Khi nháºn định vá» hôn nhân gia đình, thưá»ng có hai ý kiến trái ngược nhau. Má»™t là bi quan và tiêu cá»±c, hai là lạc quan và tÃch cá»±c.
Äối vá»›i ngưá»i bi quan tiêu cá»±c thì hôn nhân quả là má»™t gánh nặng quá nặng ná», chỉ mong trút bá» cho nhẹ ngưá»i, “Nhất vợ nhì nợ†hay “Gái có chồng như gông Ä‘eo cổ†(Tục ngữ VN)
Khi nháºn định vá» hôn nhân gia đình, thưá»ng có hai ý kiến trái ngược nhau. Má»™t là bi quan và tiêu cá»±c, hai là lạc quan và tÃch cá»±c.
Äối vá»›i ngưá»i bi quan tiêu cá»±c thì hôn nhân quả là má»™t gánh nặng quá nặng ná», chỉ mong trút bá» cho nhẹ ngưá»i, “Nhất vợ nhì nợ†hay “Gái có chồng như gông Ä‘eo cổ†(Tục ngữ VN). Còn đối vá»›i ngưá»i lạc quan thì ca tụng hôn nhân như là quà tặng tuyệt vá»i không gì trên Ä‘á»i nà y sánh và bằng, “Ngưá»i ta chỉ có thể tìm thấy hạnh phúc cá»§a chÃnh mình trong hạnh phúc cá»§a ngưá»i yêu†(Leibnitz) hay “Cuá»™c Ä‘á»i cá»§a ngưá»i đà n bà chÃnh là ngưá»i đà n ông†(Ngạn ngữ phương Tây).
Váºy là có hai thứ hôn nhân, hôn nhân quà tặng và hôn nhân gánh nặng.
I.- HÔN NHÂN QUÀ TẶNG
Dù cảm nháºn hay định kiến thế nà o Ä‘i nữa thì hôn nhân tá»± nó vẫn có ý nghÄ©a tÃch cá»±c. Vẻ đẹp cao cả cá»§a nó không tùy thuá»™c ở những khái niệm và ngôn từ mà con ngưá»i gán cho nó. Bởi bản chất cá»§a hôn nhân nằm trong ý định sáng tạo và cứu rá»—i cá»§a Thiên Chúa.
Thiên Chúa đã tạo dá»±ng con ngưá»i có nam có nữ để há» kết hợp thà nh đôi hôn phối sống vá»›i nhau và nương tá»±a nhau: “Con ngưá»i ở má»™t mình thì không tốt. Ta sẽ là m cho nó má»™t trợ tá tương xứng vá»›i nó†(St 2,18); “Bởi thế ngưá»i đà n ông lìa cha mẹ mà gắn bó vá»›i vợ mình, và cả hai thà nh má»™t xương má»™t thịt†(St 2,24).
Và sá»± kết hôn cá»§a há» nằm trong chương trình kế hoạch kỳ diệu cá»§a Thiên Chúa: “Những đôi bạn cá» hà nh hôn nhân Công giáo là những ngưá»i đã Ä‘i và o trong chÃnh kế hoạch cá»§a lịch sá» cứu độ, mà cao Ä‘iểm tìm thấy trong Giao Ước Tình Yêu cá»§a Äức Ki-tô vá»›i Há»™i thánh. HỠđược má»i gá»i trở nên hình ảnh sống động cá»§a Tình Yêu Thiên Chúa…†(x. Những đỠtà i há»c há»i vá» Tông huấn Familiaris Consortio / FC cá»§a ÄGH Gioan Phaolô II, phần 2 Giáo huấn vá» HNGÄ, Roma 2002, trang 199).
â— Quà tặng Æ n gá»i
Hôn nhân là quà tặng Æ¡n gá»i, bởi vì Thiên Chúa đã kêu gá»i con ngưá»i Ä‘i và o định mệnh ấy như là má»™t Æ¡n thiên triệu và hôn ước giữa hai ngưá»i nam nữ được thiết định như má»™t bà tÃch vừa Ä‘em lại ân sá»§ng vừa thúc đẩy dấn thân chu toà n sứ mệnh.
