- BÃ TÃCH
Giáo há»™i khởi đầu từ Äông phương, trong số những ngưá»i nói tiếng Hy Lạp, thế nên ngôn ngữ cá»§a Giáo há»™i xưa là Hy ngữ. Nghi lá»… cá»§a Giáo há»™i, chẳng hạn Bà tÃch Thánh Tẩy và Bà tÃch Thánh Thể, được gá»i là Mầu nhiệm cá»§a Giáo há»™i, và Giáo há»™i Äông phương vẫn như váºy.
“Mầu nhiệm†(mystery) là từ ngữ Hy Lạp, thưá»ng được dùng trong các cuá»™c thảo luáºn vá» triết há»c và tôn giáo đỠcáºp kiến thức chưa rõ rà ng, nhưng nay được mặc khải. Từ ngữ “mầu nhiệm†trong Hy ngữ có dạng só Ãt là μυστηÏιον (mysterion), và số nhiá»u là μυστηÏια (mysteria).
Khi cá» hà nh việc thá» phượng, chúng ta vẫn tuyên xưng Mnh Äức tin: “Chúng con loan truyá»n Chúa chịu chết, và tuyên xưng Chúa sống lại, cho tá»›i khi Chúa đếnâ€.
Giáo há»™i xưa gá»i đó là “Mầu nhiệm Äức tin†vì tin rằng Cá»±u Ước đã dạy giáo lý nà y, nhưng Ä‘iá»u đó chỉ trở nên rõ rà ng trong Äức Kitô Giêsu. Thánh Phaolô cho biết:
“Chúng ta không là m như ông Môsê lấy mà n che để dân Israel khá»i thấy khi nà o cái chóng qua kia chấm dứt. Nhưng trà hỠđã ra mê muá»™i. Tháºt váºy, cho đến ngà y nay, khi há» Ä‘á»c Cá»±u Ước, tấm mà n ấy vẫn còn, chưa được vén lên, vì chỉ trong Äức Kitô, tấm mà n ấy má»›i được vứt bá». Phải, cho đến nay, má»—i khi há» Ä‘á»c sách ông Môsê, tấm mà n vẫn che phá»§ lòng há». Nhưng khi ngưá»i ta quay lại vá»›i Chúa, thì tấm mà n má»›i được cất Ä‘i. Chúa là Thần KhÃ, và ở đâu có Thần Khà cá»§a Chúa, thì ở đó có tá»± do. Tất cả chúng ta, mặt không che mà n, chúng ta phản chiếu vinh quang cá»§a Chúa như má»™t bức gương; như váºy, chúng ta được biến đổi nên giống cÅ©ng má»™t hình ảnh đó, ngà y cà ng trở nên rá»±c rỡ hÆ¡n, như do bởi tác động cá»§a Chúa là Thần KhÆ(2 Cr 3:13-18).
Giáo há»™i xưa tin rằng các Kitô hữu dần dần được biến đổi nên giống Chúa. Má»™t phần biến đổi nà y là cách chúng ta sống như các tác nhân cá»§a Chúa quan phòng trong những con ngưá»i cá»§a thế giá»›i, và má»™t phần Ä‘iá»u nà y xảy ra trong các nghi lá»… cá»§a Giáo há»™i. Các nghi lá»… nà y cho chúng ta biết sá»± tháºt đã từng khó hiểu, thế nên được gá»i là “mầu nhiệmâ€.
Và o cuối thế ká»· III, La ngữ “vượt mặt†Hy ngữ ở Tây phương, má»™t ná»a cá»§a Äế quốc La Mã. Các giáo sÄ© Tây phương rao giảng bằng La ngữ, các thần há»c gia Tây phương viết bằng La ngữ, và các há»c giả Tây phương cÅ©ng dùng La ngữ để dịch Kinh Thánh. Các Kitô hữu Tây phương nghe giảng, Ä‘á»c sách và Kinh Thánh bằng La ngữ.
