Ngay từ nhá», chúng ta đã được dạy vá» cách phản ứng vá»›i những gì được công nháºn là đúng. Kết quả là chúng ta phát triển mức nhạy cảm nà o đó để quan ngại những gì được xác định là sai trái. Quy luáºt nà y liên quan Ä‘iá»u đúng và điá»u sai, tôi luyện chúng ta vá» xu hướng luân lý và sá»± nhạy cảm tinh thần hoặc lương tâm.
Khi chúng ta há»c há»i và phát triển tá»›i mức trưởng thà nh, chúng ta hệ thống hóa thói quen theo Ä‘uổi luân lý và bắt đầu tạo khuôn mẫu cho tÃnh cách luân lý cá»§a chúng ta. TÃnh cách lý tưởng là điá»u được tôi luyện thà nh ngưá»i nghiêm túc, thá»±c sá»± cảm thấy bị phiá»n phức vì tá»™i lá»—i. Kitô hữu được dạy “tránh má»i Ä‘iá»u xấu xa†(1 Tx 5:22), ngưá»i phát triển tÃnh nhạy cảm luân lý cần có sẽ không chỉ dị ứng vá»›i Ä‘iá»u cấm, mà còn thá»±c sá»± ghê tởm Ä‘iá»u xấu và trung thà nh vá»›i Ä‘iá»u tốt: “Lòng bác ái không được giả hình giả bá»™. Anh em hãy gá»›m ghét Ä‘iá»u dữ, tha thiết vá»›i Ä‘iá»u là nhâ€Â (Rm 12:9).
Tôi e rằng rất nhiá»u Kitô hữu Ä‘ang bị giảm mức nhạy cảm vá»›i tá»™i lá»—i. Khi các Kitô hữu là m giảm mức nhạy cảm vá»›i tá»™i lá»—i thì há» cà ng có xu hướng là m ngÆ¡ nó. Ma quá»· đã dùng và i cách rất hiệu quả để loại bá» lương tâm đúng đắn cần thiết cho má»™t tÃnh cách luân lý mạnh mẽ. Xin đưa ra ba vấn đỠsau đây để chúng ta cân nhắc.
1. HÃŒNH ẢNH Äá»’I TRỤY
Cứ dần dần xem những hình ảnh “đenâ€, Ä‘á»c loại văn “lá cảiâ€, truy cáºp những trang mạng xấu, ma quá»· sẽ cướp mất những cảm xúc nghiêm túc khiến chúng ta xÆ¡ cứng sá»± nhạy cảm vá»›i Ä‘iá»u tốt là nh. Ngà y nay, những biển quảng cáo hoặc video quảng cáo đầy những thứ gây “xốn mắt†– chẳng liên quan gì đến sản phẩm quảng cáo, chỉ “đánh†và o sá»± tò mò cá»§a ngưá»i ta. Có má»™t câu truyện vá» má»™t nhóm nghệ sÄ© nữ than phiá»n vá» máy vi tÃnh cá»§a há» bị tấn công, có các hình ảnh “nghèo†được lan truyá»n trên các trang mạng. Có ai thắc mắc vá» lý do há» dùng các hình ảnh lõa lồ như váºy? Các ná»™i dung đó là m thoái hóa và hạ thấp con ngưá»i tá»›i độ sâu thẳm, là m cho ngưá»i ta bị nhiá»…m cái xấu khá»§ng khiếp, và trở nên thói quen tồi tệ.
Äâu là tÃnh nhạy cảm vá» luân lý và cảm giác sắc bén vá» luân lý cá»§a chúng ta? Cái xấu xâm nháºp từ từ, nhưng nó là m xÆ¡ cứng chúng ta vá» trà tuệ, nháºn thức, ý chÃ, tình cảm,… tháºm chà còn biến chúng ta thà nh nô lệ cá»§a cái xấu. Tá»™i là tá»™i, dù chúng ta có chá»n nó hay không.
