Theo Linh mục Moingt Dòng Tên, “Phúc Âm sẽ cứu Giáo hội�

Làm thế nào để suy nghĩ v� sứ vụ của Giáo hội ngày nay trong bối cảnh thế tục hóa? Linh mục Joseph Moingt, sinh năm 1915 tại Pháp là linh mục Dòng Tên Pháp, thần h�c gia, tác giả của nhi�u tác phẩm. Tuyển tập Phúc Âm sẽ cứu Giáo hội (L´Évangile sauvera l´Église, Nxb. Salvator, 2013) là tuyển tập mư�i mấy bài diễn thuyết của Linh mục Moingt để “trả l�i cho các lo âu v� tương lai của Giáo hội� và “còn hơn nữa là tương lai của kitô giáo�. �ó là điểm khởi đầu của cuộc thảo luận trong lần h�p của nhóm �ối thoại của những ngư�i Rửa tội (Baptisés en dialogue, BED) ở Genève với phần trình bày của ông Philippe Dupraz, một trong các thành viên của nhóm. Sau đây là phần thảo luận các điểm mạnh của tác phẩm với ông Dupraz.

Phân tích của Linh mục khởi đi từ một ghi nhận khá u tối của tình trạng hiện nay?

“�úng vậy. Hàng ngũ tín hữu ngày càng thưa thớt, các linh mục ngày càng hiếm. Nhà th� tổ chức theo một nhóm nh� linh mục và các giáo dân gom lại ở đâu có linh mục. Với cấu trúc chỉ đạo theo tôn ti (giám mục, linh mục), Giáo hội công giáo có thói quen giảng dạy, nhưng bây gi� cử t�a lại không có. Lối tổ chức này không cự được với thế giới đang thay đổi. Sự th� ơ với tôn giáo và không còn tin đang phát triển. Dù sao, sau năm mươi năm Công đồng Vatican II, ngư�i ta ghi nhận sức sống của Giáo hội đã giảm. Không phải đức tin suy sụp, nhưng là tôn giáo, được hiểu trong nghĩa toàn bộ tín ngưỡng và thực hành. Ngư�i ta lẫn lộn đức tin và tôn giáo, đức tin và th� phụng, thiêng liêng, truy�n thông. Theo Linh mục Dòng Tên Joseph Moingt, chúng ta không những sống trong cơn khủng hoảng của Giáo hội mà cả cơn khủng hoảng của nhân loại. Chính ý nghĩa của con ngư�i bị đe d�a�.

Sự lẫn lộn giữa đức tin và tôn giáo là mới gần đây?

“Chúa Giêsu không xây dựng Giáo hội cũng không thành lập tôn giáo, Ngài đến rao giảng Nước Tr�i. Ngài không muốn thay thế do thái giáo bằng một tôn giáo mới. Ngài không để lại nghi thức, quy tắc, cũng không tìm cách xây dựng một Giáo hội trư�ng tồn qua bao nhiêu thế kỷ. Ngài cũng không phong chức các linh mục. Nghi thức duy nhất Ngài làm là bẻ bánh trong bữa ăn huynh đệ. Vào th�i các tông đồ, rao giảng Phúc Âm không qua nhà th�, lúc đó chưa có nhà th�. Lúc đó là việc loan truy�n l�i Phúc Âm. Linh mục Joseph Moingt giải thích cho chúng ta, sự tách biệt giáo sĩ-giáo dân chỉ bắt đầu vào thế kỷ thứ 3 với các linh mục đầu tiên là các giám mục. Cơ cấu tôn ti này giải thích vào th�i các thế kỷ đầu tiên, giáo dân thư�ng là những ngư�i không biết chữ. Chỉ một mình hàng giáo sĩ là có hiểu biết. Sự thiêng liêng hóa trách vụ giám mục được làm do áp lực của các nguy hiểm lạc giáo. Nhưng kitô giáo trở thành tôn giáo, rồi thành tôn giáo thế lực. Muốn áp đặt cho thế giới, đây là con đư�ng duy nhất và cần thiết cho sự cứu rỗi. Trở thành tôn giáo đế quốc, Giáo hội lấy khuôn mẫu của một tổ chức vương quy�n. Ngư�i ta không còn trở thành kitô hữu bởi hoán cải theo Phúc Âm, nhưng bằng rửa tội từ khi mới sinh, theo truy�n thống gia đình và xã hội�.

Còn ngày nay?

