Phúc Âm Chúa Giêsu Và Những Biểu Tượng

Chung quanh phía trên đầu của bốn cột to lớn chống đỡ vòm tròn, có vẽ trình bày bốn vị Thánh sử viết phúc âm Chúa Giêsu với bốn biểu tượng: Thánh sử Marco với hình con sư tử, Thánh sử Mattheo với hình một ngư�i, Thánh sử Luca với hình con bò, và Thánh sử Gioan với con chim đại bàng.

Không chỉ trong đ�n th� Thánh Phero có khắc vẽ hình bốn Thánh sử phúc âm với những biểu tượng như thế. Nhưng còn ở nhi�u thánh đư�ng khác trên thế giới cũng vẽ khắc những biểu tượng như thế trong thánh đư�ng.Biểu tượng bốn hình hài , theo tiếng Hylạp là Tetramorph: tetra là bốn, Morphe là hình hài, được dùng để chỉ g�i cho bốn Thánh sử viết phúc âm Chúa Giêsu đã có lịch sử truy�n thống lâu đ�i cùng luôn gây ấn tượng hấp dẫn ngư�i ngắm nhìn.Nhưng đâu là nguồn gốc của lối trình bày này? � nghĩa lối kiểu trình bày như thế này có từ bao gi� ? Tại sao bốn hình hài thú vật lại dùng là biểu tượng cho bốn vị Thánh sử viết phúc âm Chúa Giêsu?

1. Thần thoại Babylon

Nguồn gốc của Tetramorphe có lẽ bắt nguồn ở thần thoại bên xứ Babylon, nơi có bốn vị Thần hành tinh: Marduk, vị Thần của xứ Babylon dưới hình dạng một con vật như con bò; Nergal, vị Thần chiến tranh dưới hình dạng con sư tử; Ninurta, vị Thần gío dưới hình dạng con chim đại bàng; và Nabu, vị Thần sự khôn ngoan dưới hình dạng một ngư�i.

Bốn vị Thần này được trình bày theo bốn phương hướng của vòm tr�i, nơi mỗi vị như cột trụ chống đỡ cho bầu tr�i để phân biệt với trái đất địa cầu. H� là những ngư�i chống đỡ cho vòm tr�i được giương cao đứng vững.

Theo th�i cổ xưa số bốn như là con số chỉ v� sự tận cùng kết thúc và thế giới được phân định qua những phương hướng của bầu tr�i. Cấu trúc theo bốn số cũng là vòng tuần hoàn của năm.

Bốn vị Thần Babylon như những biểu tượng của bốn mùa trong năm: Hình con bò sao cho mùa Xuân, hình con sư tử cho mùa Hè, hình con b� cạp mà thư�ng vẽ dưới dạng hình ngư�i biểu tượng cho mùa Thu, và hình con chim đại bàng biểu trưng cho mùa �ông.

Những vị Thần Babylon này đứng là biểu tượng khác thư�ng cho trật tự trong thế giới với những đặc điểm cùng phận vụ khác nhau như những vị đỡ nâng cho bầu tr�i được đứng vững.

2. Trong Cựu ước: sách ngôn sứ Ezechiel 

Những hình ảnh thần thoại Babylon v� bốn con vật được tác gỉa ngôn sứ Ezechiel viết lại trong sách Kinh Thánh, để diễn tả v� ngai Thiên Chúa trong trí óc mư�ng tượng của mình:

„ Tôi nhìn Ở chính giữa, có cái gì tựa như bốn sinh vật. �ây là dáng vẻ của chúng: chúng trông giống như ngư�i ta.6 Mỗi sinh vật có bốn mặt và bốn cánh.7 Còn chân của chúng thì thẳng; bàn chân tựa bàn chân con bê, lấp lánh như đồng sáng loáng.8 Bên dưới cánh, có những bàn tay giống tay ngư�i quay v� bốn phía; mặt và cánh của bốn sinh vật cũng đ�u như thế.9 Cánh của chúng giáp vào nhau. Lúc đi, chúng không quay mặt vào nhau, nhưng cứ thẳng phía trước mặt mà tiến.10 Còn bộ mặt của chúng, thì chúng đ�u có mặt ngư�i, cả bốn đ�u có mặt sư tử bên phải, cả bốn đ�u có mặt bò rừng bên trái, cả bốn đ�u có mặt phượng hoàng.11 �ó là mặt của chúng. Còn cánh của chúng thì giương lên cao. Mỗi sinh vật có hai cánh giáp vào nhau và hai cánh khác phủ thân mình.12 Chúng cứ thẳng phía trước mặt mà đi, thần khí đẩy phía nào, chúng đi phía đó; lúc đi chúng không quay mặt vào nhau.“ (Ezechiel 1, 5-12).

