JMJ. �ức Giáo hoàng huy động cho hòa bình

Ở Krakow, trước 2 triệu các bạn trẻ công giáo, �ức Phanxicô từ chối m�i chiến tranh tôn giáo.

Chúng tôi vừa đến Krakow trên chuyến bay đặc biệt số AZ4000 của hãng hàng không � Alitalia nơi vùng của nhi�u máy bay giá rẽ. Khi đó là 14 gi�. Một th�i khóa biểu bất thư�ng với �ức Phanxicô, ngư�i thư�ng hẹn các ký giả trong những chuyến bay sớm lúc rạng đông. Buổi sáng, ngài đã kín đáo đến cầu nguyện ở mộ Thánh Gioan-Phaolô II. Một hành vi mang ý nghĩa đối với ngài trước khi lên đư�ng chủ sự �ại Hội Giới Trẻ Thế Giới, một sáng kiến được Karol Wojtyla mở đầu năm 1984. Bất thư�ng này kéo theo bất thư�ng khác, vì bình thư�ng, ngài chỉ nói với các ký giả trên chuy�n v�, lần này, khi vừa lên chiếc Airbus, với gương mặt trầm buồn, ngài nói với h� v� cái chết của linh mục Hamel: «Rất nhi�u lần, tôi đã nói đến chiến tranh từng phần. �ây là một cuộc chiến tranh như các cuộc chiến tranh của năm 14 và 39-45, những cuộc chiến tranh lớn trên thế giới.

“H� cư�i, h� có tinh thần thể thao, tràng hạt đeo ở cổ, h� cầu nguyện, h� hát và h� làm duyên: «Gặp ngư�i bạn đ�i của mình ở ngày JMJ thì tốt hơn là gặp ở Meetic hay ở hộp đêm»�

Nếu cuộc chiến này không có mặt trận, không phải là cuộc chiến giáp mặt, thì nó là cuộc chiến có tổ chức. Vị linh mục thánh chết đang lúc dâng thánh lễ hy sinh cho toàn Giáo hội là nạn nhân duy nhất, nhưng có biết bao nhiêu kitô hữu vô tội khác, bao nhiêu trẻ em khác bị giết. Chúng ta hãy nghĩ đến nước Nigeria: ở đó cũng có chiến tranh. Chúng ta đừng sợ khi nói: thế giới đang chiến tranh vì nó đã mất hòa bình. Chúng ta hy v�ng ngư�i trẻ sẽ mang đến một ít hy v�ng cho thế giới này.» Rồi ngài nói thêm: «Tổng thống Pháp François Hollande đã muốn nói chuyện điện thoại với tôi như một ngư�i anh em.» Sau đó, dưới cái nhìn che chở của linh mục Lombardi, �ức Phanxicô lấy lại máy vi âm: «Tôi muốn nói đến chiến tranh, không phải chiến tranh tôn giáo. �ây là một cuộc chiến tranh của lợi ích, của ti�n bạc, của tài nguyên thiên nhiên, một cuộc chiến tranh để thống trị các dân tộc. Một vài ngư�i sẽ nói đây là chiến tranh tôn giáo, nhưng tất cả tôn giáo đ�u muốn hòa bình, những ngư�i khác muốn chiến tranh. Quý vị hiểu chứ», ngài kết luận một cách dứt khoát. Không một phản hồi nào khác, kể cả báo «Osservatore Romano», cũng như chung chung báo � cho đến gi� này đưa tít trang đầu v� linh mục Hamel, h� đưa tít «�ức Phanxicô chia buồn với Tổng giám mục địa phận Rouen và ngài xin ngư�i trẻ đừng như�ng bước cho bạo lực». Như linh mục Benoist de Sinety, tân tổng đại diện địa phận Paris, tuyên úy của các sinh viên vùng thủ đô, cha đi theo 720 bạn trẻ đến Krakow, cha nhắc lại: «Thật đáng tiếc, các linh mục gần như bị giết hàng tuần ở Irak, Ai Cập, Syria, Trung quốc…, và cái chết của h� không được thông báo chính thức.» �ức Phanxicô và �ức hồng y Dziwisz đã đồng tế thánh lễ tưởng niệm cố linh mục 86 tuổi ngay ngày hôm sau cuộc ám sát này, và cũng là ngày thứ nhì JMJ. Nhưng không ai kéo được tu sĩ Dòng Tên thực tiễn này đến nơi mà ngài không mong đến. Các chi tiết sẽ chứng t� thêm một lần nữa. Chẳng hạn, tại Ba Lan, chính ngài muốn m�i �ức ông Angelo Gugel, cựu quản gia của �ức Gioan-Phaolô II, bạn của hồng y Dziwisz, trong khi ngư�i ta đ� nghị nhi�u ngư�i khác cho ngài.

