Ngà i là má»™t nhà truyá»n giáo kiên trì không biết mệt, bằng lá»i nói và việc là m, tại nhiá»u giáo xứ cho đến khi bị bắt năm 1835. Giáo dân cá»§a ngà i quyên góp đủ tiá»n để chuá»™c ngà i. Sau đó ngà i đổi tên từ DÅ©ng thà nh Lạc để che dấu căn cước, và rá»i sang má»™t vùng khác để tiếp tục sứ mạng.
Trước hết Cha DÅ©ng được sai Ä‘i giúp Cha Khiết ở Ãồng Chuối rồi giúp Cha Thi ở xứ Ãoà i và Cha Duyệt ở SÆ¡n Miêng. Sau đó Ãức Cha cá» ngà i là m chÃnh xứ Kẻ Ãầm lúc ngà i 40 tuổi. Ở đâu Cha DÅ©ng cÅ©ng được má»i ngưá»i quà mến vì ngà i đối xá» khôn khéo lại giảng đạo sốt sắng. Ngà i rất nhiệm nhặt trong việc ăn mặc, Mùa chay, ngà i ăn chay má»i ngà y, nhiá»u khi cả những ngà y thứ Tư và thứ Sáu trong năm nữa. Trong thá»i kỳ bị cấm đạo Cha DÅ©ng phải trà trá»™n ở trong nhà giáo dân, nếu há» dá»n cÆ¡m thịt hay cá lá»›n thì ngà i trách: “Ãừng là m như váºy, hãy mua tôm tép như thưá»ng dân khác mà ănâ€.
Cha DÅ©ng còn có lòng thương giúp những ngưá»i nghèo túng. Khi được má»i Ä‘i kẻ liệt, ngà i Ä‘i má»™t mình để tránh cho các thầy khá»i bị bắt. Khi không Ä‘i là m phúc được, Cha DÅ©ng thưá»ng sai các các thầy Ä‘i các nÆ¡i để thăm há»i và khuyên bảo giáo dân tìm đến ngà i mà xưng tá»™i. Lúc ngà i coi xứ Kẻ Ãầm thì các nhà chung đã phải rỡ hết.
Năm 1835 ông Lý Nhâm vì ghét Tổng Thìn là ngưá»i có đạo, muốn cho ông phải tá»™i đã Ä‘em lÃnh đến bắt Cha DÅ©ng cùng vá»›i 30 giáo dân Ä‘ang xem lá»… ở Kẻ Sui. Ông Tổng Thìn phải đưa 6 nén bạc cho quan huyện Hà o Khánh ở Ãôn Thư xin liệu việc vá»›i quan phá»§ cho khá»i án. Quan huyện lấy 4 nén còn hai nén cho ngưá»i nhà quan phá»§ và trình rằng: “Cáºu tôi vá» xem lá»… ở Kẻ Sui mà quan bắt thì xin thaâ€.
Cha DÅ©ng được tha vá» còn những ngưá»i khác bị giam lại 21 ngà y. Sau đó Cha DÅ©ng phải đổi tên là Lạc vì quan quân đã biết tên ngà i. Cha Lạc thưá»ng hay xuống tỉnh Nam Ãịnh thăm viếng an á»§i các giáo dân bị bắt. Ngà i nói vá»›i những ngưá»i khác rằng: “Những ngưá»i chết vì đạo thì được lên thiên đà ng ngay, còn tôi cứ phải ẩn trốn và mất nhiá»u tiá»n bạc má»›i thoát khá»i tay các quan, thà rằng tôi bị bắt và chết vì đạo thì hÆ¡nâ€.
Sau 7 năm là m cha Sở Kẻ Ãầm, khoảng 4 năm sau lần bị bắt trước, Cha Lạc bị bắt lại ngà y 10-11-1839, khi ngà i sang thăm và xưng tá»™i vá»›i Cha già Thi ở Kẻ Sui. Ông Lý Pháp không biết Cha Lạc nên có nhiá»u ngưá»i dục ngà i trốn Ä‘i, nhưng ngà i nói: “Phó mặc cho ý Thiên Chúa, đây sẽ là lần thứ hai tôi bị bắt vì Chúa Giêsu Kitôâ€.