“Thiên Chúa là tình yêu và nÆ¡i chÃnh mình Ngưá»i, Ngưá»i Ä‘ang sống mầu nhiệm hiệp thông yêu thương giữa các ngôi vị. Khi tạo dá»±ng nhân tÃnh cá»§a ngưá»i nam và ngưá»i nữ theo hình ảnh Ngưá»i và liên lỉ bảo toà n cho nhân tÃnh ấy được hiện hữu, Thiên Chúa ghi khắc và o đó Æ¡n gá»i cÅ©ng như khả năng và trách nhiệm tương ứng, má»i gá»i con ngưá»i sống yêu thương và hiệp thông. Tình yêu là ơn gá»i căn bản và bẩm sinh cá»§a má»i ngưá»i†(FC, 11).
◠Quà tặng Sứ mệnh
Hôn nhân là quà tặng sứ mệnh, bởi vì Thiên Chúa đã ban cho con ngưá»i má»™t trái tim để yêu và được yêu, má»™t giá»›i tÃnh để hấp dẫn và thu hút nhau, má»™t định mệnh để liên kết sống-vá»›i-nhau. Khi lãnh nháºn những ân huệ ấy, con ngưá»i đáp trả Äấng Tạo Thà nh bằng việc thi hà nh sứ mệnh cá»§a hôn ước.
Há» chấp nháºn nên má»™t để trá»n Ä‘á»i yêu thương và nâng đỡ bổ sung cho nhau, “Không còn là hai, nhưng chỉ là má»™t xương má»™t thịt†(x. Mt 19,6; St 2,24).
Do váºy, “Sá»± hiệp thông vợ chồng ăn rá»… sâu từ sá»± thu hút tá»± nhiên vá» giá»›i tÃnh, cÅ©ng như từ sá»± bổ túc lẫn nhau giữa nam và nữ, được nuôi dưỡng nhá» những ná»— lá»±c cá»§a đôi bạn muốn chia sẻ cho nhau trá»n cả bản thân trong suốt cuá»™c Ä‘á»i†(x. UB Giáo Lý Äức Tin, Giáo Lý Hôn Nhân Gia Äình, NXB TG Hà ná»™i 2004, trang 16).
Há» chấp nháºn liên kết nhau để hướng đến má»™t mục Ä‘Ãch cá»™ng tác vá»›i Thiên Chúa trong việc sinh sản và giáo dục con cái. HỠý thức rằng, “Con cái là ân huệ cao quý cá»§a hôn nhân và là sá»± đóng góp lá»›n lao kiến tạo hạnh phúc cá»§a cha mẹ. Tình yêu vợ chồng còn phong phú nhá» những hoa quả cá»§a Ä‘á»i sống luân lý, tinh thần và siêu nhiên được cha mẹ truyá»n lại cho con cái qua việc giáo dục. Theo nghÄ©a nà y, mục tiêu ná»n tảng cá»§a hôn nhân và gia đình là phục vụ cho sá»± sống và hạnh phúc†(x. UB GLÄT, sÄ‘d trang 16).
◠Quà tặng Tình yêu
Ai cÅ©ng biết tình yêu là ná»n tảng cá»§a hôn ước vợ chồng. Không có tình yêu không có hôn nhân. ChÃnh Thiên Chúa ban tặng cho con ngưá»i tình yêu để há» có khả năng yêu thương như Ngưá»i. Bởi vì chÃnh Thiên Chúa là Tình yêu (Deus Caritas est) (x. 1Gio 4,8; 4,16).
Tác giả cuốn “Cẩm nang Hạnh phúc Gia đình Ki-tô†đã viết: “Con ngưá»i là hình ảnh cá»§a Thiên Chúa Tình Yêu. Cho nên Æ¡n gá»i cá»§a con ngưá»i chÃnh là sống yêu thương. Æ n gá»i nà y được thể hiện má»™t cách đặc biệt trong hôn ước. Sá»± kết hợp giữa vợ chồng bao gồm má»i khÃa cạnh trong Ä‘á»i sống vợ chồng chứ không chỉ trong phương diện thể xác mà thôi. Vợ chồng yêu thương nhau có nghÄ©a là há» liên kết Ä‘á»i sống há» lại vá»›i nhau trong tư tưởng, ý chÃ, hà nh động, tâm hồn†(D. Wahrheit, Cẩm nang HPGÄ Ki-tô, Mục Vụ HNGÄ 1993, pg 258).
