LỊCH SỬ MÙA CHAY TH�NH

Tứ th�i bát tiết Xuân, Hạ, Thu, �ông, thay đổi tuần hoàn luân vòng chuyển đổi. Niên lịch phụng vụ của Giáo hội Công Giáo cũng nằm trong chu kỳ ấy.

Phụng vụ Giáo Hội cũng có bốn Mùa như : Mùa V�ng, Mùa Giáng Sinh qua đi, Mùa Thư�ng niên tiếp nối, chúng ta chuẩn bị bước vào Mùa Chay Thánh, cao điểm là Tuần Thánh và  �êm V�ng Phục Sinh. Vậy Mùa Chay có từ bao gi�, kéo dài bao lâu ? Những việc chúng ta làm trong Mùa Chay có ý nghĩa thế nào ? Mùa Chay đến rồi lại đi, chúng ta làm gì để Mùa Chay không trở nên nhàm chán và có ý nghĩa ?

Mùa Chay có từ bao gi�, kéo dài bao lâu ?

Vào những thế kỷ đầu Kitô giáo, để sống đạo và thực hành đạo, các kitô hữu tiên khởi đã quan sát những ngư�i chung quanh xem h� sống đạo và thực hành đạo thế nào, cụ thể như việc ngư�i Dothái giữ ngày Sabát, hay lên ��n th� cầu nguyện. Tuy các kitô hữu tiên khởi h�p nhau thành một cộng đoàn tế tự, cử hành phép rửa nhân danh Cha và Con và Thánh Thần theo một công thức tuyên xưng đức tin. Nhưng khi cử hành các ngày đại lễ như lễ Vượt Qua, lễ Năm Mươi, dù vẫn giữ nguyên những ngày lễ của ngư�i Dothái  nhưng lại mặc cho các ngày lễ ấy một ý nghĩa mới, chẳng hạn : khi cử hành, h� không chỉ nhắc lại các biến cố Xuất Hành Cựu Ước, mà còn tưởng nhớ cuộc khổ nạn và phục sinh của Chúa Kitô, cũng như việc Chúa Thánh Thần hiện xuống trên các Tông đồ.

Mãi đến thế kỷ thứ IV, trong Giáo hội mới nảy sinh những ý kiến khác nhau như : liệu có cử hành lễ Phục Sinh vào ngày lễ Vượt Qua của ngư�i Dothái không ? Tại các Giáo đoàn thuộc Tiểu �, h� vẫn giữ nghi lễ chiên vượt qua. Riêng Giáo đoàn Antiokia lại ấn định lễ Phục Sinh vào ngày Chúa Nhật sau lễ Vượt Qua của ngư�i Dothái, trong khi đó, các kitô hữu tại Alexandria do các nhà chiêm tinh tính toán nên đã chuyển r�i lễ Phục Sinh vào dịp phân xuân.

Cho dù có sự khác nhau v� ngày cử hành các ngày lễ, nhưng lễ Phục Sinh vẫn là lễ chung của toàn thể cộng đoàn Kitô giáo, vì lễ Phục Sinh dựa trên n�n tảng đức tin, trước lễ Phục Sinh, có một th�i gian chuẩn bị tương đối dài g�i là Mùa Chay hay « 40 ngày », tưởng nhớ 40 Chúa Giêsu ở trong hoang địa 40 đêm ngày.

Việc thực hành Mùa Chay đã có từ th�i thì đầu Kitô giáo, nhưng trải qua những bước thăng trầm, mãi tới thế kỷ thứ II, th�i thánh Irênê, giám mục thành Lyon, việc giữ chay ngắn hạn từ hai đến ba ngày, không ăn bất kỳ thức ăn nào mới được phổ biến. Sang kỷ thứ III tại Alexandria, ngư�i ta kéo dài việc ăn chay ra hết một tuần. Những dấu tích của Mùa Chay hay « 40 ngày » được tìm thấy ở thế kỷ thứ IV, trong lễ qui của Công �ồng Nicêa. �ây là th�i gian chuẩn bị mừng lễ, nhưng ưu tiên vẫn là việc giúp các ngư�i dự tòng chuẩn bị lãnh Phép Rửa Tội và �êm V�ng  Phục Sinh.