“�ức Phanxicô đã có một ngôn ngữ nghiêm khắc, sẽ in mãi trong ký ức�

�ức Phanxicô hoàn toàn hiểu rõ, đối với ngư�i Ba Lan, một Giáo hoàng sinh tại Buenos Aires sẽ gợi nhi�u tò mò, kính tr�ng hơn là thiện cảm. Ngài biết, ngư�i Ba Lan chỉ tôn kính một vị thánh của Giáo hội ở thế kỷ 21, Karol Wojtyla, ni�m vinh quang quốc gia của h�. Ngư�i ta dám chắc, nếu chỉ để làm cho hàng giáo sĩ của h� biết một trang sử đã được lật qua, thì �ức Phanxicô đã không đem theo ngài �ức ông Pawel Ptasznik, giám đốc phân bộ Ba Lan của phủ Quốc vụ khanh. Quả thật, thách thức của �ức Phanxicô, ngư�i có khuynh hướng tiến bộ, là ở chỗ khác. Ngài muốn bao gồm toàn thế giới và để dấu lại cho các thế hệ sau. Vậy bây gi� là chỗ cho �ại Hội Giới Trẻ Thế Giới lần thứ 31 và 2 triệu ngư�i hành hương đến từ 187 nước.

Chương trình được đóng khung gần như theo luật quân đội, thừa hưởng của các nước cựu �ông Âu, gồm một đoàn 30 xe bảo vệ, �ức Phanxicô ngồi chật hẹp trong chiếc xe Polo Volkswagen khiêm tốn. Ở đây, ngoài ngư�i mặc áo trắng, còn tất cả, kể cả các hồng y, đ�u mang phù hiệu và mã số căn cước trên ngực. Nếu Ba Lan được ch�n làm �ại Hội Giới Trẻ Thế Giới lần thứ nhì kể từ năm 1991, là vì, theo như ngư�i ta «thì thầm» kể ở Vatican, là nh� một th�a thận mật giữa hồng y Dziwisz và nhi�u hồng y thân cận Jorge Mario Bergoglio trong các buổi hội nghị chung trước mật nghị tháng 3 - 2013. Ngư�i cộng sự trung thành nhất của �ức Gioan-Phaolô II đã bảo đảm với giáo hoàng tương lai, mình có thể mang đến cho ngài sự ủng hộ của cả chục tiếng nói thế giá của các ngư�i mặc áo đ�, trong số đó có tòa giám mục New York, hồng y Timothy Dolan, tòa giám mục Vienne, hồng y Christoph Schưnborn, tòa giám mục Munich, hồng y Reinhard Marx… Ngược lại, hồng y Dziwisz xin �ại Hội Giới Trẻ Thế Giới 2016 được tổ chức ở địa phận Krakow của mình… và có sự hiện diện, đương nhiên của tân giáo hoàng được bầu, vì ngày JMJ mà không có giáo hoàng, thì cũng như mặc áo chùng không có túi. Trong sáu ngày sống tình huynh đệ nhiệt thành, nhịp sống này đã được duy trì.