Trong hôn nhân, đôi bạn thể hiện hết các chiá»u kÃch cá»§a tình yêu, nhất là khi há» trở thà nh bà tÃch diá»…n tả mầu nhiệm tình yêu song phương giữa Äức Ki-tô và Há»™i thánh, hiá»n thê cá»§a Ngà i. Thánh Phao-lô đã nhấn mạnh: “Sách Thánh có lá»i chép rằng: ‘ChÃnh vì thế, ngưá»i đà n ông sẽ lìa bá» cha mẹ mà gắn bó vá»›i vợ mình, và cả hai sẽ thà nh má»™t xương má»™t thịt’. Mầu nhiệm nà y tháºt là cao cả. Tôi muốn nói vá» Äức Ki-tô và Há»™i Thánh. Váºy má»—i ngưá»i trong anh em hãy yêu vợ như chÃnh mình, còn vợ thì hãy kÃnh sợ chồng†(Ep 5,31-32).
II.- HÔN NHÂN GÃNH NẶNG
Má»™t khi hôn nhân không được nhìn nháºn là quà tặng nữa thì sẽ trở thà nh gánh nặng. Ngưá»i xưa nói láºp gia đình là đi “gánh vácâ€, thá»±c chất cÅ©ng nhằm diá»…n tả cái ách cá»§a hôn nhân nặng ná» mà những ai chấp nháºn thá»±c tại ấy thì phải mang vác suốt Ä‘á»i. Nhất là khi cái ách nặng nỠấy không là gì khác hÆ¡n là chÃnh bản thân hai ngưá»i bạn Ä‘á»i cá»§a nhau. Cho nên tục ngữ VN có câu “Nhất vợ nhì nợ†hay “Chồng con là cái nợ nần†là váºy!
Má»™t khi không còn chịu đựng nhau được nữa thì ngưá»i ta tìm cách trút bá». Bởi vá»›i há» thì “Hôn nhân và như má»™t cái lồng, những con chim ở ngoà i mong được và o, còn những con chim ở trong chỉ mong thoát ra†(Montaigne). Những cuá»™c hôn-nhân- gánh-nặng thưá»ng đứt gánh giữa chừng bởi thá»±c tế khác hẳn so vá»›i những gì ngưá»i ta mÆ¡ tưởng. Có ngưá»i đã chua chát nói thế nà y: “Hôn nhân là má»™t cuốn tiểu thuyết trữ tình mà nhân váºt chÃnh chết ngay từ chương đầu†(J.P. McEvoy) hoặc, “Chỉ khi nà o Ä‘i được ná»a quãng đưá»ng hôn nhân thì ngưá»i ta má»›i nháºn thấy thá»±c ra hôn nhân (marriage) chỉ là ảo ảnh (mirage)†(Khuyết danh).
Dá»±a và o thá»±c tế ta có thể nháºn ra má»™t và i loại hình hôn-nhân-gánh-nặng, chẳng hạn:
◠Gánh nặng vì là hôn-nhân-không-tình-yêu
Ai cÅ©ng biết tình yêu là cái ná»n vững chắc cá»§a ngôi nhà hôn nhân, thiếu ná»n ấy nhà lung lay và nguy cÆ¡ sụp đổ bất cứ lúc nà o. Do đó, má»™t cuá»™c hôn nhân nà o thiếu vắng tình yêu cá»§a má»™t trong hai bạn hoặc cá»§a cả hai bạn thì hôn ước ấy không còn ý nghÄ©a gì nữa. Lúc ấy ngưá»i ta trở thà nh gánh nặng cá»§a nhau.
Chẳng hạn, “Äà n ông lấy vợ vì mệt má»i, đà n bà lấy chồng vì tò mò: cả hai Ä‘á»u thất vá»ng†(Oscar Wilde). Khi kết hôn, nếu không vì tình yêu chân chÃnh, ngưá»i ta sẽ thất vá»ng. Có ngưá»i kết hôn vì tiá»n. Có ngưá»i vì sắc dục. Có ngưá»i vì danh, vì lợi, vì thân thế, vì sá»± nghiệp. Có ngưá»i do mai mối, do ép buá»™c, do áp lá»±c, do liá»u lÄ©nh, do dại dá»™t, do vụng vá», do chá»§ quan, do thiếu hiểu biết vv…
Ngưá»i ta nói “Má»i tình yêu chân chÃnh sẽ dẫn đến hôn nhân†(Engels) nhưng không phải má»i cuá»™c hôn nhân Ä‘á»u có tình yêu chân chÃnh. Má»™t cuá»™c hôn nhân không tình yêu hay tình giả, tình ảo sẽ chỉ Ä‘em đến thất bại, thất vá»ng và tan vỡ. Thá»±c váºy, “Nếu không có trái tim yêu thương thì không có mái ấm gia đình†(Byron).