Chữ μυστηÏιον (mầu nhiệm) là má»™t vấn Ä‘á», vì La ngữ không có từ tương đương. Ngưá»i ta chuyển chữ Hy Lạp sang La ngữ là “mysteriumâ€, nhưng vẫn không giải quyết được vấn Ä‘á», vì Ä‘a số những ngưá»i nói tiếng Latin không hiểu được chữ đó có ý nghÄ©a gì. Do đó, các há»c giả không thể sá» dụng chữ sacramentum để dịch chữ μυστηÏιον cá»§a Hy ngữ. Trong số các há»c giả nà y có Tertullian – má»™t trong các thần há»c gia Latin thá»i kỳ đầu, và Thánh Giêrônimô – ngưá»i dịch Kinh Thánh sang La ngữ và o khoảng 100 năm sau đó.
Nhưng há» lấy chữ nà y ở đâu và tại sao lại chá»n chữ nà y? Ngưá»i ta mượn chữ nà y cá»§a quân đội Rôma. Má»™t ngưá»i trở thà nh binh sÄ© cá»§a quân đội Rôma qua má»™t nghi thức – gá»i là “sacramentumâ€. Nghi thức có hai phần: ngưá»i lÃnh tuyên thệ, và phÃa sau tai được khắc dấu số cá»§a quân Ä‘oà n. Ngưá»i lÃnh có trách nhiệm tuân thá»§ quân luáºt và quân lệnh. Ngưá»i lÃnh cÅ©ng được hưởng các lợi Ãch theo luáºt pháp và xã há»™i, vì Ä‘iá»u kiện sống trong quân đội Rôma rất tốt và các cá»±u chiến binh được ưu tiên đặc biệt.
Các thần há»c gia Latin cổ đại coi chữ “sacramentum†là La ngữ tương đương vá»›i chữ “mầu nhiệm†trong Hy ngữ khi nói tá»›i má»™t nghi lá»… cá»§a Giáo há»™i, vì nghi lá»… cá»§a Giáo há»™i liên quan cả thể lý và tâm linh, và vì ngưá»i lãnh nháºn bà tÃch lãnh nháºn trách nhiệm má»›i và tình trạng tâm linh má»›i trước mặt Thiên Chúa.
Äó là cách thức mà chữ “bà tÃch†đi và o thần há»c không thể ở Tây phương. Qua nhiá»u thế ká»·, ngưá»i ta sá» dụng chữ nà y cả trong đạo và đá»i. Và o thá»i Cải Cách, chữ nà y chỉ còn là thuáºt ngữ cá»§a không thể.
Là m sao xác định nghi lá»… nà o cá»§a Giáo há»™i là bà tÃch?
Thánh GM Augustinô (354-430), GP Hippo, thuá»™c Bắc Phi định nghÄ©a: “Bà tÃch là dấu chỉ hữu hình bá» ngoà i Thiên Chúa dùng để thông ban ân sá»§ng vô hình bên trong cho chúng taâ€. ChÃnh Chúa Giêsu đã thiết láºp các bà tÃch và trao quyá»n cá» hà nh cho Giáo há»™i. Thánh GM Augustinô có sức ảnh hưởng mạnh tá»›i tư tưởng Kitô giáo Tây phương đến ná»—i trong Cuá»™c Cải Cách Tin Là nh, ngưá»i ta đã bị thu hút chú ý nhiá»u tá»›i ngà i.
Trong Giáo há»™i Công giáo Rôma, sá»± tranh luáºn vá» bà tÃch tiếp tục cho tá»›i Công đồng Trentô được tổ chức trong những năm 1545-1563. Công đồng nà y giải quyết vấn đỠcho ngưá»i Công giáo. Quyết định cá»§a Công đồng có vẻ được ảnh hưởng bởi cách dùng cá»§a Thánh Giêrônimô đối vá»›i chữ “sacrament†trong Cá»±u Ước và con số 7.
