Gương Thánh nhân: Thánh Am-rô-xi-ô là con của tổng trấn An-rê-li-ô, sinh năm 333, tại Tri-ê, nước Đức. Cha mất sớm, mẹ ngài đưa cả gia đình về Rô-ma.
Một hôm nhân thấy mẹ và em hôn nhẫn Đức Giám mục, ngài nói cách ngây thơ như tiên báo:
– Mẹ hãy hôn tay con đi, vì con cũng sẽ làm Giám mục.
Lớn lên, thánh nhân theo học khoa hùng biện và luật. Ngài tỏ ra thông minh đặc biệt, chẳng bao lâu đã đỗ đạt nổi tiếng, và được triều đình đặt làm tổng trấn hai tỉnh Ê-mi-li-a, Li-gu-ri-a với thị trấn Mi-lăn.
Với tài học cao hiểu rộng, thánh nhân làm việc rất hiệu quả, được dân chúng thán phục và triều đình kính nể. Xảy ra lúc đó, Đức Giám mục Mi-lăn qua đời. Vị Giám mục nầy theo phái A-ri-ô, nên khi chọn người kế vị, hàng giáo sĩ và giáo dân chia làm hai phe, một phe quyết chọn người hoàn toàn Công giáo, còn phe kia định đưa người theo phái A-ri-ô lên. Hai phe kình chống nhau quyết liệt, nếu không dàn xếp kịp thời có thể đưa đến đổ máu.
Thế là Am-rô-xi-ô với tư cách là tổng đốc, đại diện triều đình đến can thiệp. Ngài khuyên mọi người bình tĩnh sáng suốt lựa chọn, và kêu gọi họ hòa hợp với nhau trong tình bác ái huynh đệ, nhất là vì lợi ích chung cho giáo phận cũng như cho Hội thánh. Lời ngài nói làm cho tất cả những người có mặt trong nhà thờ hôm đó đều kính nể thán phục. Và từ trong đám đông có tiếng hô to:
– Am-rô-xi-ô Giám mục.
Thế là tất cả mọi người đồng thanh:
– Am-rô-xi-ô sẽ là Giám mục của chúng ta… Am-rô-xi-ô Giám mục !…
Sở dĩ họ đồng ý chọn ngài lên Giám mục, vì thấy ngài là người có đủ khả năng đảm nhiệm chức vụ quan trọng đó. Và họ đã đề nghị lên hoàng đế. Hoàng đế Va-len-ti-nô đã chấp thuận việc tuyển chọn của họ, vì chính ông ta cũng nhìn nhận ngài là người tài đức.
Nhưng lúc đó Am-rô-xi-ô còn là dự tòng; ngài chưa lãnh Bí tích Rửa tội. Vì thời đó người ta có thói quen chịu phép Rửa rất muộn, sợ lúc nhỏ còn bồng bột, khó sống đúng với đòi hỏi của Bí tích. Thánh nhân cảm thấy mình bất xứng, nên một mực chối từ. Ngài đệ đơn lên các Giám mục và hoàng đế để xin rút lui. Nhưng không được ai chấp thuận, buộc lòng ngài phải vâng lời.
Từ đó thánh nhân lo ráo riết chuẩn bị tâm hồn, học hỏi các chức thánh. Ngày 24 tháng 11 năm 374, ngài lãnh Bí tích Rửa tội, và ngày 7 tháng 12 thì thụ phong Linh mục và Giám mục, sau lễ tấn phong, ngài cảm động nói với những người tham dự:
– Thật khốn khổ cho tôi, vì từ nay tôi phải dạy dỗ những điều mà tôi chưa được học biết.
Và thánh nhân xin mọi người cầu nguyện để ngài chu toàn sứ mạng Chúa phú giao. Ngài tự nghĩ mình sẽ hoàn toàn thuộc về Chúa, phải đem hết cuộc đời phụng sự Chúa và phục vụ các linh hồn. Ngài bán hết gia tài phân phát cho kẻ nghèo, và dâng cho Hội thánh tất cả những đất đai còn lại, để được an lòng an trí lo học hỏi Lời Chúa, đọc sách thiêng liêng và cầu nguyện. Ngài vừa học vừa dạy, vừa làm các Bí tích theo chức vụ.