“Với sự hiện đại, ý tưởng v� Chúa đang biến mất, một hiện tượng sâu đậm của sự văn minh hóa. Tất cả những ai dưới áp lực của một tín ngưỡng chung, không làm cố gắng để tự chính mình tin thì đức tin của h� sẽ ra đi mà h� không nhận ra. Vào giữa th�i Trung Cổ, Giáo hội đã cảm nhận tất cả tự do bị xâm chiếm bởi các xã hội thế tục và bậc giáo dân, là như phạm đến quy�n lực tôn giáo mà Giáo hội nghĩ mình là ngư�i giữ trực tiếp từ Chúa�. Nhưng kitô giáo có một cái gì quan tr�ng cần phải nói, bởi vì nó sinh ra ở ngoài tôn giáo, Linh mục Moingt khẳng định. Công đồng Vatican II thừa nhận giáo dân có vai trò tích cực trong sứ mệnh cứu rỗi của Giáo hội, công đồng công nhận h� có cùng phẩm cách với các ngư�i thánh hiến của Giáo hội. Chúng ta tất cả là “linh mục, tiên tri và vua� (Constitution Lumen gentium).

“�ức tin cần nói lên, cần lắng nghe, cần hiệp thông với ngư�i khác để đức tin sống động. �ức tin tiếp nhận qua chứng từ. �ức tin cũng phải thể hiện qua hành động. �ức tin kitô giáo có một cái gì đáp ứng cho các nhu cầu tự do của con ngư�i�.

Khi đặt tựa Phúc Âm sẽ cứu Giáo hội cho tác phẩm của mình, Linh mục Moingt muốn đ� nghị đi�u gì?

�Phúc Âm là một cách sống. Phúc Âm nói v� luân lý nhi�u hơn là tôn giáo: sự tha thứ giữa anh em với nhau, tình yêu vợ chồng, tình yêu cho tha nhân và ngay cả cho kẻ thù, hỗ tương lẫn nhau, khiêm tốn, phục vụ kẻ nh� nhất. Phúc Âm phải đặt Giáo hội trên con đư�ng nhân đạo vì nhân loại đang có nguy cơ bị suy đồi. Chắc chắn đ�i sống trong tinh thần phúc âm được liên kết qua chia sẻ hơn là qua giảng dạy. Sứ mệnh của Giáo hội thì không phải chỉ duy trì đức tin của tín hữu, duy trì đ�i sống thiêng liêng của h�, hỗ trợ việc th� phượng hay nhu cầu tôn giáo của dân chúng, sứ mệnh đòi h�i Giáo hội loan báo Tin Mừng cho toàn thế giới�.

Giáo hội đã luôn nói, với giới tu sĩ, h� không bao gi� cần loan báo Chúa và bây gi� khi thế giới mất khái niệm v� Chúa thì Giáo hội không còn biết ngôn ngữ nào để nói với thế giới. Giáo hội thích giảng dạy luân lý nhân danh quy�n tự nhiên mà h� nghĩ h� là ngư�i giảng dạy hay nhất, nhưng thế giới không còn muốn nhận sự giảng dạy theo lối quy�n uy nữa�.

Làm sao rao giảng Phúc Âm ngày nay?

“Linh mục Joseph Moingt khẳng định nơi rao giảng Phúc Âm không phải là nơi có tín hữu h�p lại để tạ ơn và ca tụng Chúa, nhưng là nơi mà Chúa không còn được biết đến và nơi mà Chúa Kitô đau khổ với các đau khổ của thế giới. Gieo hạt giống Phúc Âm trong xã hội và trong tâm hồn con ngư�i là sứ mệnh của giáo dân. Giáo hội phải gởi h� đi. Các tín hữu giáo dân là những ngư�i mang sứ mệnh của Giáo hội. Vì thế theo Linh mục Joseph Moingt, phải cứu con ngư�i và phẩm chất bị đe d�a của nó. “Theo tôi, sự cứu rỗi không đến từ tôn giáo; ngay cả trong Giáo hội công giáo, nó không liên hệ với tôn giáo, nhưng với đức ái�, linh mục Dòng Tên khẳng định, theo ngài, Giáo hội có khuynh hướng đi tìm sự cứu rỗi của mình bằng cách thu vào chính mình, vào truy�n thống, vào các thực hành  và các giáo đi�u của mình. Nhưng “Giáo hội chỉ tìm được sự cứu rỗi cho mình khi đi tìm sự cứu rỗi của thế giới�. �i�u quan tr�ng phải nhấn mạnh, dù đôi khi bị chủ nghĩa thứ bậc dẫn sai lối, nhưng Linh mục Moingt chính xác nhi�u lần nhắc lại, vai trò không thay thế được của Giáo hội, nhất là trong việc gìn giữ đặc tính phổ quát của đức tin kitô giáo.