Tuy nhiên, các vấn đỠvẫn chưa rõ rà ng đối vá»›i phong trà o Tin Là nh bắt đầu từ trước Công đồng Trentô. Hôn nhân có là bà tÃch như Công giáo chấp nháºn? Má»™t số ngưá»i nói rằng nghi thức hôn phối là hà nh động bá» ngoà i tạo ra thá»±c tế tâm linh má»›i. Má»™t số ngưá»i khác, như Martin Luther (lúc đó còn là má»™t linh mục Công giáo) tranh luáºn rằng hôn nhân không thể là bà tÃch vá»›i lý do đơn giản vì hôn nhân không dà nh riêng cho các Kitô hữu.
Nếu bạn có bạn bè là tÃn đồ Hồi giáo, Do Thái giáo, hoặc Ấn giáo, há» sẽ không há»i bạn hôn nhân là gì, và tất nhiên bạn không phải giải thÃch vá»›i há» vá» các thuáºt ngữ Kitô giáo.
Do đó, những ngưá»i Tin Là nh tranh luáºn rằng tiêu chuẩn tốt hÆ¡n đối vá»›i má»™t bà tÃch là nghi lá»… cá»§a Giáo há»™i mà các tác giả sách Tin Mừng mô tả rõ rà ng Chúa Giêsu là ngưá»i thiết láºp các bà tÃch cho má»i Kitô hữu khi Ngà i còn thi hà nh sứ vụ trên thế gian. Vì thế, há» có Ãt bà tÃch hÆ¡n.
Theo lý luáºn cá»§a há», việc phong chức không là bà tÃch vì không phải má»i Kitô hữu Ä‘á»u được kêu gá»i để thi hà nh sứ vụ. Hôn nhân không là bà tÃch vì không rõ rà ng thuá»™c Kitô giáo, Chúa Giêsu không đòi há»i hoặc thiết láºp Ä‘iá»u đó, và không phải Kitô hữu nà o cÅ©ng kết hôn. Việc xức dầu bệnh nhân cÅ©ng không là bà tÃch, vì Phúc Âm không cho biết rằng Chúa Giêsu đã thiết láºp bà tÃch nà y, và vì các Kitô hữu khá»e mạnh không cần lãnh nháºn bà tÃch nà y.
Nếu Chúa Giêsu đã thiết láºp bà tÃch cho các Kitô hữu, nhưng Tân Ước chỉ cho biết theo chứng cá»› cá»§a các tông đồ, váºy đó có là bà tÃch? Ngưá»i Công giáo nói “cóâ€, ngưá»i Tin Là nh nói “khôngâ€.
Như váºy thì Tin Là nh có các bà tÃch nà o? Ở đầu cuốn “The Babylonian Captivity of the Churchâ€, Luther tranh luáºn rằng có ba bà tÃch là Thánh Tẩy, Hòa Giải và Thánh Thể, vì Chúa Giêsu truyá»n lệnh cho các Kitô hữu phải là m ba việc nà y. Tuy nhiên, Luther cảm thấy ngưá»i ta không cần xưng tá»™i vá»›i giáo sÄ©, thế nên việc thú tá»™i có thể hiệu quả mà không cần nghi lá»… cá»§a Giáo há»™i. Có lẽ vì thế mà Luther chỉ chấp nháºn hai bà tÃch là Thánh Tẩy và Thánh Thể.
Theo La ngữ, chữ “sacramentum†nghÄ©a là “dấu thánhâ€. Bảy bà tÃch là các nghi lá»… cho biết Ä‘iá»u đó được thánh hóa, có ý nghÄ©a quan trá»ng đối vá»›i các Kitô hữu. Há» có những dịp đặc biệt để cảm nghiệm Æ n Cứu Äá»™ cá»§a Thiên Chúa. Äó là những gì các thần há»c gia ngụ ý khi há» nói rằng các bà tÃch là dấu chỉ và khà cụ thông truyá»n Hồng Ân cá»§a Thiên Chúa.