Ngôn sứ Ezechiel trong thị kiến đã nhìn thấy bốn con vật có cánh quay nhìn v� bốn hướng khác nhau bên ngai Thiên Chúa trên tr�i. Theo dự đoán trong th�i sống lưu đày ở Babylon vào khoảng thế kỷ 6. trước Chúa Giáng sinh những hình ảnh thần thoại đã du nhập vào bản văn của sách Ngôn sứ Ezechiel.

Qua cung cách dùng hình ảnh thấn thoại này của dân ngoại Babylon , Ngôn sứ Ezechiel muốn trình bày lên vẻ uy nghi hùng tráng cùng sự cao cả của Thiên Chúa, mà Ông đã đ�c cùng nhìn thấy hầu như khắp nơi bên Babylon.

Nơi sách ngôn sứ Isaia cũng có thị kiến tương tự .“1 Năm vua Út-di-gia-hu băng hà, tôi thấy Chúa Thượng ngự trên ngai rất cao; tà áo của Ngư�i bao phủ ��n Th�.

2 Phía bên trên Ngư�i, có các thần Xê-ra-phim đứng chầu. Mỗi vị có sáu cánh: hai cánh để che mặt, hai cánh để che chân và hai cánh để bay.3 Các vị ấy đối đáp tung hô:

“Thánh! Thánh! Chí Thánh!

�ỨC CHÚA các đạo binh là �ấng Thánh!

Cả mặt đất rạng ng�i vinh quang Chúa! „ (Isaia 6, 1-3)

Cả hai vị Ngôn sứ đ�u trình bày vẻ uy nghi cao cả hùng tráng của Thiên Chúa. Nhưng nơi sách Isaia nói đến hằng hà sa số những Seraphim, còn Ezechiel nói đến bốn con vật. Và Ngôn sứ Ezechiel còn nói đến con số bốn ở những nơi khác: bốn hành vi tội ác ( Ez 8.) , bốn hình phạt kêu than (Ez 14, 12-23), ấn định bốn lần đo đạc và 4 cổng đ�n th� (Ez. 47-48). �i�u này diễn tả sự toàn vẹn hoàn hảo của Giave Thiên Chúa, cùng sức mạnh của Ngài bao trùm khắp bốn phương hướng tr�i đất. (Ez. 37,9).

Hình ảnh bốn cánh và bốn đầu của ngư�i và những con vật vẽ ra hình ảnh tổng quát trình bày sức mạnh uy quy�n của Thiên Chúa linh hoạt sống động. Một số ngư�i cũng có suy tư là hình ảnh theo thứ tự : ngư�i, sư tử, con bò và chim đại bàng còn có thể nói lên thang cấp của uy quy�n nữa „ con ngư�i“ là loài Thiên Chúa dựng nên giống hình ảnh của Ngài có sức uy dũng (St 1,26),

„ Sư tử “ là loài thú vật hoang dã,

„Con Bò“ là loài thú vật thực dụng cho con ngư�i,

và „ �ại bàng“ là loài chim tr�i., được trình bày tất cả có mặt bên ngai Thiên Chúa, �ấng là vị kiến trúc sư uy quy�n cao cả tạo dựng nên vũ trụ, nên sự sống cho m�i loài trong tr�i đất.

3. Trong Tân ước: sách Khải huy�n

Trong sách cuối cùng của Tân ước, sách Khải Huy�n của Thánh Gioan tông đồ, thị kiến của Ngôn sứ Ezechiel có bốn sinh vật bên ngai Thiên Chúa lại xuất hiện.

„Trước ngai có cái gì như biển trong vắt tựa pha lê. Ở giữa ngai và chung quanh ngai có bốn Con Vật, đằng trước và đằng sau đầy những mắt.7 Con Vật thứ nhất giống như sư tử, Con Vật thứ hai giống như bò tơ, Con Vật thứ ba có mặt như mặt ngư�i, Con Vật thứ bốn giống như đại bàng đang bay.8 Bốn Con Vật ấy, mỗi con có sáu cánh, chung quanh và bên trong đầy những mắt. Ngày đêm chúng không ngừng hô lên rằng:

Thánh! Thánh! Chí Thánh!

�ức Chúa, Thiên Chúa toàn năng,

�ấng đã có, hiện có và đang đến!“ (Kh 4,6-8.)

Nơi Ezechiel bốn sinh vật được trình bày với bốn khuôn mặt, còn nơi sách Khải huy�n là bốn hình dạng, tuy sách Khải Huy�n cũng lấy hình ảnh bốn sinh vật từ sách Ezechiel.

