Phép lạ là gì?

Tại sao trong thủ tục phong thánh, ngoài việc thực hành các nhân đức, Giáo hội còn đòi h�i phép lạ nữa? Làm sao chứng minh được được phép lạ đã xảy ra?

Trong tiếng Việt, chữ “lạ� có hơi hàm hồ. “Lạ� có thể đối lại với “quen�, như khi nói “ngư�i lạ�. “Lạ� cũng có thể hiểu là cái gì “khác thư�ng�, ít khi xảy ra: đi�u khác thư�ng ấy có thể gây ra trầm trồ ngạc nhiên, nhưng cũng có thể gây ra kinh tởm. Thí dụ hoa mai nở vào mùa thu thì là “lạ� và đáng ngạc nhiên, nhưng một quái thai với hai đầu ba bàn tay thì cũng “lạ�, nhưng có thể gây ra kinh hoàng cho lối xóm. Những thái độ nửa ngư�i nửa ngợm cũng đáng kể là “lạ�, nhưng chúng ta tìm cách tránh xa kẻo sợ liên lụy vào thân. Trong ngôn ngữ của Giáo hội, tiếng “phép lạ� dùng để dịch danh từ miraculum tiếng La-tinh. Theo nguyên ngữ, nó ám chỉ một hiện tượng khác thư�ng, gây ra ngạc nhiên, thán phục.

Như vậy cái gì khác thư�ng cùng đ�u có thể coi là phép lạ hay sao?

Có lẽ ngôn ngữ bình dân nghĩ như vậy. Thí dụ một anh h�c trò đi chơi suốt năm, thế mà đến kỳ khảo hạch lại đỗ cao thì phải kể là phép lạ chứ còn gì nữa? Hay là một anh chàng ra xa lộ phóng xe với tốc lực hơn 200 cây số/gi�, đâm vào cầu, té xuống sống, nhưng vẫn không h� hấn gì hết thì đủ g�i là phép lạ rồi. �ó là chưa nói đến bao nhiêu trò ảo thuật khác mà chúng ta có thể thấy trình diễn trong các rạp xiếc. Tuy nhiên, đó chỉ là quan niệm bình dân, chứ trong ngôn ngữ thần h�c thì để một sự kiện có thể g�i là phép lạ, cần hội đủ hai đi�u kiện: 1/ thứ nhất, việc đó mang tính cách khác thư�ng; 2/ thứ hai, nó do Chúa làm ra. Hai đi�u kiện đi đôi với nhau thì mới được nhận là phép la.

Thế nào là tính cách “khác thư�ng�?

Thú thực là không dễ gì cắt nghĩa: thế nào là khác thư�ng, bởi vì nó rất tương đối. Thí dụ vào đầu thế kỷ XX, khi mới sáng chế ra máy bay, thì mỗi chiếc máy bay cất cánh là cả một phép lạ; còn ngày nay nó trở thành quá nhàm và không còn là khác thư�ng nữa. Do đó tính cách “khác thư�ng� tuỳ thuộc vào th�i gian và nơi chốn nhi�u lắm. Thánh Augustinô đã có nhận xét như sau: khi Chúa Giêsu biến năm tấm bánh để nuôi năm ngàn ngư�i thì ai cũng la lên là phép lạ; còn Thiên Chúa hằng ngày nuôi sống cả triệu ngư�i trên mặt đất từ những hạt giống bé tí, thì không ai coi đó là phép nữa. Thực vậy, nếu ta chú ý mở mắt ra thì ta sẽ thấy biết bao nhiêu đi�u kỳ diệu chung quanh ta! Chỉ cần lấy một thí dụ c�n con thôi nhé, đó là con ruồi và con muỗi. Ta ghét nó và tìm cách diệt nó; nhưng thực ra ai chế tạo được một con vật li ti như vậy, biết bay, biết động? Vũ trụ này tràn ngập những kỳ công của Thiên Chúa, và do đó nói được rằng mỗi ngày chúng ta có dịp chứng kiến cả trăm phép lạ. Tuy nhiên, để nhấn mạnh đến sự can thiệp đặc biệt của Thiên Chúa, Giáo hội đặt ra đi�u kiện thứ nhất là: sự kiện này hoạ hiếm, khác thư�ng; đồng th�i, sự khác thư�ng phải là do Chúa làm ra, chứ không phải là trò ảo thuật, do sức tự nhiên, hoặc là do ma quỷ.

Làm sao biết được việc gì do sức tự nhiên, việc gì do ma quỷ, việc gì do Thiên Chúa?

�ây là cả một vấn đ� phức tạp. Làm thế nào biết được khả năng của sức tự nhiên? Biết đâu một đi�u gì ngày hôm nay coi như vượt khả năng tự nhiên, nhưng chừng vài năm nữa, nh� sự tiến bộ của kỹ thuật khoa h�c, thì con ngư�i có thể thực hiện được? Cách đây ba trăm năm, ai dám nghĩ rằng con ngư�i có thể tạo ra điện thoại, máy truy�n hình, vệ tinh nhân tạo? Tuy nhiên, nếu ch� cho đến khi nắm chắc giới hạn của sức tự nhiên, thì e rằng chẳng bao gi� có phép lạ. Vì thế, khi xét đến các trư�ng hợp phép lạ, Giáo hội không chỉ xét đến khả năng con ngư�i cách tuyệt đối, nhưng là đặt nó trong một môi trư�ng cụ thể. Thí dụ như một ngư�i mắc bệnh phong cùi: giả như anh đi đi�u trị tại bệnh viện tối tân bên Hoa kỳ mà được lành, thì không thể coi là phép lạ; tuy nhiên, nếu ngư�i đó sống nơi rừng rú, thiếu thuốc men, mà lại được lành bệnh thì phải kể là ngoài sức tự nhiên.