- Bà TÃCH THÃNH TẨY
Äối vá»›i các Kitô hữu, Bà tÃch Thánh Tẩy (Rá»a Tá»™i) là bước đầu tiên trong hà nh trình cuá»™c Ä‘á»i vá» việc thá» hứa và là m môn đệ cá»§a Äức Giêsu Kitô. Dù chúng ta được rá»a tá»™i khi còn nhá» hoặc khi đã lá»›n, Bà tÃch Thánh Tẩy là cách thức mà Giáo há»™i cá» hà nh và trao ban Ân sá»§ng cá»§a Thiên Chúa. Bà tÃch Thánh Tẩy là nghi lá»… khởi đầu dẫn chúng ta bước và o Ä‘á»i sống đức tin và Giáo há»™i.
- Bà TÃCH THÃNH THỂ
TÃn hữu Công giáo tin rằng Bà tÃch Thánh Thể vừa là hy lá»… vừa là bữa ăn. Thánh Thể là sá»± hiện hữu tháºt cá»§a Chúa Giêsu, Äấng đã chết vì tá»™i lá»—i cá»§a chúng ta. Khi lãnh nháºn Thánh Thể, linh hồn chúng ta được nuôi dưỡng và được Ä‘em tá»›i gần Thiên Chúa hÆ¡n.
Chữ “Eucharistâ€Â theo Hy ngữ có nghÄ©a là tạ Æ¡n, tên nguyên thá»§y cá»§a nghi lá»… nà y, đó là tái diá»…n Bữa Tiệc Ly, là Hiệp Lá»…. Ngưá»i Công giáo cần phải rước lá»… Ãt nhất má»—i năm má»™t lần để duy trì sá»± sống tâm linh là nh mạnh, vì Thánh Thể là Thần Lương. Các nhà cải cách Tin Là nh muốn duy trì việc rước lá»… hà ng tuần, nhưng vì thiếu giáo sÄ© hồi thế ká»· 19 ở Hoa Kỳ, Ä‘a số các hệ phái Tin Là nh duy trì việc rước lá»… hà ng tháng.
- BÃ TÃCH GIAO HÃ’A
Bà tÃch Hòa Giải (Cáo Giải, Sám Hối) có ba yếu tố: hoán cải, thú tá»™i và tha tá»™i. Qua bà tÃch nà y, chúng ta được hưởng Lòng Thương Xót cá»§a Thiên Chúa và được tha thứ vô Ä‘iá»u kiện, đồng thá»i chúng ta cÅ©ng được má»i gá»i tha thứ cho ngưá»i khác. Công giáo, Anh giáo, Tin Là nh Luther và ChÃnh Thống giáo Ä‘á»u có nghi thức sám hối.
- Bà TÃCH THÊM SỨC
Bà tÃch Thêm Sức là má»™t trong ba bà tÃch khai tâm đối vá»›i ngưá»i Công giáo, dà nh cho những ngưá»i đã lãnh nháºn Bà tÃch Thánh Tẩy. Bà tÃch Thêm Sức ban các Æ¡n cá»§a Chúa Thánh Thần để ngưá»i Công giáo có đủ sức mạnh mà sống Ä‘á»i sống Kitô hữu hiệu quả hÆ¡n. Trong Giáo há»™i ChÃnh Thống giáo Äông phương, bà tÃch nà y được gá»i là “Chrismation†(xức dần thánh), và thưá»ng được lãnh nháºn ngay sau khi lãnh nháºn Bà tÃch Thánh Tẩy.
- Bà TÃCH HÔN PHá»I
Äối vá»›i ngưá»i Công giáo, Bà tÃch Hôn Phối là dấu chỉ công khai để ngưá»i nam và ngưá»i nữ tá»± nguyện thá» hứa trung thà nh vá»›i nhau suốt Ä‘á»i. Äó cÅ©ng là cách thể hiện Thiên Chúa: sá»± kết hợp yêu thương giữa vợ chồng chứng tá» các giá trị gia đình, thể hiện tình yêu cá»§a Thiên Chúa Ba Ngôi. Các Giáo há»™i Kitô giáo khác cÅ©ng có nghi thức hôn phối, nhưng chỉ có Công giáo chấp nháºn là bà tÃch. Má»™t số hệ phái cá»§a Anh giáo và ChÃnh Thống giáo cÅ©ng coi hôn nhân là má»™t bà tÃch.