Cuối thế kỷ thứ IV, Giáo đoàn tại Giêrusalem bắt đầu giữ chay 40 ngày hay còn g�i là Mùa Chay 8 tuần, ngư�i ta ăn chay suốt th�i gian này, trừ thứ Bẩy và Chúa Nhật. Sang thế kỷ thứ V, tại Aicập ngư�i ta cũng giữ chay, tiếp đến là xứ Gôlơ, ngư�i ta ăn chay ngày thứ Bẩy và thứ Sáu tuần trong Mùa Chay. Trong khi giữ chay, các kitô hữu chỉ ăn một bữa mỗi ngày, thức ăn gồm có bánh, rau và nước. Giữ nghiêm ngặt nhất là ngày Thứ Sáu và Thứ Bẩy Tuần Thánh, ngư�i ta không ăn một chút thức ăn nào. Gi� ăn chay được qui định tùy theo sự khác nhau của mỗi giáo đoàn. Vì mùa chay gồm 6 tuần không thể tương ứng với 40 ngày được. Nên sang thế kỷ thứ VII, ngư�i ta đã lùi v� trước Mùa Chay mấy ngày, cụ thể như bắt đầu từ ngày thứ Tư cho đến ngày thứ Bẩy tuần trước khi bước vào Mùa Chay, ngày mà hôm nay chúng ta g�i là Thứ Tư Lễ Tro, ngày ăn chay. �ồng th�i, ba Chúa nhật trước Mùa chay, là gồm tóm th�i gian chuẩn bị mừng lễ Phục Sinh, cách lễ Phục Sinh chín tuần. Việc giữ chay ngày càng  đòi h�i nghiêm ngặt hơn, chẳng hạn như buộc chỉ ăn bữa tối. Nhưng đến thế kỷ thứ VIII, việc giữ chay được nới rộng ra, nghĩa là cho phép những ngư�i ốm đau bệnh tật được ăn chứng, bơ, sữa, cá và cả rượu nữa. Sang thế kỷ XII và XIII, bữa ăn ngày chay được ấn định là trước gi� trưa 3 gi� tức 9 chín gi� sáng,  tiếp theo được ăn « bữa ăn nhẹ » vào buổi tối. Sang thế kỷ XVII việc ăn chay giảm dần và Giáo hội cho phép được ăn cháo, sữa và cá nh�. Trong ngày chay, tại các hoàng gia, nhà bếp thi nhau trổ tài làm ăn với những thực đơn sao cho dồi dào phong phú hơn ngày thư�ng.

Một cảnh chợ cá ngày Thứ Tư Lễ Tro

Từ năm 1949, Giáo hội Công giáo qui định việc giữ chay và kiêng thịt là ngày Thứ Tư lễ Tro và Thứ Sáu Tuần Thánh mà thôi. Lý do vì hai ngày đó là ngày tưởng nhớ sự chết : ngày thứ tư lễ Tro, linh mục chính thức làm phép tro được đốt từ những cành lá đã làm phép vào ngày Lễ Lá năm trước rồi vẽ hình thánh giá trên trán ngư�i nhận tro và nhắc lại rằng « ngươi là tro bụi, và ngư�i sẽ trở v� tro bụi », nhắc lại cái chết của mỗi ngư�i chúng ta, tiếp đến, ngày Thứ Sáu Tuần Thánh, ngày tưởng niệm cái chết của Chúa Giêsu trên Thập giá.

Trong phụng vụ của Giáo hội Chính Thống, th�i gian chuẩn bị bước vào Mùa Chay kéo dài năm tuần li�n, mỗi tuần đ�c một đoạn Tim Mừng riêng, với cách thức sám hối sâu xa. Tuần thứ bốn, được ấn định là ngày kiên thịt và ăn chay trong toàn Giáo hội. Chúa nhật thứ năm được g�i là Chúa nhật Hòa giải, mỗi ngư�i hòa giải với ngư�i bên cạnh trước khi toàn thể cộng đoàn xin lỗi Chúa.

Cảm tưởng chung là một bầu không khí « vui và buồn ». Mỗi tín hữu, với sự hiểu biết có giới hạn và khác nhau v� phụng vụ, nên khi bước vào nhà th� với các kinh nguyện của Mùa Chay, mỗi ngư�i mỗi cảm tưởng khác nhau. Một phần vì những l�i kinh tiếng hát mang đậm nét buồn, màu áo tím, những bài đ�c dài hơn, đơn điệu hơn ngày thư�ng, và hầu như không có nét vui tươi. Một nét đẹp nội tâm rực sáng, tựa như ánh sáng ban mai chiếu r�i từ thung lũng tối tăm lên tận đỉnh cao của núi đồi.

Ni�m vui âm thầm, êm dịu và toàn bộ các bài Sách thánh trong Mùa Chay nghe thật đơn điệu cho thấy sự bình an đã dẫn đưa ngư�i ta tới những điệp ca hòa tấu Allêluia trong �êm V�ng Phục Sinh.

Chúa nhật lễ Lá là th�i gian không còn dành riêng cho việc tưởng niệm cuộc khổ nạn nữa, bước vào một Tuần Thánh, với những bài đ�c nhắc lại những ngày sau hết của Chúa Kitô trên trần gian và sự Phục Sinh của Ngài.

Tại sao lại g�i là 40 ngày chay thánh ?