“Có các nhà th� đông nghẹt không phải là mục đích tự chính nó. Nó đến từ một nhu cầu tôn giáo, nhu cầu cần nghi thức, nhưng Giáo hội sẽ không tiếp tục sống mà giao hết tất cả trách nhiệm cho một cơ chế giáo sĩ. Theo Linh mục Joseph Moingt, sẽ là sai khi nghĩ rằng Giáo hội sẽ biến mất khi không còn linh mục. ��i sống của Giáo hội không giới hạn ở việc thực hành một nghi lễ, vào lễ ngày chúa nhật. Sứ mệnh hàng giám mục của việc thừa kế tông đồ là cần thiết, để kết nối kitô hữu tất cả m�i th�i vào nguồn gốc lịch sử của mình, vào sự mặc khải của Chúa nơi Chúa Kitô, và để đảm bảo tính xác thực của việc đi theo Chúa mà h� sống trong Giáo hội ngày hôm nay�.

Linh mục Moingt nhấn mạnh nhi�u đến tính dân chủ và vai trò của các giáo dân.

“�úng, theo ngài, phải chấp nhận một mức độ dân chủ nào đó. Một sự đi�u chỉnh các tương quan giữa hàng giáo sĩ và giáo dân là đi�u cần thiết.

Giáo dân phải được tự do quyết định, tạo từng cộng đoàn truy�n giáo và phúc âm nh� để cử hành, nghiên cứu và chiêm niệm Phúc Âm. Các cộng đoàn này phải cùng xem xét với ngư�i khác, ngư�i tin hay không tin, trên cái gì mà xã hội cắt đứt với tình huynh đệ phổ quát và nghiên cứu xem phương thuốc nào được Phúc Âm cảm nghiệm để đem ra áp dụng. Vai trò của ngư�i tín hữu là xoa dịu các khốn cùng và chất vấn đồng loại mình, ngay cả những ngư�i không tin. Cuộc cải cách sẽ không đến từ trên cao, cuộc cải cách kêu g�i ngư�i tín hữu chiến đấu, không phải để cứu tôn giáo, nhưng để cứu Phúc Âm�.

Linh mục Moingt khuyến khích ngư�i tín hữu giáo dân h�p lại ở những nơi sinh động để chiêm niệm Phúc Âm, h�c h�i và thấm nhập, để cùng cử hành một cách thiêng liêng giữa h� với nhau – vì ngư�i ta không thể nào tách L�i Chúa Kitô với nhiệm thể của Ngài -, để kêu g�i những ngư�i chung quanh h� đến thảo luận các vấn đ� của h�, nói với h� trong tinh thần trao đổi, làm sao chính ngư�i kitô hữu sống cùng vấn đ� đó trong tinh thần Phúc Âm�.

Có thể có các hình thức khác nhau của thánh lễ, thánh lễ theo giáo luật và thánh lễ tại gia. Sự phân biệt này đã có từ các thế kỷ đầu tiên của Giáo hội. Khi có thánh lễ theo giáo luật thì thánh lễ được cử hành chung quanh của linh mục hay giám mục, mang ý nghĩa là tập h�p tr�n cơ thể Giáo hội, và như thế mang tầm mức phổ quát. Thánh lễ tại gia là chia sẻ trong tình anh em bánh và rượu giữa tín hữu kitô gặp nhau trong từng nhóm nh� để chia sẻ L�i Chúa và tưởng nhớ đến Chúa Kitô. Phải xin giám mục trao đủ tư cách cho ngư�i chủ tịch cộng đoàn để chủ sự các cứ hành thánh lễ tại gia. �ây không phải lễ truy�n Mình Thánh Chúa�.

Quyển sách này mang lại cho ông những gì?

“Quyển sách này mang lại cho tôi rất nhi�u câu trả l�i và giúp tôi suy nghĩ một cách tự do, không mâu thuẫn v� sự trung thực của Giáo hội của tôi. Linh mục Moingt tập trung m�i suy nghĩ của ngài v� những gì mà theo tôi là chủ yếu: chứng từ của Chúa Giêsu Kitô, Chúa đích thực và con ngư�i đích thực, chết và sống lại để khôi phục toàn nhân loại trong chương trình tạo dựng của Chúa�.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn

Linh mục Dòng Tên Joseph Moingt, thần h�c gia, 101 tuổi (19-11-1915), tác giả của nhi�u tác phẩm, ngài vẫn còn viết sách và đưa ra các nhận định sắc bén v� Giáo hội.