- Bà TÃCH TRUYỀN CHỨC THÃNH
Trong Bà tÃch Truyá»n Chức Thánh, ngưá»i thụ chức phải thá» hướng dẫn Ä‘oà n chiên cá»§a Chúa bằng cách trao ban các bà tÃch – đặc biệt là Bà tÃch Thánh Thể, loan báo Tin Mừng, và cung cấp các phương tiện khác để há» nên thánh. Những ngưá»i lãnh nháºn chức thánh (phó tế, linh mục, giám mục) được gá»i là giáo sÄ©. Linh mục triá»u (giáo pháºn) có ba lá»i hứa: Ä‘á»c Kinh Phụng Vụ, vâng lá»i Giám mục và sống độc thân. Linh mục dòng có ba lá»i khấn: nghèo khó, khiết tịnh và vâng lá»i.
- Bà TÃCH XỨC DẦU BỆNH NHÂN
Bà tÃch Xức Dầu Bệnh Nhân (gá»i tắt là Bà tÃch Xức Dầu) là nghi lá»… xức dầu chữa là nh linh hồn, đồng thá»i cÅ©ng chữa là nh cả phần xác. Việc xức dầu lá»i cầu nguyện có trong Thư cá»§a Thánh Giacôbê, chương 5. Trong Giáo há»™i Công giáo, bà tÃch nà y dần dần trở thà nh nghi thức hối tá», thưá»ng dà nh cho ngưá»i bệnh năng và có thể qua Ä‘á»i. ChÃnh Thống giáo và má»™t số hệ phái Tin Là nh xức dầu cho bệnh nhân để chữa là nh. Công giáo, ChÃnh Thống giáo và Anh giáo coi nghi thức xức dầu bệnh nhân là má»™t bà tÃch, còn Tin Là nh không coi đó là bà tÃch.
Thánh Phaolô xác định: “Chỉ có má»™t Thiên Chúa, chỉ có má»™t Äấng trung gian giữa Thiên Chúa và loà i ngưá»i: đó là má»™t con ngưá»i, Äức Kitô Giêsu, Äấng đã tá»± hiến là m giá chuá»™c má»i ngưá»i†(2 Tm 2:5-6).
- KINH THÃNH
Kinh Thánh là gì? Chữ “Bible†(Kinh Thánh) có nguồn gốc La ngữ và Hy Lạp, nghÄ©a là “sách†– sách cho má»i ngưá»i và má»i thá»i.
Bá»™ Kinh Thánh gồm có 66 cuốn: Các sách luáºt – chẳng hạn như sách Lê-vi và Äệ Nhị Luáºt (Thứ Luáºt); các sách lịch sỠ– chẳng hạn như sách Ezra và Công Vụ; các sách thÆ¡ văn – chẳng hạn như sách Thánh Vịnh và Giảng Viên; các sách tiên tri – chẳng hạn như sách Isaia và Khải Huyá»n; các sách tiểu sỠ– chẳng hạn như sách Tin Mừng theo Thánh Mátthêu và Tin Mừng theo Thánh Gioan; và các thư – chẳng hạn như Thư gởi Titô và Thư gởi dân Do Thái.
Có khoảng 40 tác giả khác góp phần và o Kinh Thánh, được viết trong thá»i gian khoảng 1500 năm. Các tác giả nà y là các vua chúa, dân thuyá»n chà i, tư tế, viên chức chÃnh phá»§, nông dân, ngưá»i chăn chiên, và bác sÄ©. Từ các ngà nh nghá» khác nhau nhưng há» Ä‘oà n kết vá»›i nhau và xuyên suốt các chá»§ Ä‘á».