Nói thế có nghĩa là các phép lạ chỉ xảy ra ở những quốc gia chậm tiến thôi sao?

Theo các thống kê thì phải nói ngược lại: các phép lạ được giảo nghiệm tại Âu-Mỹ nhi�u hơn, bởi vì h� có những phương tiện tối tân để cứu xét hơn là ở các nước chậm tiến. �àng khác, không phải là khi khoa h�c và kỹ thuật đã tiến bộ thì không còn phép lạ nữa! Chúng ta trở lại trư�ng hợp của ngư�i phong cùi: đành rằng ngày nay taị Âu Mỹ bệnh này có thể chữa trị dễ dàng; tuy nhên thông thư�ng việc chữa trị đòi h�i một th�i gian nào đó. Vì thế nếu một bệnh nhân được kh�i bệnh ngay tức khắc sau khi đ�c kinh cầu nguyện thì có thể coi đó là phép lạ.

Như vậy, để được nhìn nhận là phép lạ, cần phải đ�c kinh nữa hay sao?

Không hẳn là đ�c kinh theo nghĩa là phải đốt đèn làm tuần cửu nhật, nhưng một cách nào đó cần có sự cầu nguyện, để chứng t� rằng đây là một công việc của Chúa. Thực vậy, chúng ta đừng đồng hóa phép lạ với trò ảo thuật. Như đã nói trên đây, để được g�i là phép lạ, thì ngoài tính cách khác thư�ng, cần phải chứng t� đây là một công việc của Thiên Chúa, chứ không do sức lực con ngư�i hoặc một thụ tạo nào khác, kể cả thiên thần và ma quỷ. Dĩ nhiên, khi Thiên Chúa làm phép lạ thì ngài không muốn trổ tài phù phép, nhưng là ngài muốn t� ra tình thương cứu độ. V� phần con ngư�i, cần phải lãnh nhận phép lạ trong tinh thần đức tin. �ó là lý do vì sao nói rằng phép lạ xảy ra trong khung cảnh cầu nguyện. Có thể có nhi�u dấu hiệu khác nữa để chứng t� sự can thiệp của Thiên Chúa trong lịch sử nhân loại, kể cả tai ương nhằm cảnh cáo con ngư�i tội lỗi. Tuy vậy, thông thư�ng Giáo hội chỉ lựa những trư�ng hợp nói lên tình thương cứu độ của Thiên Chúa, đặc biệt qua trư�ng hợp chữa lành bệnh nhân.

Như vậy là đa số các phép lạ xảy ra thuộc các trư�ng hợp chữa bệnh hay sao?

�úng thế. Bởi vì trong trư�ng hợp này, ngoài việc bày t� tình thương của Chúa, việc kiểm chứng khoa h�c cũng dễ áp dụng hơn. Thông thư�ng thủ tục diễn tiến như sau. Trước hết, bệnh nhân đã được bác sĩ chẩn bệnh, để chứng minh rằng có mắc bệnh, thư�ng là bệnh hiểm nghèo hoặc nan trị. �i�u này đòi h�i nhi�u cuộc khám nghiệm khá rắc rối. Kế đó, nếu bệnh nhân tuyên bố là mình kh�i bệnh thì đương sự lại cần được khám nghiệm do một hội đồng bác sĩ, để xem nguyên nhân của sự lành bệnh: có phải do việc dùng thuốc không, có phải do tình c� ngẫu nhiên không, có phải do một động lực tâm lý thúc đẩy hoặc một bí thuật nào khác. Thư�ng công cuộc khám nghiệm đòi h�i th�i gian lâu dài, bởi vì ngoài việc đi�u tra nguyên nhân lành bệnh, còn phải ch� xem bệnh có tái phát nữa không. Sau khi thu thập đầy đủ dữ kiện, hội đồng y khoa sẽ kết luận: “�ây là một trư�ng hợp không thể giải thích được theo thói thư�ng�. Nên biết là các bác sĩ sẽ không tuyên bố gì v� phép lạ hết: h� chỉ kết luận rằng đây là một trư�ng hợp hãn hữu, không thể giải thích được theo kiến thức hiện hành. Việc xác nhận phép lạ thuộc v� thẩm quy�n của Giáo hội: toà án Giáo hội sẽ xét xem việc lành bệnh có liên quan gì đến sự cầu khẩn Thiên Chúa, nh� l�i chuyển cầu của các thánh nhân hay các tôi tớ Chúa không? Công cuộc này cũng không phải là đơn giản đâu. Nói tóm lại, việc xác nhận phép lạ không phải là dễ dàng. Cứ lấy thống kê của Lộ-đức thì rõ: từ năm 1858 đến nay, (tức là trong vòng 130 năm), có đến hơn 5 ngàn ngư�i đến tạ ơn �ức Mẹ vì được lành bệnh, nhưng số phép lạ được chuẩn nhận không tới 70. Dĩ nhiên, đây phải hiểu là phép lạ dựa theo các tiêu chuẩn khắt khe do giáo luật đặt ra, chứ ai cũng biết là con số các phép lạ còn cao hơn.

Tại sao Giáo hội đòi h�i phải có phép lạ trong thủ tục phong thánh?

Bởi vì Giáo hội muốn tìm một dấu chỉ chắc chắn rằng ngư�i tín hữu nào đó thực là đẹp lòng Chúa, đang hưởng vinh quang với Chúa, và vì vậy Thiên Chúa đã nhậm l�i nguyện nh� sự chuyển cầu của vị ấy. �ó là quan điểm của thủ tục phong thánh hiện hành, và không ai cấm Giáo luật có thể sửa đổi trong tương lai, như vài tác giả đã yêu cầu.

Lm. Giuse Phan Tấn Thành, op.

daminhvn