Việc ngài phải lo làm trước hết là củng cố lại đức tin cho các tín hữu và thánh hóa hàng giáo sĩ, vì từ lâu giáo phận bị phái A-ri-ô làm xáo trộn. Mặt khác thánh nhân phải đương đầu với triều đình, vì lúc đó nữ hoàng theo phái A-ri-ô, muốn chiếm đoạt Thánh đường Mi-lăn. Ngài cương quyết chống đối và bảo vệ nhà Chúa. Dù bị nữ hoàng hăm dọa và làm khó dễ đủ cách, ngài vẫn can đảm kiên trì giữ vững lập trường.
Lòng can đảm bảo vệ đức tin, chí khí bất khuất trước mọi thử thách, đó là đặc điểm của thánh nhân. Ngài là một giáo phụ biệt tài, một nhà giảng thuyết lừng danh, một vị Giám mục thánh thiện.
Thánh nhân qua đời ngày 4 tháng 4 năm 397 tại Mi-lan.
Quyết tâm: Noi gương thánh Giám mục Am-rô-xi-ô, hằng ngày lo sống đạo đức thánh thiện, can đảm bảo vệ đức tin và bênh vực quyền lợi của Hội thánh.
Lời nguyện:Lạy Chúa, Chúa đã cho thánh Am-rô-xi-ô Giám mục trở nên một bậc thầy giảng dạy đức tin Công giáo, và một tông đồ trung kiên mẫu mực. Xin cho Hội thánh ngày nay được thêm nhiều mục tử vừa ý Chúa, biết khôn ngoan và dũng cảm chăm sóc đoàn chiên.
7 Tháng Mười Hai Thánh Ambrôsiô (340?-397)
Một trong các người viết tiểu sử về Thánh Ambrôsiô nói rằng: vào ngày Phán Xét Chung sẽ vẫn còn sự tách biệt giữa những người thích thánh nhân và những người cực kỳ ghét bỏ ngài. Thánh Ambrôsiô nổi tiếng là một người có những quyết định táo bạo, ảnh hưởng đến đời sống của những người cùng thời.
Vào năm 33 tuổi, Thánh Ambrôsiô đã có tất cả mọi sự – một sự nghiệp đầy hứa hẹn là luật sư, một vị thế quan trọng trong chính trường là tổng trấn Milan. Ngoài ra, ngài còn là người bạn và đồng chí với hoàng đế, cùng với một gia tài kếch sù.
Và rồi vị giám mục của Milan từ trần. Vào lúc ấy, khoảng năm 374, nhiều tà giáo muốn tiêu diệt Giáo Hội. Vị cố giám mục Milan từng hậu thuẫn cho lạc giáo Arian, chống lại giáo huấn về thiên tính của Ðức Kitô. Vậy ai sẽ là người kế vị – người Công Giáo hay người của phe Arian? Cả hai phe đụng độ nhau ở vương cung thánh đường và một cuộc bạo động xảy ra.
Duy trì trật tự công cộng, là trách nhiệm của quan tổng trấn Ambrôsiô, nên ngài vội vã chạy đến nhà thờ và hùng hồn lên tiếng, không ủng hộ phe phái nào cả, nhưng ủng hộ sự hoà bình. Ngài xin dân chúng hãy bình tĩnh, kềm chế sự nóng nẩy và chọn lựa giám mục mà không cần phải xô xát.
Trong khi ngài đang nói, bỗng dưng có người hô to, “Bầu Ambrôsiô làm giám mục!” Thế là tất cả mọi người đều đồng thanh, “Ambrôsiô là giám mục!”
Các vị giám mục khác của tỉnh, thì quá vui mừng khi được phủi tay trước vấn đề khó khăn này. Nhưng Ambrôsiô không dễ hy sinh một sự nghiệp đầy hứa hẹn, để chấp nhận công việc của một giám mục đầy nguy hiểm – một công việc ảnh hưởng đến tính mạng trong thời lạc giáo. Bởi thế, Ambrôsiô bỏ trốn. Khi ngài cầu viện đến hoàng đế để thay đổi quyết định nói trên với lý do là ngài chưa rửa tội, vị hoàng đế lại tuyên bố rằng, ông rất vui mừng khi chọn được quan tổng trấn thích hợp với chức giám mục. Ambrôsiô trốn tránh trong nhà của một nghị sĩ, nhưng ông này đã đem nộp Ambrôsiô khi ông biết quyết định của hoàng đế.