Khi dâng thánh lễ ở ��n thánh �ức Mẹ Czestochowa, �ức Phanxicô đã té khi bước hụt một bậc cấp, ngài thú nhận vì đang đãng trí nhìn tượng �ức Mẹ. Ngồi thinh lặng và thống thiết cầu nguyện ở trại tập trung và trừng giới Auschwitz-Birkenau, thăm bệnh viện đại h�c ở Krakow, «�i đàng thánh giá» ở công viên Blonia, thánh lễ ở ��n thánh Lòng thương xót Chúa. Ăn trưa với mư�i hai ngư�i trẻ ở tòa giám mục, và nhất là buổi canh thức ở Campus Misericordiae, cách Krakow 12 cây số, đó là không kể phân phát chuỗi và tượng rất nhi�u. Hơn 2 triệu ngư�i trẻ đi bộ với túi xách trên lưng. H� ngủ tại chỗ để ngày mai tham dự thánh lễ kết thúc. Sự thành công của những ngày rực rỡ này một phần do sự tổ chức của giám mục  phó Damian Muskus, địa phận Krakow, dưới quy�n của hồng y Dziwisz, ngư�i có sáng kiến và dàn dựng các thánh lễ với bàn th� rộng mênh mông, màn hình khổng lồ, bánh thánh to như bánh pizza… Như «chủ» của mình, đã chịu khổ trong th�i Giáo hội thầm lặng dưới gông cùm cộng sản, đã phải dâng thánh lễ nhanh lẹ che giấu, hồng y thích các buổi lễ huy hoàng, làm t�a rạng nét long tr�ng và uy nghiêm của phụng vụ trong nhà Chúa. Mặt khác, vì bắt chước Mitteleuropa, gắn bó với truy�n thống và với huy hiệu, trên chiếc máy bay của hãng hàng không Ba Lan đưa �ức Phanxicô v� Rôma, hồng y cho gắn trước ghế ngồi của �ức Phanxicô huy hiệu của ngài to bằng cái khiên. Một sáng kiến khác lạ, có vẻ như không phù với các tư tưởng tiến bộ và sự trút b� mà �ức Phanxicô sống hàng ngày.

Từng cử chỉ của �ức Phanxicô đ�u được hai kênh truy�n hình chính thức của Ba Lan phát, quây phim từng lần ngài xuất hiện ban phép lành ở ban công dinh Sanguszko, ở tòa giám mục, di chuyến bằng xe, bằng trực thăng, khi đi khi đến… Ngoài trừ buổi gặp thân tình với �ức hồng y địa phận Manila, Luis Antonio Tagle, giám đốc Caritas Quốc tế. Nơi hồng y hứa hẹn 59 tuổi này, �ức Phanxicô đặt hết tất cả hy v�ng của mình.

Sự nhiệt thành lớn lên từng ngày. Phong cách thư�ng là trực thẳng của �ức Phanxicô, các tuyên bố v� ngư�i di dân, ngư�i tị nạn, v� môi sinh, v� dấn thân xã hội trước hết đã gây dè dặt nơi hàng giáo sĩ địa phương. Tuy nhiên, các l�i nói đơn sơ để nói với chính giáo dân mà không phán xét h�, ánh mắt sâu đậm của ngài, cách ngài xin cầu nguyện mà không ai bắt chước được, đã hấp dẫn và thuyết phục h� hơn. Một cách mạng v� mặt văn hóa có hiệu quả hơn là các bài giảng hùng hồn và tán rộng v� giáo đi�u của Giáo hội công giáo.