◠Gánh nặng vì là hôn-nhân-không-thực-tế
Do chá»§ quan và thiếu hiểu biết, má»™t số ngưá»i sẽ có những ý nghÄ© sai lầm vá» hôn nhân. Cái nhìn cá»§a há» vá» hôn nhân sẽ phiến diện nên khi va chạm thá»±c tế há» bị choáng và vỡ má»™ng. Má»™t danh nhân có nói: “Ngưá»i ta mÆ¡ má»™ng khi yêu nhau và thức tỉnh khi lấy nhau†(Poppée). Cái hình ảnh “má»™t túp lá»u tranh vá»›i hai trái tim và ng†thá»±c ra chỉ có ở trong mÆ¡, bởi mục tiêu cá»§a hôn nhân không phải ngồi đó nhìn nhau mà cùng nhau hướng vá» má»™t lý tưởng (Antoine de St Exupéry).
Hôn nhân vẫn được xem là má»™t công trình mà đôi bạn phải kiến tạo suốt Ä‘á»i (André Maurois). Nó không phải là má»™t bức tranh có sẵn hay má»™t kiệt tác đã láºp trình. Trái lại đó là má»™t cuá»™c hà nh trình mà đôi bạn sẽ là bạn đưá»ng cá»§a nhau, cùng nhau sống, là m việc chung và dẫn dắt nhau Ä‘i, cùng chia sẻ đắng cay ngá»t bùi, cùng chấp nháºn má»™t định mệnh. Sống chết vui buồn có nhau.
Thá»±c tế cá»§a hôn nhân sẽ khác vá»›i những gì bạn nghÄ© tưởng và mÆ¡ má»™ng. Bởi thế, có nhiá»u bạn khi sau kết hôn đã buông xuôi, thất vá»ng. Há» cảm thấy hôn nhân quá nặng ná», quá phức tạp và đa Ä‘oan. Há» không biết rằng “Yêu là ký kết vá»›i Ä‘au khổ†(Mme de Cohin), và rằng “Con ngưá»i không ai toà n mỹ. Chuyện vợ chồng cÅ©ng thế. Biết phục thiện và tha thứ cho nhau thì gia đình ngà y cà ng đầm ấm. Ngược lại, cà ng ngoan cố bao nhiêu, gia đình cà ng dá»… dà ng tan vỡ bấy nhiêu†(G. Lombroero).
◠Gánh nặng vì là hôn-nhân-không-chung-thủy
Äể đảm bảo cho hôn nhân hạnh phúc lâu dà i, hai bạn phải cam kết trung tÃn vá»›i nhau suốt Ä‘á»i. Khi cá» hà nh bà tÃch hôn phối, trong phần thẩm vấn, vị chá»§ sá»± sẽ há»i đôi bạn “có nháºn nhau là m chồng/ là m vợ và hứa sẽ chung thá»§y vá»›i nhau lúc thịnh vượng cÅ©ng như lúc gian nan, lúc bệnh hoạn cÅ©ng như lúc mạnh khá»e, để yêu thương và tôn trá»ng nhau suốt Ä‘á»i khôngâ€. Câu trả lá»i cá»§a đôi bạn dÄ© nhiên là “Cóâ€.
Sá»± chung thá»§y trong Ä‘á»i sống vợ chồng là điá»u kiện vô cùng quan trá»ng, không thể thiếu được đối vá»›i đôi hôn phối. Khi má»›i lấy nhau, ngưá»i ta mặn nồng, thắm thiết vì chưa trải qua thá» thách, khó khăn. Nhưng sau thá»i gian chung sống, há» bắt đầu thấm thÃa sá»± Ä‘á»i và tâm trạng chán ngán sẽ xảy đến và cà ng ngà y cà ng gia tăng. Nhất là khi xuất hiện bóng dáng má»™t ngưá»i thứ ba. Ai sẽ nói trước được Ä‘iá»u gì sẽ xảy ra, khi mà “Ông ăn chả†hay “Bà ăn nemâ€? Cuá»™c sống chung sẽ nặng ná» khi má»™t trong hai hoặc cả hai ngưá»i đã có những phút giây “ngoà i vợ ngoà i chồng†hay “chán cÆ¡m thèm phở 
Má»™t cuá»™c hôn-nhân-không-chung-thá»§y chắc chắn sẽ là gánh nặng cho đôi bạn và sẽ là tiá»n đỠcho má»™t cuá»™c chia tay không xa…
…………………………………………
Aug. Trần Cao Khải