Và thứ tự cũng khác nữa. Nơi sách Ezechiel là bốn khuôn mặt: mặt ngư�i, mặt sư tử, mặt con bò và mặt chim đại bàng. Còn nơi sách Khải huy�n: hình dạng sư tử, hình dạng con bò, hình dạng ngư�i, và hình dạng chim đại bàng. Sở dĩ có sự khác biệt v� sắp xếp thứ tự bốn sinh vật như thế, theo giả thuyết có thể tác giả sách Khải Huy�n đã theo h�c một trư�ng phái khác v� việc sắp xếp thứ tự những con thú vật.

Nơi sách Khải Huy�n ngai Thiên Chúa là hình ảnh ở trung tâm của tr�i, tất cả đ�u hướng v� Ngài. �ấng ngự trên ngai giữ im lặng, và Ngài nói l�i cứu độ, sau khi th�i viên mãn sau cùng đến: Nhìn xem, Ta sẽ đổi mới m�i sự (Kh 21,5).

Như thế, bốn sinh vật trong thị kiến bầu tr�i ở đây không có nhiệm vụ là cây cột chống đỡ ngai Thiên Chúa, nhưng chỉ đứng chung quang ngai của Ngài, cùng tham dự vào lễ nghi phụng vụ trên tr�i.

Bốn sinh vật như trong sách Ezechiel và sách Khải huy�n nơi ngai Thiên Chúa là thành phần trực tiếp tham sự vào sự hiện diện của Thiên Chúa. �i�u này cắt nghĩa tại sao cấu trúc kiến trúc nghệ thuật thánh như ở trong vòm tròn đ�n th� thánh Phero bên Roma cùng nhi�u nơi khác, hình ảnh biểu tượng bốn Thánh sử Phúc âm Chúa Giêsu được vẽ khắc trình bày như khung bao chung quang bàn th�, nơi cử hành nghi lễ phụng vụ kính th� Thiên Chúa.

4. Những hình ảnh con vật và những vị Thánh sử phúc âm

Hình ảnh thị kiến cỗ xe ngai Thiên Chúa có bốn sinh vật chống nâng ở trong sách ngôn sứ Ezechiel và bàn th� ngai Thiên Chúa ở trung tâm có bốn sinh vật th� lạy tôn kính trong sách Khải Huy�n có ảnh hưởng rất mạnh được dùng làm hình ảnh chỉ v� bốn Thánh sử viết Phúc âm Chúa Giêsu.Bốn phúc âm Chúa Giêsu được công nhận là của những vị thánh sử duy nhất viết phúc âm. Bốn phúc âm tuy khác biệt nhau, nhưng đ�u bao lượn chung quanh cùng một điểm trung tâm: Ngai Thiên Chúa và Ngư�i được xức dầu sai đến là Chúa Giêsu Kitô.Hình thức bốn góc cạnh của một phúc âm Chúa Giêsu đã được công nhận từ thuở xa sớm trong Canon Muratori ( 150-200 sau Chúa giáng sinh).

Vào khoảng th�i gian này Giáo phụ Irenaeus thành Lyon (135- 202 sau Chúa giáng sinh) cũng đã nói đến con số bốn của phúc âm theo như bốn sinh vật từ trong sách Ezechiel và sách Khải Huy�n.

Dựa theo bản tư�ng thuật v� thị kiến trong kinh thánh, Giáo phụ Irenaeus đã lý luận, Chúa Giêsu Kito đã được bốn khuôn mặt, bốn hình dạng của sinh vật loan báo, như Chúa Giêsu t� mình ra trong bốn phúc âm là ngư�i dũng lực qua hình ảnh con sư tử, là linh mục lo phần tế tự qua hình ảnh con bò, trở thành con ngư�i qua hình ảnh một ngư�i, và là thần linh hướng dẫn tâm linh con ngư�i qua hình ảnh con chim đại bàng.

Giáo phụ Irenaeus sắp xếp hình ảnh Sư tử cho Thánh sử Gioan, con bò cho Thánh sử Luca, hình ngư�i cho Thánh sử Mattheo, và hình con chim đại bàng cho Thánh sử Marcô. Nhưng cách sắp xếp này không được công nhận.

Vào quãng thế kỷ thứ 4. sau Chúa giáng sinh Thánh Hieronimo cũng cùng suy nghĩ như thánh giáo phụ Irenaeus, nhưng theo cách cắt nghĩa khác sắp xếp thứ tự khác như sau: Hình dạng con ngư�i là biểu tượng cho Thánh sử phúc âm Mattheo, . Vì phúc âm theo Thánh sử Mattheo bắt đầu với gia phả nguồn gốc tổ tiên của Chúa Giêsu.