Từ « Mùa Chay » là một từ tương phản với từ gốc latinh là « quadragesima » có nghĩa là 40. Trong Kinh thánh, con số 40 có ý diễn tả một khoảng th�i gian ch� đợi, một quá trình, tượng trưng cho việc chuẩn bị gặp gỡ Thiên Chúa. Số 40 còn diễn tả hành trình trong sa mạc trên đư�ng v� �ất hứa của Dân Dothái kéo dài 40 năm. Ông Môisen đã ở trên núi Chúa 40 ngày (x. Xh 24, 18; 34,28). Những ngư�i trinh sát đã ở trong vùng đấy 40 ngày (x. Ds 13, 25). Elia đã đi 40 ngày trước khi tới được hang ở đó Ngài được thị kiến (x. 1V 19, 8). Ninivê đã được cho 40 ngày để sám hối (x. Gn 3, 4). Và quan tr�ng nhất là Chúa Giêsu được Chúa Thánh Thần thúc đẩy vào trong hoang địa 40 ngày để ăn chay cầu nguyện trước khi thi hành sứ vụ công khai (x. Mt 4,2).

Như vậy Mùa Chay là mùa nhắc nhớ 40 năm hành trình trong sa mạc của dân Dothái, 40 ngày trong hoang địa của Chúa Giêsu. Con số 40 ngày, là th�i gian đi vào hoang địa của cõi lòng, thinh lặng để chuẩn bị gặp gỡ Chúa. �ây là th�i gian phụng vụ cao điểm thuân tiện thích hợp cho các kitô hữu noi gương �ức Kitô dùng 40 ngày để ăn năn đ�n tội và dấn thân phục vụ anh chị em. Và bằng 40 ngày long tr�ng của Mùa Chay, mỗi ngư�i được liên kết mật thiết hơn với các Mầu Nhiệm của Chúa Giêsu, �ấng đang tiến đến cái chết và sự sống lại.

Mùa chay mang lại cho chúng ta đi�u gì?

Phần lớn ngư�i kitô hữu không thực hành việc ăn chay, nguyện ngắm, nên Mùa Chay không có ảnh hưởng tới đ�i sống của h� là bao? Khi nói v� Mùa Chay, ngư�i ta thư�ng hiểu một cách không tích cực lắm. �ại đa số dân chúng cho rằng trong Mùa Chay việc kiêng ăn, kiêng uống  giữ chay chiếm vị trí hàng đầu.

Tuy nhiên đi�u đáng lưu ý là đại đa số ngư�i kitô hữu không thực hành đạo trong đ�i sống nhưng h� vẫn đến nhận tro vào Thứ Tư Lễ Tro. �ây là một nghi thức giầu tính biểu tượng, nó tác động đến tận đáy lòng con ngư�i, nhắc nhớ ngư�i ta suy nghĩ v� thân phận của mình khi nhận tro và m�i g�i con ngư�i trở v� với Chúa. Vì nhi�u khi con ngư�i quên đi thân phận yếu hèn, m�ng giòn của mình, dẫn đến đau thương và đổ vỡ. Bi kịch cuộc đ�i con ngư�i đ�u từ đó mà ra. Con ngư�i phạm tội, tội cắt đứt sự hiệp thông giữa con ngư�i với Thiên Chúa, làm cho con ngư�i mất đi hạnh phúc, phải đau khổ và phải chết. Chuyện sa ngã của Nguyên tổ đã chứng minh đi�u đó. Lịch sử cứ độ của Dân Chúa, tội thì Chúa phạt, hối cải thì Chúa tha và cứu. Nên mỗi khi lâm vào hoàn cảnh bi đát đau thương hay thất v�ng,  Dân Chúa đ�u nhận ra rằng cần phải sám hối trở v� giao hòa với Thiên Chúa để được chữa lành. Mùa Chay là mùa sám hỗi, chúng ta hãy ra sức làm những việc cần thiết để được giao hòa và hiệp thông với Chúa, hầu được Chúa ban ơn.

Trong đ�i sống ngư�i kitô hữu, nhi�u khi lắng nghe l�i Chúa xong, chúng ta đã có quyết tâm đi xưng tội, làm việc đ�n tội, nhưng rồi kết quả không mấy khả quan, thì Mùa Chay là cơ hội rất thuận lợi. Thư thánh Phaolô nói với chúng ta : « �ây là lúc thuận tiện, đây là ngày cứu độ» (2 Cr 6,2). �ây là th�i gian khẩn trương trong năm phụng vụ, th�i gian thuận tiện được ban cho chúng ta để đẩy mạnh quyết tâm hoán cải, tăng cư�ng việc lắng nghe L�i Chúa, cầu nguyện, thống hối, mở rộng tâm hồn đón nhận thánh ý Chúa, thực hành khổ chế một cách quảng đại hơn, để đi tới và giúp đỡ tha nhân đang túng thiếu: đó là một hành trình tinh thần giúp chúng ta chuẩn bị sống Mầu Nhiệm Phục Sinh. Vậy chúng ta hãy tin tưởng đi�u đó và bước vào Mùa Chay Thánh.

Lm. Antôn Nguyễn Văn �ộ

CGVN