Gá»i là các tác giả nhưng chỉ là ngưá»i viết, chÃnh Thiên Chúa má»›i là tác giả Ä‘Ãch thá»±c. Những ngưá»i viết chỉ viết lại theo tác động cá»§a Chúa Thánh Thần: “Tất cả những gì viết trong Sách Thánh Ä‘á»u do Thiên Chúa linh hứng, và có Ãch cho việc giảng dạy, biện bác, sá»a dạy, giáo dục để trở nên công chÃnh†(2 Tm 3:16). Thánh Phêrô xác định: “Lá»i ngôn sứ không bao giá» lại do ý muốn ngưá»i phà m, nhưng chÃnh nhá» Thánh Thần thúc đẩy mà có những ngưá»i đã nói theo lệnh cá»§a Thiên Chúa†(2 Pr 1:21).
Kinh Thánh chia là m hai phần: Cá»±u Ước và Tân Ước. Cá»±u Ước là những câu chuyện vá» má»™t quốc gia, Tân Ước là câu chuyện vá» má»™t Con Ngưá»i – tức là chÃnh Äức Giêsu Kitô. Quốc gia là phương thức Thiên Chúa dùng để cho Äức Giêsu Kitô nháºp thế và để trao ban Ngà i cho thế gian.
Cá»±u Ước mô tả việc thiết láºp và duy trì quốc gia Israel. Thiên Chúa hứa dùng dân Israel để chúc là nh cho toà n thế giá»›i (St 12:2-3). Khi Israel trở thà nh má»™t quốc gia, Thiên Chúa tạo nên má»™t gia đình ở đất nước đó: Gia đình cá»§a Äa-vÃt (x. Tv 89:3-5). Từ gia đình cá»§a Äa-vÃt, Con Ngưá»i xuất hiện và hoà n tất Æ¡n phúc đã được hứa ban (x. Is 11:1-10).
Tân Ước cho biết chi tiết vá» việc đến cá»§a Con Ngưá»i được hứa ban nà y. Thánh danh cá»§a Ngà i là Giêsu, và Ngà i hoà n tất các lá»i tiên tri thá»i Cá»±u Ước là sống hoà n hảo, chịu chết và phục sinh để cứu độ nhân loại. Chúa Giêsu là nhân váºt trung tâm trong Kinh Thánh – trá»n bá»™ Kinh Thánh nói vá» Ngà i. Cá»±u Ước tiên báo việc Ngà i đến và nháºp thế. Tân Ước mô tả việc Ngà i đến và hoạt động để ban Æ n Cứu Äá»™ cho thế gian.
Chúa Giêsu còn hÆ¡n là má»™t nhân váºt lịch sá». Tháºt váºy, Ngà i là Con Thiên Chúa nháºp thể là m ngưá»i, việc Ngà i đến là sá»± kiện quan trá»ng nhất trong lịch sá» nhân loại. Thiên Chúa hóa thà nh nhục thể để chúng ta biết chân dung cá»§a Ngà i qua Äức Giêsu Kitô. Thiên Chúa như thế nà o? Ngà i giống như Äức Giêsu Kitô, Chúa Giêsu là Thiên Chúa trong hình dạng má»™t con ngưá»i: “Ngôi Lá»i đã trở nên ngưá»i phà m và cư ngụ giữa chúng ta†(Ga 1:14). ChÃnh Chúa Giêsu đã xác nháºn: “Ai thấy Thầy là thấy Chúa Cha†(Ga 14:9).
Thiên Chúa dá»±ng nên con ngưá»i và đặt con ngưá»i và o má»™t môi trưá»ng hoà n hảo. Tuy nhiên, con ngưá»i đã nổi loạn, và chống lại Thiên Chúa. Vì váºy, Thiên Chúa nguyá»n rá»§a con ngưá»i và thế gian bị tá»™i lá»—i kiá»m chế, nhưng Thiên Chúa lại có kế hoạch cứu độ nhân loại để con ngưá»i có thể trở lại nguyên trạng tốt là nh như bản chất ban đầu.
