chắc chắn là ngưá»i ta chú trá»ng nhiá»u hÆ¡n đến các nhân đức Kitô giáo. Theo má»™t quan niệm phổ biến thá»i trước, ngưá»i ta đỠcao siêu nhiên và coi nhẹ tá»± nhiên, tháºm chà có khi còn đối chá»i siêu nhiên và tá»± nhiên, đạo và đá»i, chuyện “thiêng liêng” và chuyện trần thế. Ãạo đức, sốt sắng là đủ cả rồi! Ngà y nay, Giáo Há»™i nhấn mạnh tá»›i sá»± hòa hợp và chá»§ trương má»™t Ä‘á»i sống đạo nháºp thể theo mẫu má»±c cá»§a Ngôi Lá»i Thiên Chúa đã là m ngưá»i, đã đảm nháºn trần thế để cứu chuá»™c nó từ bên trong. Vì thế, chúng ta không còn ngạc niên khi nghe những lá»i nhắc nhá»§ linh mục như sau: “Nhá» Ä‘á»i sống thân hữu và huynh đệ giữa các linh mục vá»›i nhau và vá»›i những ngưá»i khác, các ngà i có thể biết cách thẩm định và vun trồng những giá trị nhân bản và quà mến các tạo váºt tốt là nh như những ân phúc cá»§a Thiên Chúa” (Sl vá» linh mục, số 17).
Từ những Ä‘iá»u trên đây, ngưá»i linh mục chúng ta có thể kiểm Ä‘iểm lại bản thân vá» má»™t số Ä‘iểm. Tôi lấy má»™t thà dụ: cách thức chúng ta cư xá» vá»›i giáo dân. Trong văn hóa Việt Nam ta, kÃnh trên nhưá»ng dưới là má»™t đòi buá»™c. Nhưng đôi khi vì linh mục chúng ta đương nhiên được quà trá»ng trong xã há»™i, nên ta dá»… dà ng “coi thưá»ng” ngưá»i già cả, cao niên đáng báºc cha ông chúng ta, coi há» “chỉ là ” cấp dưới, là giáo dân, là con chiên.
Tất cả những suy nghÄ© trong bà i nà y nhắm trứơc tiên tá»›i giá»›i linh mục chúng tôi, nhưng thiết tưởng ngưá»i giáo dân không những cÅ©ng nên biết mà hÆ¡n nữa nên giúp chúng tôi thá»±c hiện cho đúng ý cá»§a Há»™i Thánh, bằng những cách cư xá» thÃch hợp. Chẳng hạn, tuy phải kÃnh trá»ng, nhưng không nên khép nép, sợ sệt hay quá “suy tôn” các linh mục. Ngưá»i ta quen nói: linh mục thế nà o thi con chiên thế ấy, nhưng cÅ©ng có thể nói ngược lại con chiên thế nà o thì linh mục thế ấy.
Lm. Nguyễn Hồng Giáo ofm (nguoitinhuu.org)
Linh Mục CÅ©ng Là Con Ngưá»i
 — with Vinh Son