Không còn biết trốn vào đâu nữa, Ambrôsiô ra đầu hàng. Vì ngài bị ép buộc phải chấp nhận chức giám mục, nên sẽ không ai ngạc nhiên nếu ngài vẫn tiếp tục lối sống cũ, như trước khi được tấn phong. Tuy nhiên, ngay sau đó Ambrôsiô đã phân phát tài sản cho người nghèo, và tự đặt mình dưới sự chỉ dẫn của Thánh Simplician để học thần học và Kinh Thánh.
Phe Arian tưởng rằng Ambrôsiô sẽ là giám mục “của họ”, vì ngài từng là một viên chức của triều đình, và nhiều người trong chính quyền đều thuộc phe Arian. Nhưng Ambrôsiô đã dùng sở trường của một luật sư và tài hùng biện, để chống lại phe Arian bất cứ nơi nào, dù ở nhà thờ, triều đình, thượng viện, hay ngay cả trong hoàng tộc. Tính ngoan cố của ngài khi không chấp nhận chức giám mục lúc đầu, nay lại trở thành vũ khí trong cuộc chiến chống lại lạc giáo, và giúp ngài quyết tâm theo đuổi sự thánh thiện.
Khi người Goth xâm chiếm đế quốc và bắt nhiều người làm con tin, Ðức Giám Mục Ambrôsiô đã phải dùng chính tài sản của mình để chuộc. Ngài nói sự bác ái có giá trị nhất, là chuộc kẻ tù đầy. Ngay cả các bình vàng của Giáo Hội, ngài cũng đem bán để lấy tiền chuộc. Ngài nói, “Cứu vớt các linh hồn cho Chúa thì tốt hơn là duy trì tài sản. Ðức Kitô đã sai các tông đồ đi rao giảng mà không có vàng bạc, và cũng không cần vàng bạc để thành lập Giáo Hội của Người. Giáo Hội làm chủ vàng bạc, không phải để tích trữ, nhưng để phân phối và giúp đỡ những người kém may mắn”.
“Chắc chắn Chúa sẽ hỏi chúng ta: ‘Tại sao con lại để quá nhiều người nghèo đói? Vì con có vàng bạc, con phải cấp dưỡng cho họ.’ Có thể nào chúng ta trả lời rằng: ‘Vì con không muốn để đền thờ của Chúa không được trang hoàng.’ Nhưng, những gì không mua được bởi vàng bạc thì cũng không có giá trị bởi vàng bạc. Phương cách tốt nhất để sử dụng vàng bạc của Ðấng Cứu Thế là, hãy cứu vớt những người lâm cảnh hoạn nạn.”
Ðức Giám Mục Ambrôsiô luôn luôn lưu tâm đến người nghèo hơn là quyền lực. Ngài thường khiển trách người giầu, khi lãng quên người nghèo: “Thiên Chúa tạo nên vũ trụ trong một phương cách để tất cả những gì là của chung sẽ đem lại no ấm cho con người, và trái đất là sở hữu chung của tất cả mọi người. Tại sao bạn lại từ chối một người cũng có quyền đối với thiên nhiên như bạn? Của cải bạn cho người ăn xin không phải của chính bạn, nhưng đó là phần của người ấy mà bạn phải hoàn trả cho họ. Trái đất thuộc về tất cả mọi người. Bởi thế, bạn đang trả nợ mà lại nghĩ đang ban bố một ơn huệ”.
Khi hoàng đế từ trần, Hoàng Hậu Justina, một người phe Arian, trở thành nhiếp chính cho đứa con trai bốn tuổi. Maximus, một cựu sĩ quan Rôma, biết rằng cái chết của hoàng đế sẽ làm suy yếu đế quốc, nên dự định tấn công. Justina xin Ambrôsiô thương lượng với tên này. Mặc dù Justina là một kẻ thù, Ambrôsiô đã lên đường thi hành nhiệm vụ, và đã thuyết phục được Maxima ngừng xâm lăng.