“Không làm thất v�ng, không bị sợ hãi, �ức Phanxicô đã nhận một sự chiến thắng đích thực của biểu kế vỗ tay!�

Ngược lại, sự tiếp xúc với các bạn trẻ JMJ chính thống thì dễ hơn, h� yêu �ức Giáo hoàng. 50 000 bạn trẻ Pháp, trong số này có 45 000 bạn trẻ ở Paris đã đáp l�i kêu g�i của �ức Phanxicô. Tôi đã làm cho một vài bạn trẻ «xưng tội»: «Chúng tôi rất hạnh phúc được tham dự những buổi h�p mặt này, đã giúp chúng tôi nhìn lại chính mình», các bạn Pierre, Tristan, Théophile và Rodolphe đ�u đồng loạt nói như vậy với tôi. Cả bốn đ�u chưa 20 tuổi, h� vừa đậu vào trư�ng Bách Khoa, mà Pierre đậu thủ khoa. Một trong các sinh viên xuất sắc này giải thích: «Tôi ở vùng Louis-Le-Grand, một vùng không công giáo gì hết. Tôi có đức tin và tôi muốn thử tôi.» Cũng vậy với Nicolas, được nhận vào trư�ng hải quân, Alix, Cassandre, Marie, Maud, Joséphine, Antoine, Paul lớn tuổi hơn, h� h�c luật hay trư�ng thương mại. Tràng chuỗi và khăn quàng ở cổ, lá c� nh� bay phất phới trong gió, mỗi ngày h� đi bộ hàng mư�i mấy cây số, gặp các nữ tu vui như hội, cầu nguyện, ca hát, nhảy nhót và nghĩ v� tương lai. «Ở đây, mình có những quen biết mới, nhưng không đi xa. Chúng tôi sống với nhau hai tuần lễ hội và thiêng liêng, chia sẻ cùng các giá trị chung với nhau. Dù sao, nếu gặp được ngư�i bạn đư�ng của mình ở những ngày �ại Hội Giới Trẻ Thế Giới thì cũng thích hơn ở trên Meetic hay trong hộp đêm!»

Với hàng triệu bạn trẻ này, �ức Phanxicô đã có một ngôn ngữ nghiêm khắc nhưng những câu-sốc sẽ mãi ghi khắc trong ký ức h�. Ngài đòi h�i h� không được buồn, không được «v� hưu trước tuổi», không lẫn lộn hạnh phúc với việc nằm ư�n trên ghế sofa trước máy vi tính. Ngài xin h� dám lấy bất trắc, bảo vệ phẩm cách kitô hữu của mình, không cho ngư�i khác quyết định tương lai của mình, sau đó ngài xin h� cầu nguyện. Các l�i này, đã không làm h� thất v�ng hoặc hãi sợ nhưng đã làm cho �ức Phanxicô nhận một sự chiến thắng đích thực của biểu kế vỗ tay!

Với một ngư�i 79 tuổi, sự hiện diện của ngư�i trẻ là thuốc bổ tăng thêm sinh lực cho ngài, trước mặt h�, �ức Phanxicô nhiệt tình như ngài đứng giữa các em bé. Dù sao, chỉ có một lúc ngài như bị tước hết vũ khí, là khi ngài ở bệnh viện Prokocim, ông giám đốc giới thiệu cho ngài khoa nhi của ông, như nơi của dịp may cuối cùng. Ở đây, trước 50 bệnh nhi ngồi xe lăn, các em rất can đảm, thư�ng là sói tóc, ống truy�n dịch trên tay, �ức Phanxicô đi từ em này qua em khác, nhấp nháy mắt để giấu nước mắt, ngài chỉ có thể nói: «Xin Chúa cho các con bình an trong lòng!» Một bà, mẹ của một trong các em bé này gi�ng đứt quảng, thì thầm với �ức Phanxicô: «Xúc động thì lây lan và cha đã không giấu xúc động của mình. Chính vì vậy mà chúng con thương cha. Con xin cám ơn �ức Thánh Cha.»

�ức Phanxicô vừa xuất bản quyển sách «L�i nói trong tự do », nữ ký giả Caroline Pigozzi viết l�i nói đầu (nhà xuất bản Plon/Presses de la Renaissance).

Marta An Nguyễn chuyển dịch