Chúa Giêsu nói: “Thầy bảo cho anh em biết: ai nhìn ngưá»i phụ nữ mà thèm muốn, thì trong lòng đã ngoại tình vá»›i ngưá»i ấy rồi. Nếu mắt phải cá»§a anh là m cá»› cho anh sa ngã, thì hãy móc mà ném Ä‘i; vì thà mất má»™t phần thân thể, còn hÆ¡n là toà n thân bị ném và o hoả ngục. Nếu tay phải cá»§a anh là m cá»› cho anh sa ngã, thì hãy chặt mà ném Ä‘i; vì thà mất má»™t phần thân thể, còn hÆ¡n là toà n thân phải sa hoả ngụcâ€Â (Mt 5:28-30). Thánh Phaolô phân tÃch: “Anh em hãy tránh xa tá»™i gian dâm. Má»i tá»™i ngưá»i ta phạm Ä‘á»u ở ngoà i thân xác mình, còn kẻ gian dâm thì phạm đến chÃnh thân xác mìnhâ€Â (1 Cr 6:18). Còn Thánh Giacôbê xác định: “Khi bị cám dá»—, đừng ai nói: ‘Tôi bị Thiên Chúa cám dỗ’, vì Thiên Chúa không thể bị cám dá»— là m Ä‘iá»u xấu, và chÃnh Ngưá»i cÅ©ng không cám dá»— ai. Nhưng má»—i ngưá»i có bị cám dá»—, là do dục vá»ng cá»§a mình lôi cuốn và dùng mồi mà bắt. Rồi má»™t khi dục vá»ng đã cưu mang thì đẻ ra tá»™i; còn tá»™i khi đã phạm rồi, thì sinh ra cái chết. Anh em đừng có lầm lẫnâ€Â (Gc 1:13-16).
2. NGÔN NGỮ TỤC TĨU
Ngà y nay, việc tiếp xúc vá»›i ngôn ngữ tục tÄ©u là m cho chúng ta bá»›t nhạy cảm đến ná»—i chúng ta không còn phản ứng. Má»™t số ngưá»i trẻ xem các phim có những kiểu nói thô lá»— rồi bị nhiá»…m và hóa quen – quen tai và quen miệng. Äó là điá»u gây phiá»n toái. Nếu cứ tiếp tục là m ngÆ¡, chúng ta sẽ hóa vô cảm. Nhân nhượng vá»›i cái xấu là má»™t cách dần dần chấp nháºn nó. HÆ¡n nữa, công khai chấp nháºn nó rồi sẽ sá» dụng nó, và chúng ta sẽ khó thoát khá»i nó – nghÄ©a là sáºp bẫy cá»§a ma quá»·.
Thánh Giacôbê nói: “Tất cả chúng ta thưá»ng hay vấp ngã. Nếu ta tra hà m thiếc và o miệng ngá»±a để bắt chúng vâng lá»i, thì ta Ä‘iá»u khiển được toà n thân chúng. Anh em cÅ©ng hãy nhìn xem tà u bè: dù nó có to lá»›n, và có bị cuồng phong đẩy mạnh thế nà o Ä‘i nữa, thì cÅ©ng chỉ cần má»™t bánh lái rất nhỠđể Ä‘iá»u khiển theo ý cá»§a ngưá»i lái. Cái lưỡi cÅ©ng váºy: nó là má»™t bá»™ pháºn nhá» bé cá»§a thân thể, mà lại huênh hoang là m được những chuyện to lá»›n. Cứ xem tia lá»a nhá» bé dưá»ng nà o, mà là m bốc cháy đám rừng to lá»›n biết bao! Cái lưỡi cÅ©ng là má»™t ngá»n lá»a, là cả má»™t thế giá»›i cá»§a sá»± ác. Cái lưỡi có má»™t vị trà giữa các bá»™ pháºn cá»§a thân thể chúng ta, nó là m cho toà n thân bị ô nhiá»…m, đốt cháy bánh xe cuá»™c Ä‘á»i, vì chÃnh nó bị lá»a hoả ngục đốt cháy. Tháºt thế, má»i loà i thú váºt và chim chóc, loà i bò sát và cá biển, thì loà i ngưá»i Ä‘á»u có thể chế ngá»± và đã chế ngá»± được. Nhưng cái lưỡi thì không ai chế ngá»± được: nó là má»™t sá»± dữ không bao giỠở yên, vì nó chứa đầy ná»c độc giết ngưá»i. Ta dùng lưỡi mà chúc tụng Chúa là Cha chúng ta, ta cÅ©ng dùng lưỡi mà nguyá»n rá»§a những con ngưá»i đã được là m ra theo hình ảnh Thiên Chúa. Từ cùng má»™t cái miệng, phát xuất lá»i chúc tụng và lá»i nguyá»n rá»§a. Thưa anh em, như váºy thì không đượcâ€Â (Gc 3:2-10)