Vì váºy khi Lý Pháp há»i ngà i có phải là cụ đạo không, ngà i nháºn ngay nên bị bắt trói lại. Giáo dân muốn có cha giúp đỡ phần thiêng liêng cho há» nên đã phải chạy tiá»n má»›i xin cho Cha Lạc được tá»± do. Cha Lạc dùng thuyá»n vá» nhà nhưng trên đưá»ng gặp mưa gió lá»›n phải đến má»™t nhà quen trú ẩn. CÅ©ng lúc đó, vì nghe Lý Pháp bắt được cụ đạo nên quan huyện Ä‘ang dẫn ngưá»i Ä‘i tá»›i. Ngưá»i nhà thấy váºy vá»™i hô lên nho nhỠđể ngưá»i chèo thuyá»n không ghé lên bá»: “Quan! Quan!â€
Nhưng ngưá»i chèo thuyá»n lại nghÄ© là ngưá»i ta nói đùa nên cứ ghé lên bá». Cha Lạc liá»n bị cháºn há»i, ngà i nháºn mình là cụ đạo nên bị bắt trói còn những ngưá»i khác chạy trốn được. Ãêm ấy Cha Lạc ngồi nói chuyện vui vẻ vá»›i linh canh và ngưá»i nhà quan. Cha nói: “Vua cấm đạo và Ãức Chúa Trá»i định cho tôi phải bắt, tôi không sợ gì, trái lại vui nữa là khácâ€.
Sáng hôm sau quan ngồi ăn má»™t mâm, Cha Lạc cÅ©ng ngồi ăn má»™t mâm, quan nói: “Ông ngồi má»™t mình má»™t mâm thì cÅ©ng là quan bên Ä‘á»iâ€.
Trước khi đưa vỠhuyện, quan sai là m gông bằng tre nhẹ đeo và o cổ Cha Lạc.
Vá» tá»›i huyện Bình Lục, quan nói vá»›i Cha Lạc: “Tôi không có ý bắt ông nhưng kẻ tố giác cứ lên cáo mãi nên tôi phải Ä‘iâ€.
Cha Lạc thưa lại: “Ông không có ý bắt tôi thì hãy tha tôi vá»â€.
Quan đáp: “Bây giá» sá»± việc đã lá»™ rồi không là m gì được nữaâ€. Quan nói như váºy là có ý muốn ăn tiá»n đút lót, nên giáo dân lo gom góp tiá»n, và ông Cá»u Bình cÅ©ng muốn cầm cả cÆ¡ nghiệp để có đủ tiá»n chuá»™c cha vá», ông viết thư cho ngà i: “Thưa cha, cha chịu chết thì má»™t mình cha lên thiên đà ng, mà nếu cha còn ở lại thì bổn đạo chúng con được nhá», váºy xin cha nghÄ© lạiâ€. Nhưng cha Lạc đã cấm há» Ä‘em tiá»n chuá»™c, cha nói: “Tôi bị bắt lần nà y là lần thứ ba, thì đó đúng là thánh ý Chúa định cho tôi như váºy, anh chị em đừng mất tiá»n chuá»™c tôi là m gìâ€.
Ãức Cha Retord (Liêu) cÅ©ng sai Thầy Sá»± mang 5 nén bạc Ä‘i chuá»™c Cha Thi và Cha Lạc, đức cha nói: “Hai cụ ấy tốt lắm, có thể chuá»™c được thì chuá»™câ€.
Cha Lạc nói lại vá»›i Thầy Sá»±: “Thầy nghÄ© mà xem, tôi cÅ©ng như Thánh Phêrô, khi phải bắt lần trước được giáo dân cầu nguyện cho và được vá», lần thứ hai giáo dân cÅ©ng lo liệu cho được thoát khá»i, nhưng ý Chúa đã định cho tôi phải chết vì Ngưá»i như thánh Phêrô, thì nói bổn đạo đừng chuá»™c tôi nữaâ€.