Thay vì biết ơn Ambrôsiô, Hoàng Hậu Justina lại yêu cầu Ðức Giám Mục Ambrôsiô trao lại vương cung thánh đường cho phe Arian. Thánh nhân trả lời rằng ngài không bao giờ nhường đền thờ của Thiên Chúa.
Dân chúng đứng về phe Ðức Giám Mục Ambrôsiô. Ngài thừa khả năng để thực hiện cuộc đảo chánh lật đổ Justina. Nhưng ngài thận trọng không dùng bất cứ lời nói hay hành động nào để khích động dân chúng.
Khi một số người Công Giáo bắt giữ một linh mục phe Arian và kết án tử hình, Ðức Giám Mục Ambrôsiô đã nhân danh hòa bình xin tha cho vị linh mục này và nói rằng: Thiên Chúa sẽ phải đau khổ khi thấy cảnh máu chảy thịt rơi. Ðức Ambrôsiô gửi các linh mục và phó tế của ngài đến giải thoát cho vị linh mục Arian này.
Sau đó, Hoàng Hậu Justina thuyết phục con mình ban bố luật lệ để hợp pháp hóa lạc giáo Arian, và cấm người Công Giáo không được chống đối người Arian. Không ai có thể đệ trình một thỉnh cầu chống với một tổ chức tôn giáo đang có thế lực.
Vào Chúa Nhật Lễ Lá, trong bài giảng, Ðức Giám Mục Ambrôsiô tuyên bố không nhường lại các nhà thờ. Cả giáo đoàn, vì lo sợ cho tính mạng, đã phòng thủ trong nhà thờ với vị chủ chăn là Ðức Giám Mục Ambrôsiô. Quân triều đình bao vây chung quanh, ngăn chặn mọi đường tiếp tế, để dân chúng vì đói mà phải ra đầu hàng. Cho đến ngày Chúa Nhật Phục Sinh, tất cả mọi người vẫn kiên trì phòng thủ.
Khi chạm trán với lực lượng bao vây, Ðức Giám Mục Ambrôsiô nói, “Vũ khí của tôi chỉ là nước mắt. Tôi không muốn từ bỏ nơi đây, nhưng tôi không chống cự bằng võ lực”.
Ðể trấn an dân chúng đang khiếp sợ, Ðức Giám Mục Ambrôsiô dạy họ hát thánh vịnh do chính ngài sáng tác. Ngài chia cộng đoàn làm hai bên để đối đáp. Ðây là lần đầu tiên việc hát đáp ca được ghi nhận trong lịch sử Giáo Hội.
Tiếng nhạc và lời kinh vượt ra ngoài bốn bức tường của thánh đường, và làm rúng động tâm hồn các binh lính. Không bao lâu, chính họ cũng cất tiếng phụ họa. Sự vây hãm chấm dứt.
Vì biết quân triều đình đang tập trung vào việc chống đối người Công Giáo, Maximus một lần nữa lại quyết định tấn công Rôma. Justina và hoàng tộc thật kinh hãi. Không biết trông vào ai, sau cùng họ lại quay về với người mà họ từng tấn công và đe dọa. Họ xin Ðức Giám Mục Ambrôsiô đến gặp Maximus và ngăn chặn sự tấn công.
Trong một hành động tha thứ có thể nói lạ lùng, Ðức Giám Mục Ambrôsiô lại thi hành nhiệm vụ cho kẻ thù. Khi Maximus từ chối thoả hiệp, ngài vội vã trở về để chuẩn bị. Justina và hoàng tộc trốn sang Hy Lạp, trong khi Ðức Giám Mục Ambrôsiô ở lại chống đỡ. May mắn thay, vị hoàng đế đông phương là Theodosius đã can thiệp và đánh bại Maximus. Tuy nhiên, sau đó Theodosius đã chiếm quyền kiểm soát toàn thể đế quốc Rôma. Theodosius là người Công Giáo và sau này trở thành người bạn chí thiết của Ðức Giám Mục Ambrôsiô.
Ðức Giám Mục Ambrôsiô từ trần năm 397, khoảng 57 tuổi. Lễ kính được đặt vào ngày 7 tháng Mười Hai, là ngày ngài “bị” tấn phong giám mục.
