Là m thế nà o để suy nghÄ© vá» sứ vụ cá»§a Giáo há»™i ngà y nay trong bối cảnh thế tục hóa? Linh mục Joseph Moingt, sinh năm 1915 tại Pháp là linh mục Dòng Tên Pháp, thần há»c gia, tác giả cá»§a nhiá»u tác phẩm. Tuyển táºp Phúc Âm sẽ cứu Giáo há»™i (L´Évangile sauvera l´Église, Nxb. Salvator, 2013) là tuyển táºp mưá»i mấy bà i diá»…n thuyết cá»§a Linh mục Moingt để “trả lá»i cho các lo âu vá» tương lai cá»§a Giáo há»™i†và “còn hÆ¡n nữa là tương lai cá»§a kitô giáoâ€. Äó là điểm khởi đầu cá»§a cuá»™c thảo luáºn trong lần há»p cá»§a nhóm Äối thoại cá»§a những ngưá»i Rá»a tá»™i (Baptisés en dialogue, BED) ở Genève vá»›i phần trình bà y cá»§a ông Philippe Dupraz, má»™t trong các thà nh viên cá»§a nhóm. Sau đây là phần thảo luáºn các Ä‘iểm mạnh cá»§a tác phẩm vá»›i ông Dupraz.
Phân tÃch cá»§a Linh mục khởi Ä‘i từ má»™t ghi nháºn khá u tối cá»§a tình trạng hiện nay?
“Äúng váºy. Hà ng ngÅ© tÃn hữu ngà y cà ng thưa thá»›t, các linh mục ngà y cà ng hiếm. Nhà thá» tổ chức theo má»™t nhóm nhá» linh mục và các giáo dân gom lại ở đâu có linh mục. Vá»›i cấu trúc chỉ đạo theo tôn ti (giám mục, linh mục), Giáo há»™i công giáo có thói quen giảng dạy, nhưng bây giá» cá» tá»a lại không có. Lối tổ chức nà y không cá»± được vá»›i thế giá»›i Ä‘ang thay đổi. Sá»± thá» Æ¡ vá»›i tôn giáo và không còn tin Ä‘ang phát triển. Dù sao, sau năm mươi năm Công đồng Vatican II, ngưá»i ta ghi nháºn sức sống cá»§a Giáo há»™i đã giảm. Không phải đức tin suy sụp, nhưng là tôn giáo, được hiểu trong nghÄ©a toà n bá»™ tÃn ngưỡng và thá»±c hà nh. Ngưá»i ta lẫn lá»™n đức tin và tôn giáo, đức tin và thá» phụng, thiêng liêng, truyá»n thông. Theo Linh mục Dòng Tên Joseph Moingt, chúng ta không những sống trong cÆ¡n khá»§ng hoảng cá»§a Giáo há»™i mà cả cÆ¡n khá»§ng hoảng cá»§a nhân loại. ChÃnh ý nghÄ©a cá»§a con ngưá»i bị Ä‘e dá»aâ€.
Sự lẫn lộn giữa đức tin và tôn giáo là mới gần đây?
“Chúa Giêsu không xây dá»±ng Giáo há»™i cÅ©ng không thà nh láºp tôn giáo, Ngà i đến rao giảng Nước Trá»i. Ngà i không muốn thay thế do thái giáo bằng má»™t tôn giáo má»›i. Ngà i không để lại nghi thức, quy tắc, cÅ©ng không tìm cách xây dá»±ng má»™t Giáo há»™i trưá»ng tồn qua bao nhiêu thế ká»·. Ngà i cÅ©ng không phong chức các linh mục. Nghi thức duy nhất Ngà i là m là bẻ bánh trong bữa ăn huynh đệ. Và o thá»i các tông đồ, rao giảng Phúc Âm không qua nhà thá», lúc đó chưa có nhà thá». Lúc đó là việc loan truyá»n lá»i Phúc Âm. Linh mục Joseph Moingt giải thÃch cho chúng ta, sá»± tách biệt giáo sÄ©-giáo dân chỉ bắt đầu và o thế ká»· thứ 3 vá»›i các linh mục đầu tiên là các giám mục. CÆ¡ cấu tôn ti nà y giải thÃch và o thá»i các thế ká»· đầu tiên, giáo dân thưá»ng là những ngưá»i không biết chữ. Chỉ má»™t mình hà ng giáo sÄ© là có hiểu biết. Sá»± thiêng liêng hóa trách vụ giám mục được là m do áp lá»±c cá»§a các nguy hiểm lạc giáo. Nhưng kitô giáo trở thà nh tôn giáo, rồi thà nh tôn giáo thế lá»±c. Muốn áp đặt cho thế giá»›i, đây là con đưá»ng duy nhất và cần thiết cho sá»± cứu rá»—i. Trở thà nh tôn giáo đế quốc, Giáo há»™i lấy khuôn mẫu cá»§a má»™t tổ chức vương quyá»n. Ngưá»i ta không còn trở thà nh kitô hữu bởi hoán cải theo Phúc Âm, nhưng bằng rá»a tá»™i từ khi má»›i sinh, theo truyá»n thống gia đình và xã há»™iâ€.
