Tứ thá»i bát tiết Xuân, Hạ, Thu, Äông, thay đổi tuần hoà n luân vòng chuyển đổi. Niên lịch phụng vụ cá»§a Giáo há»™i Công Giáo cÅ©ng nằm trong chu kỳ ấy.
Phụng vụ Giáo Há»™i cÅ©ng có bốn Mùa như : Mùa Vá»ng, Mùa Giáng Sinh qua Ä‘i, Mùa Thưá»ng niên tiếp nối, chúng ta chuẩn bị bước và o Mùa Chay Thánh, cao Ä‘iểm là Tuần Thánh và  Äêm Vá»ng Phục Sinh. Váºy Mùa Chay có từ bao giá», kéo dà i bao lâu ? Những việc chúng ta là m trong Mùa Chay có ý nghÄ©a thế nà o ? Mùa Chay đến rồi lại Ä‘i, chúng ta là m gì để Mùa Chay không trở nên nhà m chán và có ý nghÄ©a ?
Mùa Chay có từ bao giá», kéo dà i bao lâu ?
Và o những thế ká»· đầu Kitô giáo, để sống đạo và thá»±c hà nh đạo, các kitô hữu tiên khởi đã quan sát những ngưá»i chung quanh xem há» sống đạo và thá»±c hà nh đạo thế nà o, cụ thể như việc ngưá»i Dothái giữ ngà y Sabát, hay lên Äá»n thá» cầu nguyện. Tuy các kitô hữu tiên khởi há»p nhau thà nh má»™t cá»™ng Ä‘oà n tế tá»±, cá» hà nh phép rá»a nhân danh Cha và Con và Thánh Thần theo má»™t công thức tuyên xưng đức tin. Nhưng khi cá» hà nh các ngà y đại lá»… như lá»… Vượt Qua, lá»… Năm Mươi, dù vẫn giữ nguyên những ngà y lá»… cá»§a ngưá»i Dothái  nhưng lại mặc cho các ngà y lá»… ấy má»™t ý nghÄ©a má»›i, chẳng hạn : khi cá» hà nh, há» không chỉ nhắc lại các biến cố Xuất Hà nh Cá»±u Ước, mà còn tưởng nhá»› cuá»™c khổ nạn và phục sinh cá»§a Chúa Kitô, cÅ©ng như việc Chúa Thánh Thần hiện xuống trên các Tông đồ.
Mãi đến thế ká»· thứ IV, trong Giáo há»™i má»›i nảy sinh những ý kiến khác nhau như : liệu có cá» hà nh lá»… Phục Sinh và o ngà y lá»… Vượt Qua cá»§a ngưá»i Dothái không ? Tại các Giáo Ä‘oà n thuá»™c Tiểu Ã, há» vẫn giữ nghi lá»… chiên vượt qua. Riêng Giáo Ä‘oà n Antiokia lại ấn định lá»… Phục Sinh và o ngà y Chúa Nháºt sau lá»… Vượt Qua cá»§a ngưá»i Dothái, trong khi đó, các kitô hữu tại Alexandria do các nhà chiêm tinh tÃnh toán nên đã chuyển rá»i lá»… Phục Sinh và o dịp phân xuân.
Cho dù có sá»± khác nhau vá» ngà y cá» hà nh các ngà y lá»…, nhưng lá»… Phục Sinh vẫn là lá»… chung cá»§a toà n thể cá»™ng Ä‘oà n Kitô giáo, vì lá»… Phục Sinh dá»±a trên ná»n tảng đức tin, trước lá»… Phục Sinh, có má»™t thá»i gian chuẩn bị tương đối dà i gá»i là Mùa Chay hay « 40 ngà y », tưởng nhá»› 40 Chúa Giêsu ở trong hoang địa 40 đêm ngà y.
