HỦY HOẠI CH�NH MÌNH

Có thể nói, hủy hoại chính mình là một hình thức giết ngư�i. Nhưng thay vì giết chết ngư�i khác, chúng ta lại hủy diệt chính mình. Ngư�i ta không hẳn tự sát bằng dao, thuốc độc hay một hình thức nào khác mà có những cái chết từ từ khiến chủ thể cũng không ý thức rằng chính mình lại hại mình. Cũng có những hình thức hủy hoại chính mình được hiểu như việc bản thân tự cản trở chính mình sống cho những lý tưởng cao đẹp giúp chủ thể trưởng thành hơn mỗi ngày. Chính vì những cản trở vô hình ấy mà chúng ta không thể tiếp xúc bằng các giác quan nên lắm kẻ phải chết vì thiếu hiểu biết. Những cản trở ấy có thể là: trí tưởng tượng, tư tưởng, cảm xúc, l�i nói và việc làm. Chúng ta cần tái khám phá “nội lực� của những cản trở này hầu đ� ra một chiến thuật dài lâu nhằm chuyển hướng tích cực giúp mỗi ngư�i vui sống và tiến bước trên đư�ng hoàn thiện bản thân.

TR� TƯỞNG TƯỢNG

Có những nghệ sĩ đã biết dùng trí tưởng tượng của mình để sáng tác những bức tranh để đ�i phục vụ cho thiện ích bao ngư�i. Cũng có những ngư�i đã dùng trí tưởng của mình trong dự phóng tương lai nhằm sáng chế ra những phương tiện tối tân giúp con ngư�i thăng tiến v� m�i mặt. Trái lại, có những ngư�i đã dùng trí tưởng tượng của mình để sống trên mây trên gió mà quên rằng chân mình vẫn còn đạp đất. Nói như thế, có nghĩa là những ngư�i này đã sống xa r�i thực tế, hầu như đó là cách h� lẩn tránh thực tại. Những ảo tưởng này vì không được chủ thể nhận biết khiến h� đi từ thất bại này đến thất bại khác. Dần dà, cuộc sống đối với h� trở thành một nơi giăng đầy những cạm bẫy khiến h� phải sa chân. Như thế, một khi con ngư�i không ý thức và chủ động bước vào thế giới của trí tưởng tượng với một sự hiểu biết nào đó, nó sẽ làm trì trệ bước tiến hơn là thúc đẩy cho toàn thân được vận hành tốt đẹp.

TƯ TƯỞNG

Có thể nói, những ngư�i thành công thư�ng khởi đầu bằng một tư tưởng vĩ đại và táo báo. Có thế, nó mới trở thành động lực thúc đẩy h� hành động không mệt m�i vì dự phóng tương lai. Nếu như có thứ nội lực giúp xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn thì cũng từ nguồn nội lực ấy một khi bị chủ thể làm cho “nhiễm độc� cách nào đó, nó sẽ mang tính hủy hoại bản thân. Thật vậy, tư tưởng con ngư�i phần lớn tùy thuộc vào sự hiểu biết và kinh nghiệm bản thân. Nếu sự hiểu biết đúng đắn và lành mạnh, cộng thêm kinh nghiệm tích cực và năng động, chủ thể sẽ có quan niệm v� thực tại cách cởi mở và sáng tạo. Từ đó, đương sự sẽ dễ dàng tiếp cận thực tế cuộc sống và trải nghiệm những khoảnh khắc đem lại ý nghĩa đích thực. Trái lại, những tư tưởng bi quan yếm thế không những chẳng mang đến cái nhìn thiện cảm cho cuộc sống mà còn tiêm nhiễm m�i hành vi mang tính hủy diệt. �ó là mầm mống của m�i hình thức bạo động mang tính hủy diệt hàng loạt. Nó không chỉ dừng lại ở sự giam hãm cá nhân và còn thao túng cả nhi�u thế hệ. �i�u này đã được lịch sử chứng mình qua các chủ trương của các nhà độc tài.