Còn ngà y nay?
“Vá»›i sá»± hiện đại, ý tưởng vá» Chúa Ä‘ang biến mất, má»™t hiện tượng sâu Ä‘áºm cá»§a sá»± văn minh hóa. Tất cả những ai dưới áp lá»±c cá»§a má»™t tÃn ngưỡng chung, không là m cố gắng để tá»± chÃnh mình tin thì đức tin cá»§a há» sẽ ra Ä‘i mà há» không nháºn ra. Và o giữa thá»i Trung Cổ, Giáo há»™i đã cảm nháºn tất cả tá»± do bị xâm chiếm bởi các xã há»™i thế tục và báºc giáo dân, là như phạm đến quyá»n lá»±c tôn giáo mà Giáo há»™i nghÄ© mình là ngưá»i giữ trá»±c tiếp từ Chúaâ€. Nhưng kitô giáo có má»™t cái gì quan trá»ng cần phải nói, bởi vì nó sinh ra ở ngoà i tôn giáo, Linh mục Moingt khẳng định. Công đồng Vatican II thừa nháºn giáo dân có vai trò tÃch cá»±c trong sứ mệnh cứu rá»—i cá»§a Giáo há»™i, công đồng công nháºn há» có cùng phẩm cách vá»›i các ngưá»i thánh hiến cá»§a Giáo há»™i. Chúng ta tất cả là “linh mục, tiên tri và vua†(Constitution Lumen gentium).
“Äức tin cần nói lên, cần lắng nghe, cần hiệp thông vá»›i ngưá»i khác để đức tin sống động. Äức tin tiếp nháºn qua chứng từ. Äức tin cÅ©ng phải thể hiện qua hà nh động. Äức tin kitô giáo có má»™t cái gì đáp ứng cho các nhu cầu tá»± do cá»§a con ngưá»iâ€.
Khi đặt tá»±a Phúc Âm sẽ cứu Giáo há»™i cho tác phẩm cá»§a mình, Linh mục Moingt muốn đỠnghị Ä‘iá»u gì?
â€Phúc Âm là má»™t cách sống. Phúc Âm nói vá» luân lý nhiá»u hÆ¡n là tôn giáo: sá»± tha thứ giữa anh em vá»›i nhau, tình yêu vợ chồng, tình yêu cho tha nhân và ngay cả cho kẻ thù, há»— tương lẫn nhau, khiêm tốn, phục vụ kẻ nhá» nhất. Phúc Âm phải đặt Giáo há»™i trên con đưá»ng nhân đạo vì nhân loại Ä‘ang có nguy cÆ¡ bị suy đồi. Chắc chắn Ä‘á»i sống trong tinh thần phúc âm được liên kết qua chia sẻ hÆ¡n là qua giảng dạy. Sứ mệnh cá»§a Giáo há»™i thì không phải chỉ duy trì đức tin cá»§a tÃn hữu, duy trì Ä‘á»i sống thiêng liêng cá»§a há», há»— trợ việc thá» phượng hay nhu cầu tôn giáo cá»§a dân chúng, sứ mệnh đòi há»i Giáo há»™i loan báo Tin Mừng cho toà n thế giá»›iâ€.