Việc thá»±c hà nh Mùa Chay đã có từ thá»i thì đầu Kitô giáo, nhưng trải qua những bước thăng trầm, mãi tá»›i thế ká»· thứ II, thá»i thánh Irênê, giám mục thà nh Lyon, việc giữ chay ngắn hạn từ hai đến ba ngà y, không ăn bất kỳ thức ăn nà o má»›i được phổ biến. Sang ká»· thứ III tại Alexandria, ngưá»i ta kéo dà i việc ăn chay ra hết má»™t tuần. Những dấu tÃch cá»§a Mùa Chay hay « 40 ngà y » được tìm thấy ở thế ká»· thứ IV, trong lá»… qui cá»§a Công Äồng Nicêa. Äây là thá»i gian chuẩn bị mừng lá»…, nhưng ưu tiên vẫn là việc giúp các ngưá»i dá»± tòng chuẩn bị lãnh Phép Rá»a Tá»™i và Äêm Vá»ng  Phục Sinh.
Cuối thế ká»· thứ IV, Giáo Ä‘oà n tại Giêrusalem bắt đầu giữ chay 40 ngà y hay còn gá»i là Mùa Chay 8 tuần, ngưá»i ta ăn chay suốt thá»i gian nà y, trừ thứ Bẩy và Chúa Nháºt. Sang thế ká»· thứ V, tại Aicáºp ngưá»i ta cÅ©ng giữ chay, tiếp đến là xứ GôlÆ¡, ngưá»i ta ăn chay ngà y thứ Bẩy và thứ Sáu tuần trong Mùa Chay. Trong khi giữ chay, các kitô hữu chỉ ăn má»™t bữa má»—i ngà y, thức ăn gồm có bánh, rau và nước. Giữ nghiêm ngặt nhất là ngà y Thứ Sáu và Thứ Bẩy Tuần Thánh, ngưá»i ta không ăn má»™t chút thức ăn nà o. GiỠăn chay được qui định tùy theo sá»± khác nhau cá»§a má»—i giáo Ä‘oà n. Vì mùa chay gồm 6 tuần không thể tương ứng vá»›i 40 ngà y được. Nên sang thế ká»· thứ VII, ngưá»i ta đã lùi vá» trước Mùa Chay mấy ngà y, cụ thể như bắt đầu từ ngà y thứ Tư cho đến ngà y thứ Bẩy tuần trước khi bước và o Mùa Chay, ngà y mà hôm nay chúng ta gá»i là Thứ Tư Lá»… Tro, ngà y ăn chay. Äồng thá»i, ba Chúa nháºt trước Mùa chay, là gồm tóm thá»i gian chuẩn bị mừng lá»… Phục Sinh, cách lá»… Phục Sinh chÃn tuần. Việc giữ chay ngà y cà ng  đòi há»i nghiêm ngặt hÆ¡n, chẳng hạn như buá»™c chỉ ăn bữa tối. Nhưng đến thế ká»· thứ VIII, việc giữ chay được ná»›i rá»™ng ra, nghÄ©a là cho phép những ngưá»i ốm Ä‘au bệnh táºt được ăn chứng, bÆ¡, sữa, cá và cả rượu nữa. Sang thế ká»· XII và XIII, bữa ăn ngà y chay được ấn định là trước giá» trưa 3 giá» tức 9 chÃn giá» sáng,  tiếp theo được ăn « bữa ăn nhẹ » và o buổi tối. Sang thế ká»· XVII việc ăn chay giảm dần và Giáo há»™i cho phép được ăn cháo, sữa và cá nhá». Trong ngà y chay, tại các hoà ng gia, nhà bếp thi nhau trổ tà i là m ăn vá»›i những thá»±c đơn sao cho dồi dà o phong phú hÆ¡n ngà y thưá»ng.
Một cảnh chợ cá ngà y Thứ Tư Lễ Tro
Từ năm 1949, Giáo há»™i Công giáo qui định việc giữ chay và kiêng thịt là ngà y Thứ Tư lá»… Tro và Thứ Sáu Tuần Thánh mà thôi. Lý do vì hai ngà y đó là ngà y tưởng nhá»› sá»± chết : ngà y thứ tư lá»… Tro, linh mục chÃnh thức là m phép tro được đốt từ những cà nh lá đã là m phép và o ngà y Lá»… Lá năm trước rồi vẽ hình thánh giá trên trán ngưá»i nháºn tro và nhắc lại rằng « ngươi là tro bụi, và ngưá»i sẽ trở vá» tro bụi », nhắc lại cái chết cá»§a má»—i ngưá»i chúng ta, tiếp đến, ngà y Thứ Sáu Tuần Thánh, ngà y tưởng niệm cái chết cá»§a Chúa Giêsu trên Tháºp giá.
