Lịch sử Kinh Mân Côi và lễ �ức Mẹ Mân Côi

22426224272242822429

Trong số các lễ nhớ �ức Maria, ngoài lễ �ức Mẹ Lộ �ức và lễ �ức Bà Camêlô, còn có lễ �ức Mẹ Mân Côi, do �ức Giáo Hoàng Gregorio XIII thành lập năm 1573. Nhưng để biết nguồn gốc của lễ này trước hết phải tìm hiểu lịch sử Kinh Mân Côi �Rosario�. Từ Rosario phát xuất từ chữ Latinh �Rosarium� có nghĩa là vư�n hồng, khóm hồng, tràng hoa hồng, hoặc chuỗi hoa hồng, và cũng còn g�i là Kinh Mân Côi.

Sở dĩ g�i là �chuỗi hoa hồng� hay �tràng hoa hồng� là vì nó bao gồm nhi�u hạt. Mỗi một hạt là một kinh Kính Mừng. Khi đ�c nó giống như một đóa hồng tín hữu dâng kính Mẹ Thiên Chúa. Rồi nó cũng được g�i là Kinh Mân Côi, vì Mân là tên của một loại ng�c, Côi là một thứ ng�c tốt, ng�c quí lạ. Kinh Mân Côi là “Kinh Ng�c�, là �chuỗi ng�c Mân và ng�c quí lạ�. Mỗi một kinh Kính Mừng dâng lên �ức Trinh Nữ Maria, Mẹ Thiên Chúa, �ấng đầy ơn phước, �ấng Vô Nhiễm Nguyên Tội, là ng�c Mân, ng�c đẹp quí lạ tín hữu dâng lên �ức Trinh Nữ Maria.

Từ thế kỷ XIII trở đi Tràng hạt chuổi hạt, hay Kinh Mân Côi mang ý nghĩa một vòng hoa hồng thiêng liêng dâng lên để ca tụng Mẹ Thiên Chúa và xin Mẹ bầu cử cho trước ngai tòa Thiên Chúa Tối Cao, �ấng đã tuyển ch�n và chuẩn bị cho Mẹ làm Mẹ �ấng Cứu Thế.

Các đan sĩ Certosino và các tu sĩ dòng �a Minh đã có công phổ biến Kinh Mân Côi trong Giáo Hội. �ể phổ biến thói quen đạo đức đơn sơ bình dân này các đan sĩ Certosino thư�ng kể lại hai thị kiến. Một câu chuyện đã được biết tới ngay hồi thế kỷ XIII. Chuyện kể rằng một ngày kia có một đan sĩ Certosino phải du hành. Tới một cánh rừng, vị tu sĩ dừng ngựa lại để đ�c 50 kinh kính �ức Mẹ như đan sĩ có thói quen làm mỗi ngày. �ang khi đan sĩ ấy sốt sắng lần hạt kính �ức Mẹ, thì có một tên cướp từ trong rừng nhào ra cướp lấy ngựa và m�i thứ, rồi toan tính giết vị đan sĩ. Nhưng anh ta bỗng trông thấy một Bà rất xinh đẹp cầm trên tay một sợi dây dùng để làm chuỗi hạt. Vào mỗi kinh Kính Mừng vị đan sĩ đ�c, thì Bà hái lấy trên môi vị đan sĩ một đóa hoa hồng và gắn vào sợi dây. Sau khi tràng chuỗi đủ 50 hoa hồng, Bà đội vòng hoa hồng lên đầu rồi biến mất. Tên cướp tới gần vị đan sĩ và h�i ngư�i �àn Bà đó là ai. Vị đan sĩ kể lại cho anh ta biết là mình đang đ�c kinh kính �ức Mẹ và bảo đảm với anh là đã không trông thấy ai cả. Tên cướp li�n hiểu rằng Bà đep ấy chỉ có thể là chính �ức Trinh Nữ Maria. Anh ta li�n trả lại cho vị đan sĩ m�i sự đã lấy và b� đi.