Chúng ta cũng cần ghi nhận những trư�ng phái tư tưởng quá khích: các loại “duy� hay “chủ nghĩa� này khác luôn để lại một cái nhìn thiên lệch v� thực tại đ�i sống. Tầm ảnh hưởng của nó đã được các nhà đạo đức và tri thức chân chính cảnh báo nhưng nó vẫn âm thầm chi phối những tâm hồn nhạy bén với các dấu chỉ th�i đại mà không được đức tin hướng dẫn. Có thể nói, sự hủy diệt này mang tính lay lan, được cụ thể hóa nơi các đảng phái chính trị.

Cũng có những tư tưởng “khổng lồ� đã tạo nên một hệ thống vững chắc như bức tư�ng Berlin để rồi sụp đổ như một ý thức hệ lỗi th�i. Nó đang đến hồi cáo chung vì đã loại Thiên Chúa ra kh�i cuộc sống mình. Và �ức Bênêdictô XVI đã lên án một chế độ như thế: “ Chủ thuyết nhân bản loại Thiên Chúa là một chủ thuyết phi nhân bản� (Caritas in Veritate, số 78). Sự hủy hoại chính mình của một chế độ sẽ kéo theo những tàn tích ngổn ngang trong lòng m�i ngư�i.

CẢM XÚC

Nếu chúng ta hiểu nhận thức đi trước cảm xúc thì một nhận thức sai lệch sẽ dẫn đến những cảm xúc bất thư�ng. Một cảm xúc có thể mang tính phá đổ khi nó không tương xứng với thực tại. Một tai nạn giao thông do sự bất cẩn của hai bên lại trở thành tai h�a giết ngư�i khi cảm xúc không được con ngư�i kiểm soát.

Có những cung bậc cảm xúc được các nghệ sĩ thăng hoa thành những bản tình ca bất hủ mang đậm nét tính nhân văn. Nhưng cũng có những loại cảm xúc khiến con ngư�i sợ hãi rồi chạy trốn thực tại, trở nên trầm cảm và muốn giải thoát cuộc đ�i này bằng cách tự tử.

Cảm xúc thì vụt đến và thoáng đi, nhưng hậu quả của nó thì khôn lư�ng. Vì giận quá mất khôn, con ngư�i có thể làm m�i sự bất chấp luật pháp, bất cần lương tâm. Sự hủy hoại của nó được ví như dòng nước cuốn trôi m�i hoài bão của con ngư�i, rồi h� trở nên thất v�ng, chán nản và buông xuôi m�i sự. Sự thất bại ở đây được hiểu là con ngư�i tự hủy hoại mình vì sống mà không còn ý nghĩa của cuộc đ�i.

LỜI NÓI

Có những ngư�i ngậm máu phun ngư�i nhưng biết đâu rằng máu dính từ miệng làm bằng chứng tố cáo sự gian ác của mình. H� thích nói cho th�a giận h�n mà nhắm mắt làm ngơ trước những vết thương đã vô tình hay hữu ý tạo ra nơi ngư�i khác. Sau này nghĩ lại, h� mới biết chính mình hại mình.

Ngày nay, ngư�i ta cũng bàn đến thứ bạo lực bằng l�i nói. L�i nói trở thành công cụ công kích ngư�i khác công khai trên các phương tiện truy�n thông. H� tưởng rằng một nửa sự thật cũng là sự thật nên cắt xén những l�i phát biểu của ngư�i khác mà lên án những ngư�i vô tội. Nếu như h� muốn nh� truy�n thông để đạt được mục đích hạ giá uy tín ngư�i khác thì cũng chính phương tiện này sẽ vạch trần bộ mặt thật của h�. Và như thế, gậy ông lại đạp lưng ông.