Trong phụng vụ cá»§a Giáo há»™i ChÃnh Thống, thá»i gian chuẩn bị bước và o Mùa Chay kéo dà i năm tuần liá»n, má»—i tuần Ä‘á»c má»™t Ä‘oạn Tim Mừng riêng, vá»›i cách thức sám hối sâu xa. Tuần thứ bốn, được ấn định là ngà y kiên thịt và ăn chay trong toà n Giáo há»™i. Chúa nháºt thứ năm được gá»i là Chúa nháºt Hòa giải, má»—i ngưá»i hòa giải vá»›i ngưá»i bên cạnh trước khi toà n thể cá»™ng Ä‘oà n xin lá»—i Chúa.
Cảm tưởng chung là má»™t bầu không khà « vui và buồn ». Má»—i tÃn hữu, vá»›i sá»± hiểu biết có giá»›i hạn và khác nhau vá» phụng vụ, nên khi bước và o nhà thá» vá»›i các kinh nguyện cá»§a Mùa Chay, má»—i ngưá»i má»—i cảm tưởng khác nhau. Má»™t phần vì những lá»i kinh tiếng hát mang Ä‘áºm nét buồn, mà u áo tÃm, những bà i Ä‘á»c dà i hÆ¡n, đơn Ä‘iệu hÆ¡n ngà y thưá»ng, và hầu như không có nét vui tươi. Má»™t nét đẹp ná»™i tâm rá»±c sáng, tá»±a như ánh sáng ban mai chiếu rá»i từ thung lÅ©ng tối tăm lên táºn đỉnh cao cá»§a núi đồi.
Niá»m vui âm thầm, êm dịu và toà n bá»™ các bà i Sách thánh trong Mùa Chay nghe tháºt đơn Ä‘iệu cho thấy sá»± bình an đã dẫn đưa ngưá»i ta tá»›i những Ä‘iệp ca hòa tấu Allêluia trong Äêm Vá»ng Phục Sinh.
Chúa nháºt lá»… Lá là thá»i gian không còn dà nh riêng cho việc tưởng niệm cuá»™c khổ nạn nữa, bước và o má»™t Tuần Thánh, vá»›i những bà i Ä‘á»c nhắc lại những ngà y sau hết cá»§a Chúa Kitô trên trần gian và sá»± Phục Sinh cá»§a Ngà i.
Tại sao lại gá»i là 40 ngà y chay thánh ?
Từ « Mùa Chay » là má»™t từ tương phản vá»›i từ gốc latinh là « quadragesima » có nghÄ©a là 40. Trong Kinh thánh, con số 40 có ý diá»…n tả má»™t khoảng thá»i gian chỠđợi, má»™t quá trình, tượng trưng cho việc chuẩn bị gặp gỡ Thiên Chúa. Số 40 còn diá»…n tả hà nh trình trong sa mạc trên đưá»ng vá» Äất hứa cá»§a Dân Dothái kéo dà i 40 năm. Ông Môisen đã ở trên núi Chúa 40 ngà y (x. Xh 24, 18; 34,28). Những ngưá»i trinh sát đã ở trong vùng đấy 40 ngà y (x. Ds 13, 25). Elia đã Ä‘i 40 ngà y trước khi tá»›i được hang ở đó Ngà i được thị kiến (x. 1V 19, 8). Ninivê đã được cho 40 ngà y để sám hối (x. Gn 3, 4). Và quan trá»ng nhất là Chúa Giêsu được Chúa Thánh Thần thúc đẩy và o trong hoang địa 40 ngà y để ăn chay cầu nguyện trước khi thi hà nh sứ vụ công khai (x. Mt 4,2).
Như váºy Mùa Chay là mùa nhắc nhá»› 40 năm hà nh trình trong sa mạc cá»§a dân Dothái, 40 ngà y trong hoang địa cá»§a Chúa Giêsu. Con số 40 ngà y, là thá»i gian Ä‘i và o hoang địa cá»§a cõi lòng, thinh lặng để chuẩn bị gặp gỡ Chúa. Äây là thá»i gian phụng vụ cao Ä‘iểm thuân tiện thÃch hợp cho các kitô hữu noi gương Äức Kitô dùng 40 ngà y để ăn năn Ä‘á»n tá»™i và dấn thân phục vụ anh chị em. Và bằng 40 ngà y long trá»ng cá»§a Mùa Chay, má»—i ngưá»i được liên kết máºt thiết hÆ¡n vá»›i các Mầu Nhiệm cá»§a Chúa Giêsu, Äấng Ä‘ang tiến đến cái chết và sá»± sống lại.