Câu chuyện thứ hai là thị kiến mà một đan sĩ Certosino khác là thầy Adolfo thành Essen đã nhận được vào năm 1492. Trong khi lần hạt kính �ức Mẹ, thầy Adolfo trông thấy �ức Trinh Nữ được tri�u thần thiên quốc vây quanh và hát Kinh Mân Côi với các câu kết mà tập sinh Domenico Helian, cũng g�i là Domonico ngư�i Phổ, năm 1409 đã thêm vào mỗi l�i chào của sứ thần Garbiel sau tên Giêsu. Trong thị kiến thầy Adolfo trông thấy khi hát tới tên Maria, thì toàn tri�u thần thiên quốc đ�u cúi đầu, nhưng tới tên Giêsu, thì m�i ngư�i qùy gối. Sau cùng là kết thúc việc hát Halleluia thêm vào câu kết. Kể từ đó đan sĩ Adolfo thành Essen cũng thêm Halleluia sau chữ Amen của mỗi suy tư kết thúc.

Trong tự sắc �Consueverunt romani Pontifices� công bố ngày 17 tháng Chín năm 1569, �ức Giáo Hoàng Pio V định nghĩa Kinh Mân Côi như sau: �Chuỗi Mân Côi hay sách thánh vịnh của �ức Trinh Nữ Maria rất diễm phúc là một kiểu cầu nguyện rất đạo đức và là l�i cầu dâng lên Thiên Chúa, một kiểu dễ dàng trong tầm tay của tất cả m�i ngư�i, bao gồm việc ca ngợi chính �ức Trinh Nữ rất diễm phúc bằng cách lập lại l�i chào của sứ thần 50 lần, giống như 50 thánh vịnh của vua �avít, trước mỗi chục có l�i kinh Lậy Cha của Chúa, với các suy niệm xác định minh giải toàn cuộc đ�i của Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta�.

�ịnh nghĩa trên đây của �ức Giáo Hoàng Pio V tóm tắt nòng cốt và hình thể chính của Kinh Mân Côi. Tài liệu nói trên của �ức Pio V là một chặng ghi dấu và là điểm quy chiếu trên con đư�ng lịch sử dài và phức tạp của lòng sùng kính này và nó là môt chặng n�n tảng. Thật ra, lịch sử Kinh Mân Côi đã không nảy sinh với tự sắc này, nhưng tìm thấy nơi đó một loại thánh hiến chính thức từ phía giáo quy�n, và trong đó có xác định các hình thái tựu trung giống các hình thái Kinh Mân Côi chúng ta đ�c ngày nay.

Thế Kinh Mân Côi đã nảy sinh như thế nào?

Hầu như trong m�i tôn giáo tín hữu đ�u có thói quen dùng chuỗi hạt để cầu nguyện. Ấn giáo có chuỗi Japa mala, Phật giáo có chuỗi Mala. Mala trong tiếng Phạn có nghĩa là vòng hoa. Còn Japa là đ�c hay hát hoặc lập lại một mantra hay tên hoặc các tên của một vị thần. Có loại Mala gồm 16, 27, 54 hoặc 108 hạt. Phật giáo Tây Tạng dùng loại 108 hạt. Cũng có loại 21 hay 28 hạt tín hữu dùng để phủ phục sát đất. Hồi giáo có chuỗi Tasbeeh hay Tespih, Misbaha, Sebha hay Subha tùy theo thổ ngữ A rập thuộc các quốc gia khác nhau. Nó gồm loại 99 hạt cộng với 1 hạt, hay loại 33 cộng với một hạt. Loại giản lược gồm 34 hạt. Tín hữu đ�c nó bằng cách xướng lên 99 tên g�i đẹp của Allah để chỉ nhớ tới Thiên Chúa và không nghĩ tới những gì không phải là Thiên Chúa. Tín hữu chính thống có chuỗi Comvoschini. Và tín hữu công giáo có tràng hạt Mân Côi.

Kiểu lập đi lập lại một l�i kinh này có nguồn gốc đông phương. Có thuyết cho rằng các đạo binh Thập Tự quân tiếp xúc với ngư�i Hồi đã du nhập chuỗi hạt cạu h� rồi thích ứng l�i kinh Kitô. Nhưng cũng có giả thuyết cho rằng thói quen lần hạt đã có từ th�i các vị ẩn tu trong sa mạc thuộc các thế kỷ thứ III thứ IV, tức trước th�i các Thập tự quân rất lâu. Các vị ẩn tu dùng các hòn s�i nh� trơn tru, hay các hạt, hoặc bất cứ vật dụng nào g�n nhẹ để đếm kinh. Rồi tín hữu dùng dây thắt nút lại, và từ từ đi tới giai đoạn dùng các hạt bằng gỗ, hay bằng các chất liệu khác nhau như thấy ngày nay.

