Gương Thánh nhân: Tấm gương sáng chói thánh Phan-xi-cô Cần để lại cho muôn đời, đó là lòng kiên nhẫn keo sơn gắn bó, chịu gian lao đau khổ theo Chúa bền đỗ: Ròng rã tám tháng tù ở Thanh Oai, đăng đẳng mười tháng ngục ở Hà Nội là cả những chuỗi ngày cực hình tra tấn đổ lên con người vị anh hùng đức tin nầy: cổ mang gông, tay chân xiềng xích, ngày đêm ở trong tù nực nồng thúi tha hôi hám, chưa kể những lần bị tra tấn, đánh đập, đau đớn. Trong một bức thư gởi về cho cha Liêu, ngài viết:

“Con bị tra tấn ba lần, hai lần đầu, mỗi lần 60 roi, lần sau 50 roi. Nhà tù thì chật hẹp, hôi hám, thúi tha…”

Giờ phút cuối cùng tại pháp trường Cầu Giấy, viên quan xử bảo lần chót:

– Hãy bước qua thập tự, anh có thể được cứu mạng sống.

Nhưng vị chiến sĩ Chúa quả quyết:

– Tôi đã dốc lòng theo Chúa đến chết. Quan cứ theo án mà thi hành.

Phan-xi-cô Nguyễn Cần sinh năm 1803, tại xứ Sơn Miêng tỉnh Hà Đông. Ngay từ nhỏ, cậu đã ước ao dâng mình cho Chúa, nhưng vì mẹ già quá thương cậu, không muốn lìa xa, nên mãi đến lớn cậu mới vào trường học làm thầy giảng. Sau đó, thầy theo giúp Đức Cha Du và Cha Liêu ở họ đạo Kẻ Chuông. Ngày 19 tháng tư năm 1836, cha Liêu nhờ thầy đi mời cha Tuấn ở xứ Kẻ Bạc đến giảng tuần tĩnh tâm, chuẩn bị mừng lễ Phục sinh. Nhưng khi vừa đến nơi thì thầy bị quân lính bắt giải về huyện Thanh Oai và tống vào ngục.

Cha Liêu nghe tin thầy bị bắt thì hết lòng thương tiếc, nhờ người đem tiền đến chuộc. Nhưng quan đòi giá quá cao, không thể chuộc nổi. Hơn nữa, vì thầy muốn được hy sinh chịu chết vì Chúa, nên xin Cha và mọi người đừng bận tâm lo cho thầy, chỉ xin mọi người cầu nguyện cho thầy được bền đỗ chịu khổ vì Chúa đến cùng.

Trong tám tháng bị giam ở Thanh Oai, nhiều lần thầy phải chịu tra tấn đánh đòn, buộc đạp lên Thánh giá. Nhưng lần nào thầy cũng can đảm từ chối, quyết một lòng trung kiên theo Chúa. Có ngày thầy bị đánh cả đôi ba lần, mỗi lần từ 50 roi trở lên, như thầy đã nói trong thơ gởi cho cha Liêu. Càng bị đánh, càng đau đớn, thầy càng rán sức chịu đựng, để thông phần vào sự thương khó Chúa Giê-su, hiệp công cứu rỗi với Người.

Thấy không thể lay chuyển nổi lòng trung kiên của vị chứng nhân Chúa, quan cho giải về Hà Nội. Mười tháng tù ở đây là cả những chuỗi ngày cực hình thảm khốc. Ngày nào thầy cũng bị quân lính đánh đập tra khảo, bắt ép bước qua Thánh giá bỏ đạo. Nhưng thầy chẳng những không sợ roi đòn, không ngã lòng nản chí, mà còn cho đó là ơn Chúa thương ban, để thầy được vinh phúc đời sau. Trong bức thư thầy viết từ trại giam ở Hà Nội, thầy nói với Cha Liêu:

“Thưa Cha, con thấy nhiều người ngoài đời sẵn sàng chịu nhiều khổ cực gian nan để được giàu sang danh vọng chóng qua, lẽ nào con không nhẫn nại bền đỗ chịu những hình khổ mau qua nầy, để được vinh hiển đời đời”.

Không kể gì thân mình, thầy còn giúp đỡ khích lệ các đồng đạo cùng bị tù ngục, kiên tâm giữ vững niềm tin. Ngoài ra thầy còn khuyên được nhiều tù nhân ngoại giáo theo đạo. Thầy đã dạy giáo lý và rửa tội cho họ.

Ngày 20 tháng 11 năm 1837, bản án của vua Minh Mạng đã về đến Hà Nội. Bản án ghi rõ:

“Tên Cần đã theo đạo Gia-tô, không chịu bước qua Thập giá, nay kết án xử giảo”.

Quân lính điệu vị anh hùng ra pháp trường Bảy Mẫu, vòng dây quanh cổ, siết chặt hai đầu dây đến lúc ngài tắt thở.

Đức Thánh Cha Lê-ô 13 suy tôn thầy lên Chân phước ngày 27 tháng 05 năm 1900. Và ngày 19 tháng 06 năm 1988. Đức Giáo Chủ Gioan Phaolô 2 đã tôn phong lên Hiển Thánh.

Quyết tâm: Hằng ngày siêng năng giúp việc giảng đạo, và kiên tâm bền đỗ chịu khổ chịu cực vì Chúa cho đến chết, để hiệp công với Chúa cứu rỗi các linh hồn, và để được hưởng phước đời đời.

Lời nguyện:Lạy Cha, Cha đã ban cho Giáo hội Việt Nam nhiều chứng nhân anh dũng, biết hiến dâng mạng sống, để hạt giống đức tin trổ sinh hoa trái dồi dào trên quê hương đất nước chúng con. Xin nhận lời các ngài chuyển cầu, cho chúng con biết noi gương các ngài để lại, luôn can đảm làm chứng cho Cha và trung kiên mãi đến cùng.