Mùa chay mang lại cho chúng ta Ä‘iá»u gì?
Phần lá»›n ngưá»i kitô hữu không thá»±c hà nh việc ăn chay, nguyện ngắm, nên Mùa Chay không có ảnh hưởng tá»›i Ä‘á»i sống cá»§a há»Â là bao? Khi nói vá» Mùa Chay, ngưá»i ta thưá»ng hiểu má»™t cách không tÃch cá»±c lắm. Äại Ä‘a số dân chúng cho rằng trong Mùa Chay việc kiêng ăn, kiêng uống  giữ chay chiếm vị trà hà ng đầu.
Tuy nhiên Ä‘iá»u đáng lưu ý là đại Ä‘a số ngưá»i kitô hữu không thá»±c hà nh đạo trong Ä‘á»i sống nhưng há» vẫn đến nháºn tro và o Thứ Tư Lá»… Tro. Äây là má»™t nghi thức giầu tÃnh biểu tượng, nó tác động đến táºn đáy lòng con ngưá»i, nhắc nhá»› ngưá»i ta suy nghÄ© vá» thân pháºn cá»§a mình khi nháºn tro và má»i gá»i con ngưá»i trở vá» vá»›i Chúa. Vì nhiá»u khi con ngưá»i quên Ä‘i thân pháºn yếu hèn, má»ng giòn cá»§a mình, dẫn đến Ä‘au thương và đổ vỡ. Bi kịch cuá»™c Ä‘á»i con ngưá»i Ä‘á»u từ đó mà ra. Con ngưá»i phạm tá»™i, tá»™i cắt đứt sá»± hiệp thông giữa con ngưá»i vá»›i Thiên Chúa, là m cho con ngưá»i mất Ä‘i hạnh phúc, phải Ä‘au khổ và phải chết. Chuyện sa ngã cá»§a Nguyên tổ đã chứng minh Ä‘iá»u đó. Lịch sá» cứ độ cá»§a Dân Chúa, tá»™i thì Chúa phạt, hối cải thì Chúa tha và cứu. Nên má»—i khi lâm và o hoà n cảnh bi đát Ä‘au thương hay thất vá»ng,  Dân Chúa Ä‘á»u nháºn ra rằng cần phải sám hối trở vá» giao hòa vá»›i Thiên Chúa để được chữa là nh. Mùa Chay là mùa sám há»—i, chúng ta hãy ra sức là m những việc cần thiết để được giao hòa và hiệp thông vá»›i Chúa, hầu được Chúa ban Æ¡n.
Trong Ä‘á»i sống ngưá»i kitô hữu, nhiá»u khi lắng nghe lá»i Chúa xong, chúng ta đã có quyết tâm Ä‘i xưng tá»™i, là m việc Ä‘á»n tá»™i, nhưng rồi kết quả không mấy khả quan, thì Mùa Chay là cÆ¡ há»™i rất thuáºn lợi. Thư thánh Phaolô nói vá»›i chúng ta : « Äây là lúc thuáºn tiện, đây là ngà y cứu độ» (2 Cr 6,2). Äây là thá»i gian khẩn trương trong năm phụng vụ, thá»i gian thuáºn tiện được ban cho chúng ta để đẩy mạnh quyết tâm hoán cải, tăng cưá»ng việc lắng nghe Lá»i Chúa, cầu nguyện, thống hối, mở rá»™ng tâm hồn đón nháºn thánh ý Chúa, thá»±c hà nh khổ chế má»™t cách quảng đại hÆ¡n, để Ä‘i tá»›i và giúp đỡ tha nhân Ä‘ang túng thiếu: đó là má»™t hà nh trình tinh thần giúp chúng ta chuẩn bị sống Mầu Nhiệm Phục Sinh. Váºy chúng ta hãy tin tưởng Ä‘iá»u đó và bước và o Mùa Chay Thánh.
Lm. Antôn Nguyá»…n Văn Äá»™
CGVN