Theo kế hoạch cứu độ, Thiên Chúa kêu gá»i Ãpraham rá»i bá» Babylon để tá»›i đất Canaan (khoảng năm 2000 trước công nguyên). Thiên Chúa hứa vá»›i Ãpraham, vá»›i con cá»§a ông là Isaac, và vá»›i cháu ná»™i cá»§a ông là Gia-cóp (cÅ©ng gá»i là Israel) rằng Ngà i sẽ chúc phúc cho thế giá»›i qua háºu duệ cá»§a há». Gia đình cá»§a Israel di cư từ Canaan tá»›i Ai Cáºp, và há» tạo nên má»™t quốc gia.
Khoảng năm 1400 sau công nguyên, Thiên Chúa dẫn con cháu cá»§a Israel ra khá»i đất Ai Cáºp theo sá»± hướng dẫn cá»§a Mô-sê và ban cho há» Äất Hứa là m sản nghiệp – tức là đất Canaan. Qua Mô-sẽ, Thiên Chúa ban cho dân Israel Luáºt Pháp và Giao Ước. Nếu há» trung tÃn vá»›i Thiên Chúa và không thá» ngẫu tượng, há» sẽ thịnh vượng. Nếu há» từ bá» Thiên Chúa và thá» ngẫu tượng, Thiên Chúa sẽ há»§y diệt đất nước cá»§a há».
Khoảng 400 năm sau, triá»u đại vua Äa-vÃt và vua Sa-lô-môn, Israel được cá»§ng cố. Thiên Chúa hứa vá»›i Äa-vÃt và Sa-lô-môn rằng con cháu há» sẽ cai trị như má»™t vị vua bất diệt.
Sau triá»u đại vua Sa-lô-môn, quốc gia Israel bị phân chia. Mưá»i chi tá»™c tá»›i phương Bắc được gá»i là “Israelâ€, kéo dà i khoãng 200 năm trước khi Thiên Chúa xét xá» há» vá» tá»™i thá» ngẫu tượng. Assyria bắt Israel là m tù nhân khoảng năm 721 trước công nguyên. Hai chi tá»™c ở phương Nam được gá»i là “Giu-đê†và thá»i gian kéo dà i lâu hÆ¡n má»™t chút, nhưng cuối cùng, há» cÅ©ng quay lưng lại vá»›i Thiên Chúa. Babylon bắt há» là m tù nhân khoảng năm 600 trước công nguyên.
Khoảng 70 năm sau, Thiên Chúa dẫn đưa các tù nhân vỠđất cá»§a há». Giêrusalem được tái xây dá»±ng khoảng năm 444 trước công nguyên, và Israel được tái láºp. Như váºy là Cá»±u Ước khép lại.
Tân Ước mở ra khoảng 400 năm sau, khởi đầu là sá»± kiện Chúa Giêsu giáng sinh tại Belem. Chúa Giêsu là háºu duệ được hứa vá»›i Ãp-ra-ham và Äa-vÃt, là Äấng hoà n tất kế hoạch cá»§a Thiên Chúa: cứu độ và phục hồi công cuá»™c sáng tạo. Chúa Giêsu đã hoà n tất sứ vụ qua việc chịu chết và phục sinh. Cái chết cá»§a Äức Kitô là ná»n tảng đối vá»›i má»™t giao ước má»›i vá»›i thế giá»›i. Những ngưá»i tin và o Äức Kitô sẽ được cứu độ và được sống Ä‘á»i Ä‘á»i.
Sau khi sống lại từ cõi chết, Chúa Giêsu sai các môn đệ Ä‘i khắp nÆ¡i để loan báo Tin Mừng vÃ Æ n Cứu Äá»™. HỠđã Ä‘i khắp Tiểu Ã, Hy Lạp, và đế quốc Rôma. Tân Ước khép lại vá»›i lá»i tiên báo việc Ngà i trở lại để xét xá» thế gian và giải thoát khá»i lá»i nguyá»n xưa.