Trong các tập thể cũng không thiếu những kẻ nhân danh tình bác ái nào đó, giải thích các sự kiện cách lệch lạc nhằm hạ giá uy tín ngư�i khác trước mặt cấp trên. Xét cho cùng, h� đã gây xáo trộn hơn là xây dựng tập thể. Cuối cùng, chính h� là ngư�i phải chịu đựng nỗi bất an của ngư�i khác. Quả thật, l�i nói có thể ví như một ng�n lửa khả dĩ thiêu đốt một cánh rừng nhưng ngư�i phát ra những l�i độc địa ấy cũng trở thành một thứ mồi cho lửa thiêu đốt.

HÀNH �ỘNG

Chúng ta nhận ra trong xã hội có những ngư�i hành động thuần theo bản năng như thể không có lý tưởng và ý nghĩa cuộc sống, h� đi tìm thú vui trong xì ke ma túy: một phút chốc bay bổng để đ�i lên hương. Nhưng sau đó là nỗi chán chư�ng. �ể giải sầu, h� lại tìm đến những thứ kích thích này với hàm lượng cao hơn, rồi quay quắt trong nỗi vô v�ng không tên. H� là ngư�i yếu nhược cả v� thể lý cũng như tinh thần. Cái chết đang rình ch� bên cửa lạc thú là vậy !

Cũng có những ngư�i mạnh mẽ v� thể lý nhưng lại yếu thế v� tinh thần. H� bị nhiễm độc từ những bộ phim võ thuật của Trung Quốc hay những phim hành động bạo lực. Trả thù, chém giết hay đổ máu là chuyện thư�ng tình không cần phải đặt lại vấn đ� đạo đức: chiến thắng thuộc v� kẻ mạnh. Bởi đó, ngày nay chúng ta chứng kiến nhi�u cảnh bạo lực h�c đư�ng, bạo lực gia đình…nhan nhản trên các phương tiện truy�n thông. Nạn nhân là những ngư�i yếu thế, tinh thần của h� đã bị xui khiến bởi những thế lực đen tối nhằm gieo tai ương trong cộng đồng nhân loại.

Hơn bao gi� hết, ngày nay chúng ta nghe nói đến nạn phá thai đã tràn lan khắp nơi. Không chỉ có cái chết của các thai nhi mà có cả cái chết của những ngư�i mẹ như l�i thánh Têrêsa Calcutta đã quả quyết: trong một cuộc phá thai có hai cái chết: cái chết của thai nhi và cái chết của lương tâm ngư�i mẹ. Nếu con ngư�i có thể bạo hành trên đứa con của mình thì có tội ác nào mà con ngư�i không hành động. Có thể nói, n�n văn hóa sự chết đã tiêm nhiễm vào m�i hoạt động của con ngư�i.

GIẢI PH�P

Một phương pháp được các nhà tâm lý đ� nghị là: nội quan, nghĩa là nhìn từ bên trong. Bởi đó, tất cả trí tưởng tượng, tư tưởng, cảm xúc, l�i nói và việc làm đ�u được chủ thể ý thức. Chính khi chủ thể quan sát và đánh giá m�i nhất cử nhất động của mình, từ đó, bản thân chịu trách nhiệm m�i hậu quả do mình gây ra mà tránh được những đi�u đáng tiếc do không làm chủ chính mình. M�i hành vi không còn mang tính hủy hoại khi chủ thể xác tín và sống những giá trị cao đẹp được ngư�i m�i th�i đ� cao như Chân, Thiện và Mỹ. Có thế, chúng ta sẽ dễ dàng hội nhập những giá trị Tin Mừng vào m�i ngõ nghách tâm hồn, trong đó, Chúa Giêsu trở thành trung tâm đ�i sống đức tin. Thay vì quay trở lại với đ�i sống bản năng hạ đẳng vốn ghì chặt con ngư�i, chúng ta hướng nhìn và bước theo Chúa Giêsu, �ấng đến trần gian cho chúng ta được sống và sống dồi dào.

EYMARD An Mai �ỗ, O.Cist.

CGVN