Quan huyện lấy lá»i ngá»t ngà o dụ dá»— hai cha quá khóa, vá»›i Cha Lạc ông nói: “Thầy đạo, thầy biết nhiá»u chữ nghÄ©a và còn trẻ nữa thì tại sao lại muốn chết, có phải là uổng không? Hãy tin tôi Ä‘i, nhắm mắt lại bước qua ảnh thánh hoặc chỉ Ä‘i vòng chung quanh, nếu thầy muốn thì để cho lÃnh cá»§a tôi khiêng thầy qua, tôi sẽ là m án tha ngayâ€.
Cha Lạc dõng dạc thưa lại: “Tôi không bao giá» là m theo ý quan vừa nói đâu. Hãy khép án tôi phải cắt trăm mảnh thì hÆ¡nâ€.
Không lay chuyển được lòng hai cha, quan huyện là m tá» trình là bắt được hai cha ở ngoà i ruá»™ng để không ai bị phiá»n vạ lây, rồi dẫn giải cả hai vá» Hà Ná»™i giao cho quan án. Vá» sau Cha Lạc sai ngưá»i nhà mang rượu và 100 viên thuốc biếu quan huyện để cám Æ¡n ông đã khai như váºy.
Vá»›i giáo dân Ä‘i theo tiá»…n đưa khóc lóc, Cha Lạc nói: “Chúng tôi cám Æ¡n anh chị em, anh chị em hãy vá» nhà và sốt sắng là m tôi thá» phượng Chúa cÅ©ng như là chúng tôi còn ở giữa anh chị em. Than khóc như thế nà y không có Ãch lợi gì mà còn tăng thêm sá»± phiá»n khổ cho chúng tôiâ€.
Ngay ngà y hôm sau khi và o nhà tù ở Hà Ná»™i, ngà y 17-11, các quan bắt đầu cuá»™c thẩm vấn, chÃnh Cha Lạc thuáºt lại trong thÆ¡ gởi cho Ãức Cha Jeantet như sau: “Ngà y 17, quan đã giao ná»™p chúng con cho quan án để truyá»n lệnh bắt chúng con bước qua ảnh thánh giá. Vì chúng con từ khước nên năm sáu anh linh xấn lại khiêng chúng con qua. Cha Thi đã ôm được thánh giá nhấc lên và hôn kÃnh. Phần con, con cho chân lên rất cao và nói vá»›i há»: “Hãy chặt bá»›t chân ta Ä‘i, ta rất bằng lòng chứ đừng hòng trông ta chối đạoâ€.
Sau đó quan lại há»i vì sao đạo không cho phép thá» kÃnh tổ tiên. Con đáp lại: “Nếu có ai chà o khi cha mẹ Ä‘ang ngá»§ thì không có kể là tôn kÃnh bởi vì các ngà i không biết gì. CÅ©ng má»™t lẽ ấy còn mạnh hÆ¡n đối vá»›i ngưá»i đã chếtâ€.
Ngà y 19 các quan lại gá»i chúng con ra tòa lần thứ hai để ép buá»™c chúng con. Lần nà y há» bắt con Ä‘eo gông nặng hÆ¡n, và ngà y 21 lại thay bằng xiá»ng. Xiá»ng cá»§a Cha Thi nhẹ hÆ¡n. Bốn ngà y đầu con cứ chảy nước mắt hoà i khi nghÄ© đến các cha thừa sai và các anh em con. Nhưng từ ngà y 15 tá»›i nay thì con vui vẻ và bằng lòng, coi các khổ cá»±c như không. Con thương Cha Thi vì tuổi cao không kham nổi những khốn khổ. Chúa đã thêm sức cho chúng con để không lo lắng gì nữaâ€.
