Nhà thá» Äức Bà Sà i Gòn, tên đầy đủ là Vương cung thánh đưá»ng ChÃnh tòa Äức Mẹ Vô nhiá»…m Nguyên tá»™i, là nhà thá» lá»›n nhất và đặc sắc nhất tại Sà i Gòn, vá»›i 2 tháp chuông cao 60 mét, tá»a lạc tại trung tâm thà nh phố (Số 1 Công trưá»ng Công xã Paris, Quáºn 1).
Äây là má»™t trong những công trình kiến trúc tôn giáo thu hút nhiá»u khách tham quan nhất tại thà nh phố.
Lược sá»
Kiến trúc nhà thá» dá»±a trên đồ án cá»§a kiến trúc sư J. Bourard theo kiểu Roman cải biên pha trá»™n nét Gotich. ChÃnh ông trúng thầu và trá»±c tiếp giám sát công trình.

Ngà y 07.10.1877, Äức cha Isidore Colombert Mỹ đặt viên đá đầu tiên.
Ba năm sau, và o lá»… Phục sinh (11.04.1880), cÅ©ng chÃnh Äức cha Isidore Colombert Mỹ khánh thà nh ngôi thánh đưá»ng. Chi phà xây dá»±ng, trang trà ná»™i thất vá»›i ngân khoản lên đến 2.500.000 franc Pháp theo tá»· giá thá»i bấy giá».
Trên vưá»n hoa trước nhà thá», năm 1903, ngưá»i Pháp cho dá»±ng tượng đồng giám mục Bá Äa Lá»™c. Năm 1945, tượng nà y được cất Ä‘i, nhưng giữ nguyên bệ bằng đá hoa cương Ä‘á». Năm 1959, cha xứ giáo xứ Sà i gòn, linh mục Giuse Phạm Văn Thiên (sau là Giám mục Phú Cưá»ng), Ä‘i dá»± đại há»™i Thánh Mẫu ở Vatican, đã đặt tạc má»™t tượng Nữ Vương Hòa Bình bằng loại đá cẩm thạch quý hiếm. Tượng được dá»±ng trên bệ đà i trên ngà y 16.02.1959. Hôm sau, hồng y Aganianian từ Roma qua Sà i Gòn để chá»§ toạ lá»… bế mạc Äại há»™i Thánh Mẫu, đã là m phép tượng.
Ngà y 09.12.1959, Äức cha Simon Hòa Nguyá»…n Văn Hiá»n chá»§ sá»± lá»… cung hiến vá»›i tước hiệu Vương cung thánh đưá»ng Äức Mẹ Vô nhiá»…m. Ngà y 24.11.1960, Tòa Thánh thà nh láºp hà ng giáo phẩm Việt Nam nhà thá» trở thà nh nhà thá» chinh tòa cá»§a Tổng giám pháºn Sà i Gòn cho đến ngà y nay.
Những nét đặc sắc
Trong quá trình xây dá»±ng, toà n bá»™ váºt liệu xây dá»±ng từ xi măng, sắt thép đến ốc vÃt Ä‘á»u mang từ Pháp sang. Gạch bên ngoà i thánh đưá»ng được đặt là m tại Marseille (Pháp) để trần, không tô trát, đến nay mà u sắc vẫn hồng tươi, không bám bụi rêu. Móng cá»§a thánh đưá»ng được thiết kế đặc biệt, chịu được tải trá»ng gấp 10 lần toà n bá»™ kiến trúc ngôi nhà thá» nằm bên trên.
Thánh đưá»ng có 56 ô cá»a kÃnh mà u do hãng Lorin cá»§a tỉnh Chartres (Pháp) sản xuất. Các ô cá»a kÃnh mô tả các nhân váºt hoặc sá»± kiện trong Thánh Kinh, 31 hình bông hồng tròn, 25 cá»a sổ mắt bò bằng kÃnh nhiá»u mà u ghép lại vá»›i những hình ảnh rất đẹp. Tuy nhiên, trong số 56 cá»a kÃnh nà y hiện chỉ còn hai cá»a là nguyên vẹn.