Hình dạng con sư tử là biểu tượng cho phúc âm theo Thánh Marco. Vì phúc âm theo Thánh sử Marco ngay khởi đầu có tiếng l�i kêu g�i của Thánh Gioan Ti�n hô trong sa mạc như tiếng sư tử gầm thét kêu g�i ăn năn thống hối cải thiện đ�i sống d�n đư�ng cho Chúa đến.

Hình dạng con bò là biểu tượng cho phúc âm Thánh Luca. Vì phúc âm theo Thánh Luca nói đến tiên tri Zacharias vào đ�n th� dâng hương tế lễ Thiên Chúa, nơi đây ông mang lễ tế là con bò non vào làm của lễ dâng tiến Giave như của lễ hy sinh đ�n tội.

Phúc âm theo Thánh Luca thuật lại cảnh Chúa Giêsu giáng sinh trong chuồng thú vật của chiên bò. Và chính Chúa Giêsu trở nên là của lễ, như xưa nay dân Chúa dùng chiên bò làm của lễ, hy sinh đ�n tội thay cho toàn dân trong giao ước mới lên Thiên Chúa mang lại ơn cứu độ cho nhân loại.

Hình dạng con chim đại bàng là biểu tượng cho phúc âm thánh Gioan. Vì những tư tưởng cao xa v� Thiên Chúa vượt qúa tầm khả năng suy nghĩ hiểu biết của con ngư�i trần thế chứa đựng trong phúc âm của Thánh Gioan, như chim đại bàng tung cánh bay cao vút tận tr�i cao vượt qúa tầm nhìn của con mắt con ngư�i nhìn theo.

Cách suy tư phân chia như thế này không là sự lý luận mới, nhưng là sự suy tư sâu sắc liên kết từ th�i cổ xưa quy hướng nhắm v� đích điểm con số bốn đã có từ th�i ngôn sứ Ezechiel trong cựu ước.

Ngư�i ta cũng có thể kể đến nhi�u những thứ tự khác của các thánh Giáo phụ. Vào quãng năm 1000. sau Chúa giáng sinh công thức Tetramorph và văn hóa Kitô giáo luôn luôn được chú tr�ng trong cắt nghĩa v� những biểu tượng:

Phúc âm theo Thánh sử Mattheo với hình dạng con ngư�i biểu trưng cho sự nhập thể làm ngư�i của Chúa Giêsu.

Hình ảnh con bò biểu trưng cho sự hy sinh đ�n tội trên thập gía của Chúa Giêsu.

Hình ảnh con sư tử biểu trưng cho sự sống lại của Chúa Giêsu, và hình ảnh con chim đại bàng biểu trưng cho sự trở v� tr�i của Chúa Giêsu.

Ngay từ th�i Giáo Hội thuở sơ khai ban đầu, những phúc âm là L�i của Chúa được viết ra bằng chữ viết l�i của con ngư�i trần thế dưới nhi�u hình dạng khác nhau, nhưng giới hạn trong bốn hình dạng thôi. Chúa Giêsu Kitô được trình bày ở trung tâm có bốn hình dạng của bốn phúc âm bao quanh loan báo. Cũng như ngai Thiên Chúa theo như trong sách ngôn sứ Ezechiel và trong sách Khải Huy�n là gạch nối li�n giữa tr�i và đất lại với nhau.

Theo thị kiến trong sách ngôn sứ Ezechiel và sách Khải Huy�n, bốn sinh vật đứng gần k� ngay bên ngai Thiên Chúa. Các Thánh giáo phụ đã đặt bốn sinh vật này cho bốn phúc âm của Chúa Giêsu. Vì những sứ vụ của bốn vị Thánh sử đã viết trong bốn phúc âm Chúa Giêsu.: làm chứng v� Chúa qua sự gần gũi với Chúa.

Bốn phúc âm Chúa Giêsu theo Thánh Mattheo, Thánh Marco, Thánh Luca và Thánh Gioan có giá trị gợi cho tâm trí suy nghĩ v� tâm linh tinh thần, và dẫn đưa tâm trí con ngư�i đến gần mầu nhiệm của Chúa Giêsu Kito.

Những ý nghĩa đặc điểm này dù là th�i Giáo Hội sơ khai ban đầu hay bây gi� vẫn luôn th�i sự được qúy chuộng ngay cả trong nghệ thuật kiến trúc thánh.

Theo truy�n thống xưa nay, bốn phúc âm Chúa Giêsu theo hình ảnh suy diễn từ Tetramorph là chứng từ đáng tin cậy diễn tả nói v� sự hiện diện của Thần Linh: Gần gũi ngai Thiên Chúa và gần sát con ngư�i của Chúa Giêsu Kitô.