Kinh Thánh được viết trong suốt hÆ¡n 16 thế ká»· và là công việc ghi chép cá»§a hÆ¡n 40 tác giả là con ngưá»i. Bá»™ Kinh Thánh gồm có 66 cuốn vá»›i văn phong Ä‘a dạng, tất cả Ä‘á»u chứa đựng sứ Ä‘iệp cá»§a Thiên Chúa dà nh cho chúng ta.
Các câu chuyện trong Kinh Thánh không được viết lại ngà y, nhưng được kể lại nhiá»u và được viết trong nhiá»u năm sau. Các chá»§ đỠtương tá»± có thể thấy xuất hiện xuyên suốt bá»™ Kinh Thánh, vừa Ä‘a dạng vừa thống nhất.
III. VĨ NGÔN
Váºy Kinh Thánh là gì? Äể thêm và o các ý trên đây, Kinh Thánh là :
– Sách hướng dẫn cách sống viên mãn, cho chúng ta tấm bản đồ trên đưá»ng lữ hà nh trần gian đầy nguy hiểm nà y. Nói cách khác, trên chuyến hải hà nh cá»§a biển Ä‘á»i, Kinh Thánh là má» neo cho thuyá»n Ä‘á»i cá»§a chúng ta.
– Kho tà ng các câu chuyện tuyệt vá»i cho má»i ngưá»i, dù trẻ hay già . Nà o là con tà u cá»§a ông Nô-ê, chiếc áo khoác nhiá»u mà u cá»§a Giuse, Äanien trong hang sư tá», Giôna ở trong bụng cá, … Nà o là các dụ ngôn cá»§a Chúa Giêsu, các phép lạ cá»§a Chúa Giêsu, cuá»™c khổ nạn và phục sinh cá»§a Ngà i, …
– NÆ¡i trú ẩn khi gặp nguy hiểm. Những ngưá»i bị bệnh, gặp Ä‘au khổ, bị tù tá»™i, bị thất bại, … sẽ được á»§i an và nâng đỡ khi gặp Chúa Giêsu qua Kinh Thánh.
– Kho tà ng vá» sá»± hiểu biết. Chúng ta không là những robot, nhưng chúng ta là các thụ tạo cá»§a Thiên Chúa, được Ngà i yêu thương, có mục Ä‘Ãch sống rõ rà ng là yêu thương và nên thánh.
– Nguồn sống hà ng ngà y. Chúng ta thấy các tiêu chuẩn vỠđạo đức, được hướng dẫn để biết Ä‘iá»u sai và điá»u đúng, các quy tắc giúp chúng ta sống công chÃnh ngay giữa cuá»™c Ä‘á»i phức tạp và xấu xa nà y.
Nói vá» Kinh Thánh thì không thể không nhắc lại câu nói nổi tiếng và đầy ý nghÄ©a cá»§aThánh tiến sÄ© Giêrônimô (340-420): “Không biết Kinh Thánh là không biết Äức Kitôâ€.
Thánh Giêrônimô là ai? Ngà i là linh mục, nhà thông thái và được tôn phong là Tiến sÄ© Giáo há»™i. Ngà i là ngưá»i đầu tiên dịch bá»™ Cá»±u Ước (bản Bảy Mươi, Septuaginta) từ Hy ngữ sang La ngữ, nằm trong bản Vulgata (bản phổ thông). Ngà i sinh khoảng năm 340 tại Stridon, Nam Tư, qua Ä‘á»i ngà y 30 tháng 9 năm 420 tại Belem, tên đầy đủ theo La ngữ là Eusebius Sophronius Hieronymus, theo Hy ngữ là Εá½ÏƒÎβιος ΣωφÏόνιος ἹεÏώνυμος, cÅ©ng được gá»i là  Thánh Giêrôm (Hierom).
Tháºt thú vị nếu hiểu chữ Kinh Thánh theo Anh ngữ: HOLY BIBLE có thể coi là viết tắt cá»§a câu Habit Of Lifetime Yearning (for) Basic Information Before Leaving Earth – Thói Quen Khao Khát Suốt Äá»i vá» Thông Tin CÆ¡ Bản Trước Khi Từ Giã Thế Trần.
TRẦM THIÊN THU

