Äể chữa viêm xoang chảy nước mÅ©i đặc, lấy lá lốt tươi, vò nát vắt nướt cốt nhá» và o lá»— mÅ©i. Bị Ä‘au răng, dùng lá nà y sắc nước đặc để ngáºm.
Theo tiến sÄ© Võ Văn Chi, tác giả Từ Ä‘iển Cây thuốc Việt Nam, lá lốt còn gá»i là tất bát, tên khoa há»c là Piper lolot C. DC, thuá»™c há» hồ tiêu Piperaceae. Äây là loại cây thảo sống lâu, cao từ 30 đến 40 cm hoặc hÆ¡n, má»c bò. Thân phồng lên ở các mấu, mặt ngoà i có nhiá»u đưá»ng rãnh dá»c. Lá đơn, nguyên, má»c so le, hình tim, có 5 gân chÃnh tá»a ra từ cuống lá, cuống có gốc bẹ ôm lấy thân. Cụm hoa dạng bông đơn má»c ở nách lá. Quả má»ng chứa má»™t hạt.
Trong tá»± nhiên, lá lốt má»c dại ven rừng, ven suối, những chá»— ẩm, có bóng mát. Loà i thá»±c váºt nà y cÅ©ng được trồng khắp cả nước từ Bắc chà Nam. Ngưá»i Trung Quốc cÅ©ng trồng nhiá»u. Ngưá»i ta dùng mấu thân, cắt thà nh từng khúc từ 20 đến 25 cm, giâm và o nÆ¡i ẩm ướt. Cây cho hoa và o tháng 4 đến tháng 5.
Äông y sá» dụng toà n cây nà y để là m thuốc, thu hái quanh năm, Ä‘em rá»a sạch, dùng tươi hoặc phÆ¡i nắng hay sấy khô để dà nh. Lá lốt có vị cay, mùi thÆ¡m, tÃnh ấm, tác dụng ôn trung, tán hà n, hạ khÃ, chỉ thống. Ngưá»i xưa đã biết dùng lá lốt trị phong hà n thấp, tay chân lạnh, tê bại, rối loạn tiêu hóa, nôn má»a, đầy hÆ¡i, sình bụng, Ä‘au bụng tiêu chảy, tháºn và bà ng quang lạnh, Ä‘au răng, Ä‘au đầu, chảy nước mÅ©i hôi. Má»—i ngà y dùng từ 6 đến 12 g trở lên, dạng thuốc sắc. Dùng riêng hoặc phối hợp vá»›i các vị thuốc khác.
Phân tÃch dược lý cho thấy lá, thân và rá»… cây nà y chứa alcaloid và tinh dầu. Tinh dầu có thà nh phần chá»§ yếu là beta-caryophyllen. Rá»… chứa tinh dầu thà nh phần chÃnh là bornyl acetat.
Lá lốt có tÃnh kháng khuẩn đối vá»›i các vi khuẩn Bacillus pyocyaneus, Staphylococcus aureus và Bacillus subtilis. Bên cạnh đó còn có tác dụng chống viêm, tác dụng gây giãn mạch ngoại biên và ức chế hoạt tÃnh gây co thắt cÆ¡ trÆ¡n ruá»™t cá»§a histamin và acetylcholin, ức chế men colagenase trong ống nghiệm.
Tiến sĩ Võ Văn Chi giới thiệu một số bà i thuốc hay từ lá lốt như sau:
Chữa phong thấp đau nhức xương
Lá lốt 16 g, tầm gá»i cây dâu 12 g, tục Ä‘oạn 12 g. Tất cả Ä‘em sắc vá»›i 250 ml nước còn 150 ml, chia 2 lần uống và o ban ngà y và buổi tối trước khi ngá»§.
Tê thấp
Rá»… lá lốt, dây chà i vôi, cá» xước, hoà ng lá»±c, độc lá»±c (rá»… quýt rừng), hạt xÃch hoa xà , cây gối hạc, dùng lượng bằng nhau. Má»—i lần dùng lấy má»—i vị 12 g Ä‘em sắc uống.
Tê thấp, đau lưng, đau gấp ngang đầu gối, bà n chân tê buốt
Lá lốt và ngải cứu liá»u lượng bằng nhau, giã nát, thêm giấm, Ä‘em chưng nóng lên để đắp. Äể uống thì dùng từ 8 đến 12 g dây lá lốt, phối hợp vá»›i đây Ä‘au xương, rá»… cá» xước, cá»§ cốt khÃ, má»—i vị 8 g, Ä‘em sắc uống.
Äau nhức các khá»›p do phong thấp có sưng hoặc không sưng, đổ mồ hôi lòng bà n tay chân
Rá»… lá lốt (sao) 16 g, kê huyết đằng 20 g, thổ phục linh 20 g, rá»… cá» xước (sao) 16 g, thiên niên kiện 16 g, tùng tiết 8 g, bổ cốt toái 16 g, phòng ká»· 8 g, tang ký sinh 12 g, u chạc chìu 12 g. Tất cả Ä‘em sắc vá»›i 3 bát nước, còn má»™t bát uống má»™t lần. Má»—i ngà y sắc má»™t thang chia là m 3 đến 4 lần uống. Lưu ý trong thá»i gian uống phải kiêng ăn thịt gà , cá mè, cá chép.
Chữa đau bụng, đau lưng, buồn nôn, nấc cụt
Lá lốt tươi rá»a sạch rồi nhai nuốt.
Chữa viêm xoang chảy nước mũi đặc
Lá lốt vò nát vắt và o lỗ mũi.
Chữa đau răng
Lá lốt sắc nước đặc để ngáºm.
Giải độc say nấm, rắn cắn
Lá lốt tươi, phối hợp vá»›i lá khế, lá Ä‘áºu ván trắng, má»—i vị 50 g. Tất cả giã nát, cho thêm nước rồi vắt lấy nước cốt để uống.
ST