Ãức Cha Jeantet viết thư cho hai cha để nâng đỡ các ngà i bá»n gan chịu khổ cho đến cùng và xin Cha Lạc thuáºt lại các câu đối đáp vá»›i các quan. Cha Lạc đã viết thư trả lá»i: “Thưa Ãức Cha, khi chúng con được thư đức cha an á»§i thì cảm động chảy nước mắt ra. Chúng con là gì mà được các cha thương lo lắng. Chúng con không biết nói sao cho hết lòng biết Æ¡n cá»§a chúng con. Riêng vá»›i đức cha, xin đức cha cầu cùng Chúa cho chúng con được giữ nghÄ©a cùng Chúa cho đến cùng. Chúng con đã viết tất cả những gì xảy ra cho chúng con trong tù cho đến bây giá», con vẫn phải đối đáp những lá»i châm biếm cá»§a các ngưá»i tù khác châm biếm đạo thánh. Con xin đức cha thương nhá»› đến chúng con. Trong nhà tù rất khó viết thư cÅ©ng như nháºn thư. Con không còn gì để viết. Vững mạnh như núi thái. Trần An DÅ©ngâ€.
Ngà y 30-11, các quan cho đòi hai cha lên để ký nháºn bản ản. Tuy nhiên các quan còn cố ép các cha quá khóa. Má»™t ngưá»i nhắc đến việc Thầy Phanxicô đã muốn chết hÆ¡n là chối đạo. Cha Lạc nhân cÆ¡ há»™i nói lên sá»± can đảm cá»§a mình: “Ngưá»i tÃn hữu mà quan vừa nói chỉ là má»™t đồ đệ cá»§a chúng tôi, đã biết chá»n nghÄ©a vụ hÆ¡n là sá»± sống. Còn chúng tôi là các thầy đạo lại kém lòng can đảm hÆ¡n không dám Ä‘i theo con đưá»ng chúng tôi đã vạch ra cho há» sao? Không bao giá», thưa các quan, các quan đừng chỠđợi việc hèn nhát nà yâ€.
Các quan bế mạc phiên tòa nói vá»›i nhau: “Bá»n chúng bám và o tôn giáo đến ná»—i Ä‘iên khùngâ€.
Ba lần bị tra khảo nhưng các ngà i không bị đánh Ä‘áºp tà n nhẫn, chỉ má»™t và i cái tát mà thôi. Cha Lạc là m má»™t bà i thÆ¡ gá»i cho Cha Thá»±c nói lên chà khà cá»§a ngưá»i Kitô:
Lạc rầy đã rõ chốn quân quan.
Bút chép thÆ¡ nà y gá»i thở than.
Lòng nhớ bạn non còn vất vả.
Dạ thương khách chạy chưa yên hà n.
Ãông qua tiết lại thá»i xuân tá»›i.
Khổ tạm mai sau hưởng phúc an.
Là m kẻ anh hùng chi quản khó.
Nguyện xin cùng gặp chốn thanh nhà n.
Tuy không phải chịu khốn khổ nhiá»u nhưng lòng các cha hằng muốn cho mình được xứng đáng đổ máu đà o vì Chúa. Các ngà i xin vá»›i những ngưá»i nhà cầu nguyện để các ngà i được bá»n vững trong khi chỠán tá». Các quan đã là m án xá» trảm cho các ngà i. Ngà y 20 Cha Trân mang Mình Thánh Chúa cho hai cha. Ngà y hôm sau bản châu phê án được mang vá» tá»›i Hà Ná»™i. Cha DÅ©ng cùng vá»›i Cha già Thi vui mừng hát thánh ca theo chân lý hình ra khá»i thà nh. Tá»›i nÆ¡i, các ngà i quì cầu nguyện, ngước mắt lên trá»i và nghiêng cổ ra cho lý hình chém. Nhiá»u ngưá»i là m chứng là đã nhìn thấy má»™t con chim trắng, to lá»›n hÆ¡n chim bồ cầu, bay lượn trên các ngà i lúc hà nh quyết. Lệnh quan vừa dứt, đầu Cha DÅ©ng cÅ©ng rÆ¡i xuống đất.
Cha được phong à Thánh năm 1900. Ngà y Lễ: 26 tháng 12.
vncatholic.org