Ná»™i thất thánh đưá»ng được thiết kế thà nh má»™t lòng chÃnh, hai lòng phụ. Toà n bá»™ chiá»u dà i thánh đưá»ng là 133 m, tÃnh từ cá»a ngăn đến mút chót cá»§a phòng Ä‘á»c kinh. Chiá»u ngang cá»§a hà nh lang là 35 m. Chiá»u cao cá»§a thánh đưá»ng là 21m. Sức chứa cá»§a thánh đưá»ng có thể đạt tá»›i 1.200 ngưá»i.
Ná»™i thất thánh đưá»ng có hai hà ng cá»™t chÃnh hình chữ nháºt, má»—i bên sáu tượng các thánh tông đồ. Hai bên nhà thá» có đến 20 tòa cạnh kÃnh các thánh vá»›i tượng bằng đá trắng khá tinh xảo. Bà n thá» nÆ¡i Cung Thánh là m bằng đá cẩm thạch nguyên khối có hình sáu vị thiên thần khắc thẳng và o khối đá đỡ lấy mặt bà n thá», bệ chia là m ba ô, má»—i ô là má»™t tác phẩm Ä‘iêu khắc diá»…n tả thánh tÃch.
Và o ban ngà y, vá»›i thiết kế phối sáng tuyệt hảo, hà i hòa Ä‘em lại cho ná»™i thất thánh đưá»ng má»™t ánh sáng êm dịu, tạo ra má»™t cảm giác an là nh và thánh thiện.
Ban đầu, hai tháp chuông cao 36,6 m. Năm 1895, thánh đưá»ng xây thêm hai mái chóp để che gác chuông cao 21 m, theo thiết kế cá»§a kiến trúc sư Gardes, tổng cá»™ng tháp chuông cao 57,6 m. Trên đỉnh tháp có dá»±ng má»™t thánh giá cao 3,50 m, ngang 2 m, nặng 600 kg, nâng tổng chiá»u cao từ mặt đất lên đỉnh thánh giá là 60,50 m.

Có tất cả 6 chuông lá»›n gồm sáu âm : sol, la, si, đô, rê, mi , nặng tổng cá»™ng 28,85 tấn, đặt dưới hai lầu chuông. Bá»™ chuông nà y được chế tạo tại Pháp, tháp bên phải treo 4 chuông (sol, si, rê, mi); tháp bên trái treo 2 chuông (la, đô). Má»—i quả chuông Ä‘á»u có các há»a tiết rất tinh xảo.
Quả chuông sol là là má»™t trong những quả chuông lá»›n nhất thế giá»›i: nặng 8.785 kg, đưá»ng kÃnh miệng chuông 2,25 m, cao 3,5 m, má»—i năm chỉ ngân lên má»™t lần và o đêm Giáng Sinh.
Ngà y thưá»ng, thánh đưá»ng chỉ cho đổ má»™t chuông, ngà y lá»… và chá»§ nháºt cho đổ ba chuông. Chỉ đêm Giáng Sinh má»›i đổ cả 6 chuông. Tiếng chuông ngân xa tá»›i 10 km theo đưá»ng chim bay.
Bá»™ máy đồng hồ trước vòm mái cách mặt đất chừng 15 m, giữa hai tháp chuông được chế tạo tại Thụy SÄ© năm 1887, hiệu R.A, cao khoảng 2,5 m, dà i khoảng 3 m và ngang hÆ¡n 1 m, nặng hÆ¡n 1 tấn, đặt nằm trên bệ gạch, cho đến nay vẫn hoạt động khá chÃnh xác.
Mặt trước thánh đưá»ng là má»™t công viên vá»›i bốn con đưá»ng giao nhau tạo thà nh hình thánh giá. Trung tâm công viên có bức tượng hay Nữ vương Hòa bình, do nhà điêu khắc G. Ciocchetti thá»±c hiện năm 1959. Tên cá»§a tác giả được ở trên tà áo dưới chân, phÃa bên trái cá»§a bức tượng.
Bức tượng cao 4,6 m, nặng 5,8 tấn, bằng đá cẩm thạch trắng cá»§a Ã, được tạc vá»›i chá»§ Ä‘Ãch để nhìn từ xa nên không đánh bóng. Tượng Äức Mẹ trong tư thế đứng thẳng, tay cầm trái địa cầu, trên trái địa cầu có Ä‘Ãnh cây thánh giá, mắt Äức Mẹ đăm chiêu nhìn lên trá»i như Ä‘ang cầu nguyện cho Việt Nam và cho thế giá»›i được hoà bình. Trên bệ đá, phÃa trước bức tượng, ngưá»i ta có gắn má»™t tấm bảng đồng vá»›i hà ng chữ Latinh:
REGINA PACIS – OPRA PRONOBIS – XVII. II. MCMLIX
NghÄ©a là : Ná»® VÆ¯Æ NG HÃ’A BÃŒNH – CẦU CHO CHÚNG CON – 17.02.1959

PhÃa dưới bệ đá, ngưá»i ta đã khoét má»™t cái hốc chá»— giáp vá»›i chân tượng Äức Mẹ, trong đó có má»™t chiếc há»™p bằng bạc, chứa những lá»i kinh cầu nguyện cho hoà bình cá»§a Việt Nam và thế giá»›i. Những lá»i cầu nguyện đó được viết lên trên những lá má»ng bằng những chất liệu khác nhau như bằng và ng, bạc, thiếc, nhôm, giấy, da và đồng, được gởi tá»›i từ nhiá»u miá»n đất nước, kể cả từ má»™t số giáo pháºn miá»n Bắc bấy giá».