Ngư�i ta đã tìm thấy các tràng hạt, rất gống như tràng hạt ngày nay, thuộc thánh nữ Gertrude viện mẫu tu viện Biển �ức Nivelles, qua đ�i năm 664. Sự kiện này chứng minh cho thấy thói quen lập lại l�i sứ thần Gabriel chào �ức Trinh Nữ Maria đã có từ thế kỷ thứ VII hay trước đó nữa.

Tuy nhiên cũng có thể nói rằng nguồn gốc thói quen lần hạt phát xuất từ Ailen trong môi trư�ng của các đan viện, nơi các tu sĩ kiếm tìm sự hiệp thông với Thiên Chúa qua đ�i cầu nguyện với việc đ�c 150 thánh vịnh của vua �avít, tức toàn sách Thánh Vịnh của Thánh Kinh Cựu Ước. Nhưng chung quanh các đan viện cũng có các nhóm giáo dân ngày càng ước ao l�i cầu nguyện chiêm niệm liên tục. Nhưng vào các thế kỷ xa xưa ấy ít có giáo dân biết đ�c biết viết, và việc h�c thuộc lòng 150 thánh vịnh bằng tiếng Latinh cũng là đi�u rất khó. Vì thế để giúp các giáo dân này th�a mãn ước v�ng của h�, cần phải tìm ra hình thức nào thích hợp với các nhu cầu, mức độ văn hóa và tiết nhịp cuộc sống của h�. Vào khoảng năm 850 một đan sĩ Ailen gợi ý là cho các giáo dân này đ�c 150 kinh Lậy Cha thay cho 150 Thánh Vịnh, cũng chia thành ba phần, mỗi phần 50 kinh, tương đương với ba lần đ�c kinh Thần Vụ trong ngày của các đan sĩ.

Thói quen này lan sang các nước Âu châu khác. �t lâu sau đó hàng giáo sĩ và giáo dân trong các vùng khác của Âu châu, chẳng hạn như trong vùng sông Rhein Flamand, bắt đầu thay thế kinh Lạy Cha bằng l�i sứ thần Gabriel chào �ức Trinh Nữ Maria �Ave Maria�, là phần đầu của kinh Kính Mừng hiện nay. Nhưng để cho l�i cầu nguyện duy trì được tính cách chiêm niệm của nó và tránh cho việc đ�c kinh trở thành máy móc, 150 kinh g�i là thánh vịnh Lạy Cha Pater Noster hay thánh vịnh của �ức Maria tùy theo công thức sử dụng, ngư�i ta giảm xuống còn 50 kinh. �ó là hình thức của Tràng hạt Mân Côi ngày nay.

Có thể nói rằng việc đ�c Kinh Mân Côi đã phát triển giữa các thế kỷ XII và XVI. Vào đầu thế kỷ XII đã được phổ biến bên Tây Phương thói quen đ�c kinh Kính Mừng, hay đúng hơn l�i sứ thần Gabriel chào �ức Trinh Nữ trong ngày truy�n tin, tức phần đầu của Kinh Kính Mừng. Dĩ nhiên, l�i sứ thần Gabriel chào �ức Maria đã được các tín hữu kitô biết từ lâu trước đó, vì nó đã được ghi lại trong các Phúc Âm và cho tới thế kỷ thứ VII đã được dùng như điệp khúc hát trong lúc dâng lễ vật trong Thánh Lễ Chúa Nhật thứ IV Mùa V�ng, là Chúa Nhật nêu bật vai trò của Mẹ Maria.

Nhưng ở đây trong Kinh Mân Côi ngư�i ta muốn nhận ra sự mới mẻ của việc sùng mộ lập lại l�i kinh Kính Mừng, giống như đã có với Kinh Lậy Cha được lập lại 150 lần. L�i Kinh Kính Mừng chỉ có câu chào của sứ thần Gabriel và l�i chúc tụng của bà Elidabét. Tên Chúa Giêsu và từ Amen đã chỉ được thêm vào khoảng cuối thế kỷ XV, khi câu �Thánh Maria �ức Mẹ Chúa Tr�i cầu cho chúng con là kẻ có tội khi nay và trong gi� lâm tử. Amen� trở thành thói quen phổ biến năm 1483.

Linh Tiến Khải