3. Sá»° Dá»I TRÃ
Sá»± dối trá trở nên phổ biến trong xã há»™i ngà y nay, tá»›i mức được ngưá»i ta chấp nháºn ở má»™t số lÄ©nh vá»±c – chÃnh trị, thương mại, kinh tế, y tế, xã há»™i,… tháºm chà cả trong lÄ©nh vá»±c giáo dục. Quảng cáo đủ kiểu gian dối, quảng cáo sản phẩm rất tốt mà thá»±c chất rất tệ; nghá» nghiệp thăng tiến cÅ©ng thưá»ng do gian dối; đồ giả trà n lan, ngay cả con ngưá»i cÅ©ng… giả. Kiểu nói dối ngà y nay rất tinh vi, ngay cả Cuá»™i cÅ©ng bị lừa mặc dù đã từng là “vua lừaâ€. Chúa Giêsu đã cảnh báo: “Há»… ‘có’ thì phải nói ‘có’, ‘không’ thì phải nói ‘không’. Thêm thắt Ä‘iá»u gì là do ác quá»·â€Â (Mt 5:37).
Äiá»u buồn nhất cá»§a chúng ta là cách chúng ta được dạy sống dối trá, tá»± xin lá»—i mình, tá»± đỠcao mình, tá»± thá»a mãn các đòi há»i cá»§a mình để “cảm thấy thoải máiâ€. Ngay cả các vị lãnh đạo tôn giáo cÅ©ng giảm mức nhạy cảm vá» lòng yêu mến Thiên Chúa để tá»± quý chuá»™ng mình và coi trá»ng mình. Có ngưá»i nói rằng chúng ta tôn thá» Thiên Chúa không phải để là m vui lòng Ngà i, mà để là m vui lòng chÃnh mình, bởi vì Thiên Chúa muốn chúng ta hạnh phúc. Tháºt buồn khi chúng ta lừa dối mình như váºy! Có má»™t cách dối trá tinh vi là xin lá»—i chung. Viện cá»› được coi là cách giải thÃch để che giấu sá»± tháºt. Nếu có lý do thì đó là lý do cá»§a sá»± viện cá»›, tá»± biện há»™, nói thẳng ra thì đó chỉ là dối trá, Ä‘iêu ngoa.
Thánh Phaolô nói: “Thay vì Thiên Chúa tháºt, hỠđã theo những thần giả; hỠđã tôn thá» những loà i thá» tạo, thay vì chÃnh Äấng Tạo Hoáâ€Â (Rm 1:25). Và thánh nhân khuyên: “Anh em đừng nói dối nhau, vì anh em đã cởi bá» con ngưá»i cÅ© vá»›i những hà nh vi cá»§a nó rồi, và anh em đã mặc lấy con ngưá»i má»›i, con ngưá»i hằng được đổi má»›i theo hình ảnh Äấng Tạo Hoá, để được Æ¡n thông hiểuâ€Â (Cl 3:9-10).
Chân tháºt là thượng sách. Tốt nhất là chúng ta đừng để cho tÃnh nhạy cảm cá»§a mình trở nên chai lì, xÆ¡ cứng. Ma quá»· luôn xảo quyệt, không bao giá» chịu để cho chúng ta yên. Hãy luôn cảnh giác và tỉnh thức để duy trì tÃnh luân lý tốt là nh, không bị xói mòn hoặc mất mát.
DEE BOWMAN
TRẦM THIÊN THU (chuyển ngữ từ SouthSideOnline.org)
[Äăng báo ÄMHCG số 396, tháng 8-2019, DCCT xuất bản tại Hoa Kỳ]