Giáo há»™i đã luôn nói, vá»›i giá»›i tu sÄ©, há» không bao giá» cần loan báo Chúa và bây giá» khi thế giá»›i mất khái niệm vá» Chúa thì Giáo há»™i không còn biết ngôn ngữ nà o để nói vá»›i thế giá»›i. Giáo há»™i thÃch giảng dạy luân lý nhân danh quyá»n tá»± nhiên mà há» nghÄ© há» là ngưá»i giảng dạy hay nhất, nhưng thế giá»›i không còn muốn nháºn sá»± giảng dạy theo lối quyá»n uy nữaâ€.
Là m sao rao giảng Phúc Âm ngà y nay?
“Linh mục Joseph Moingt khẳng định nÆ¡i rao giảng Phúc Âm không phải là nÆ¡i có tÃn hữu há»p lại để tạ Æ¡n và ca tụng Chúa, nhưng là nÆ¡i mà Chúa không còn được biết đến và nÆ¡i mà Chúa Kitô Ä‘au khổ vá»›i các Ä‘au khổ cá»§a thế giá»›i. Gieo hạt giống Phúc Âm trong xã há»™i và trong tâm hồn con ngưá»i là sứ mệnh cá»§a giáo dân. Giáo há»™i phải gởi há» Ä‘i. Các tÃn hữu giáo dân là những ngưá»i mang sứ mệnh cá»§a Giáo há»™i. Vì thế theo Linh mục Joseph Moingt, phải cứu con ngưá»i và phẩm chất bị Ä‘e dá»a cá»§a nó. “Theo tôi, sá»± cứu rá»—i không đến từ tôn giáo; ngay cả trong Giáo há»™i công giáo, nó không liên hệ vá»›i tôn giáo, nhưng vá»›i đức áiâ€, linh mục Dòng Tên khẳng định, theo ngà i, Giáo há»™i có khuynh hướng Ä‘i tìm sá»± cứu rá»—i cá»§a mình bằng cách thu và o chÃnh mình, và o truyá»n thống, và o các thá»±c hà nh và các giáo Ä‘iá»u cá»§a mình. Nhưng “Giáo há»™i chỉ tìm được sá»± cứu rá»—i cho mình khi Ä‘i tìm sá»± cứu rá»—i cá»§a thế giá»›iâ€. Äiá»u quan trá»ng phải nhấn mạnh, dù đôi khi bị chá»§ nghÄ©a thứ báºc dẫn sai lối, nhưng Linh mục Moingt chÃnh xác nhiá»u lần nhắc lại, vai trò không thay thế được cá»§a Giáo há»™i, nhất là trong việc gìn giữ đặc tÃnh phổ quát cá»§a đức tin kitô giáo.
“Có các nhà thỠđông nghẹt không phải là mục Ä‘Ãch tá»± chÃnh nó. Nó đến từ má»™t nhu cầu tôn giáo, nhu cầu cần nghi thức, nhưng Giáo há»™i sẽ không tiếp tục sống mà giao hết tất cả trách nhiệm cho má»™t cÆ¡ chế giáo sÄ©. Theo Linh mục Joseph Moingt, sẽ là sai khi nghÄ© rằng Giáo há»™i sẽ biến mất khi không còn linh mục. Äá»i sống cá»§a Giáo há»™i không giá»›i hạn ở việc thá»±c hà nh má»™t nghi lá»…, và o lá»… ngà y chúa nháºt. Sứ mệnh hà ng giám mục cá»§a việc thừa kế tông đồ là cần thiết, để kết nối kitô hữu tất cả má»i thá»i và o nguồn gốc lịch sá» cá»§a mình, và o sá»± mặc khải cá»§a Chúa nÆ¡i Chúa Kitô, và để đảm bảo tÃnh xác thá»±c cá»§a việc Ä‘i theo Chúa mà há» sống trong Giáo há»™i ngà y hôm nayâ€.
Linh mục Moingt nhấn mạnh nhiá»u đến tÃnh dân chá»§ và vai trò cá»§a các giáo dân.
“Äúng, theo ngà i, phải chấp nháºn má»™t mức độ dân chá»§ nà o đó. Má»™t sá»± Ä‘iá»u chỉnh các tương quan giữa hà ng giáo sÄ© và giáo dân là điá»u cần thiết.
Giáo dân phải được tá»± do quyết định, tạo từng cá»™ng Ä‘oà n truyá»n giáo và phúc âm nhỠđể cá» hà nh, nghiên cứu và chiêm niệm Phúc Âm. Các cá»™ng Ä‘oà n nà y phải cùng xem xét vá»›i ngưá»i khác, ngưá»i tin hay không tin, trên cái gì mà xã há»™i cắt đứt vá»›i tình huynh đệ phổ quát và nghiên cứu xem phương thuốc nà o được Phúc Âm cảm nghiệm để Ä‘em ra áp dụng. Vai trò cá»§a ngưá»i tÃn hữu là xoa dịu các khốn cùng và chất vấn đồng loại mình, ngay cả những ngưá»i không tin. Cuá»™c cải cách sẽ không đến từ trên cao, cuá»™c cải cách kêu gá»i ngưá»i tÃn hữu chiến đấu, không phải để cứu tôn giáo, nhưng để cứu Phúc Âmâ€.
Linh mục Moingt khuyến khÃch ngưá»i tÃn hữu giáo dân há»p lại ở những nÆ¡i sinh động để chiêm niệm Phúc Âm, há»c há»i và thấm nháºp, để cùng cá» hà nh má»™t cách thiêng liêng giữa há» vá»›i nhau – vì ngưá»i ta không thể nà o tách Lá»i Chúa Kitô vá»›i nhiệm thể cá»§a Ngà i -, để kêu gá»i những ngưá»i chung quanh hỠđến thảo luáºn các vấn đỠcá»§a há», nói vá»›i há» trong tinh thần trao đổi, là m sao chÃnh ngưá»i kitô hữu sống cùng vấn đỠđó trong tinh thần Phúc Âmâ€.
Có thể có các hình thức khác nhau cá»§a thánh lá»…, thánh lá»… theo giáo luáºt và thánh lá»… tại gia. Sá»± phân biệt nà y đã có từ các thế ká»· đầu tiên cá»§a Giáo há»™i. Khi có thánh lá»… theo giáo luáºt thì thánh lá»… được cá» hà nh chung quanh cá»§a linh mục hay giám mục, mang ý nghÄ©a là táºp há»p trá»n cÆ¡ thể Giáo há»™i, và như thế mang tầm mức phổ quát. Thánh lá»… tại gia là chia sẻ trong tình anh em bánh và rượu giữa tÃn hữu kitô gặp nhau trong từng nhóm nhỠđể chia sẻ Lá»i Chúa và tưởng nhá»› đến Chúa Kitô. Phải xin giám mục trao đủ tư cách cho ngưá»i chá»§ tịch cá»™ng Ä‘oà n để chá»§ sá»± các cứ hà nh thánh lá»… tại gia. Äây không phải lá»… truyá»n Mình Thánh Chúaâ€.
Quyển sách nà y mang lại cho ông những gì?
“Quyển sách nà y mang lại cho tôi rất nhiá»u câu trả lá»i và giúp tôi suy nghÄ© má»™t cách tá»± do, không mâu thuẫn vá» sá»± trung thá»±c cá»§a Giáo há»™i cá»§a tôi. Linh mục Moingt táºp trung má»i suy nghÄ© cá»§a ngà i vá» những gì mà theo tôi là chá»§ yếu: chứng từ cá»§a Chúa Giêsu Kitô, Chúa Ä‘Ãch thá»±c và con ngưá»i Ä‘Ãch thá»±c, chết và sống lại để khôi phục toà n nhân loại trong chương trình tạo dá»±ng cá»§a Chúaâ€.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Phanxicovn
Linh mục Dòng Tên Joseph Moingt, thần há»c gia, 101 tuổi (19-11-1915), tác giả cá»§a nhiá»u tác phẩm, ngà i vẫn còn viết sách và đưa ra các nháºn định sắc bén vá» Giáo há»™i.


