Hội thảo Thánh nhạc toàn quốc lần thứ 42

“Các hình thể âm nhạc trong giáo đư�ng�. �ây là đ� tài được nhạc sĩ (NS) An-tôn Tiến Linh thuyết trình trong Hội thảo Thánh nhạc toàn quốc lần thứ 42 do Ủy ban Thánh nhạc (UBTN), trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam (H�GMVN) tổ chức.

Lúc 8g00, thứ Ba, ngày 10/04/2018, tại hội trư�ng B.102, Trung tâm Mục vụ TGP TPHCM: số 6 bis Tôn �ức Thắng, Phư�ng Bến Nghé, Quận 1, TPHCM đã diễn ra Hội thảo Thánh Nhạc toàn quốc lần thứ 42 do UBTN, trực thuộc H�GM Việt Nam tổ chức.

Lm Phaolô Nguyễn Văn �ịnh, trưởng Ban Thánh nhạc GP Phát Diệm hướng dẫn cộng đoàn cầu nguyện đầu gi�.

Buổi hội thảo với mục đích Giới thiệu “Các hình thể âm nhạc trong giáo đư�ng� do NS An-tôn Tiến Linh thuyết trình.

Trong vai trò đi�u khiển buổi hội thảo, NS Minh Tâm giới thiệu Ban Chủ t�a có sự hiện diện của �ức Giám mục (�GM) Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản – Chủ tịch UBTN trực thuộc H�GMVN, Lm Rô-cô Nguyễn Duy – Thư ký UBTN trực thuộc H�GMVN – kiêm Trưởng Ban thánh nhạc (BTN) TGP TPHCM và Lm Nhạc sư Kim Long – Nguyên Phó Chủ tịch UBTN. Ngoài ra, còn có sự hiện diện của các Tham dự viên (TDV) là các Ban thư�ng vụ UBTN toàn quốc, Thư ký một số Ủy ban Giám mục liên hệ, các Trưởng BTN 26 giáo phận, quý Lm đặc trách Thánh nhạc của 9 chủng viện, quý vị phụ trách Thánh nhạc các hội dòng, quý Lm cộng tác viên UBTN toàn quốc, các thành viên của Câu lạc bộ sáng tác Thánh ca, các giảng viên Thánh nhạc tại Trung tâm Mục vụ, quý nhạc sĩ, quý ca trưởng và Ban Hợp Xướng Piô X.

Trước đó, Ban tổ chức đã gửi cho mỗi TDV các ấn phẩm Thánh nhạc: �ĩa nhạc TÂM CA TH�NH – Volume 4 của NS �ặng �ình Khoa, Nội san Hương Trầm số 27, Tuyển tập 100 bài NGỢI CA TÌNH YÊU – 50 NĂM TRI ÂN CẢM MẾN do Lm Nhạc sư Kim Long sáng tác và cho xuất bản nhân dịp ghi nhớ 77 tuổi đ�i (1941-2018); Kỷ niệm 61 năm viết Thánh ca (1957-2018) và mừng KIM KH�NH LINH MỤC (1968-2018) của ngài và Thiệp m�i tham dự �êm Thánh Ca CẢM MẾN HỒNG ÂN và TH�NH LỄ TẠ ƠN 50 NĂM HỒNG ÂN – KIM KH�NH LINH MỤC của ngài.

Phần thuyết trình

“Các hình thể âm nhạc trong giáo đư�ng� được NS An-tôn Tiến Linh lần lượt giới thiệu qua tài liệu đối chiếu, Nội san Hương Trầm (NSHT) 27, đặc biệt là sự minh h�a sống động cho mỗi hình thể do Ban Hợp Xướng Piô X trình bày.

• Hình thể Ä�ối ca (NSHT 27/ trang 21): Ä�ối ca vá»›i thánh vịnh của nó, được dùng lúc nhập lá»…, dâng lá»… và hiệp lá»…. Nguyên tắc căn bản là câu đối ca được sáng tác trong má»™t mô hình hẳn hoi, thÆ°á»�ng dá»±a trên mô hình của ca khúc.
• Hình thể Ä�áp ca (NSHT 27/ trang 21): Ä�ược dùng sau bài Ä‘á»�c thứ nhất, cÅ©ng nhÆ° hình thể đối ca, đây cÅ©ng là má»™t kiểu hát thánh vịnh. Hai hình thể Ä�ối ca và Ä�áp ca Ä‘á»�u có chung tên gá»�i là hình thể Tiến cấp; NgÆ°á»�i lÄ©nh xÆ°á»›ng đứng trên bục Ä‘á»�c sách mà hát câu Thánh vịnh, đó là chá»— đứng lý tưởng và hợp phụng vụ. Hình thể này có câu Ä�áp và câu XÆ°á»›ng. Câu Ä�áp Ä‘Æ¡n giản, dá»… hát để cá»™ng Ä‘oàn được tham gia dá»… dàng; Câu XÆ°á»›ng cÅ©ng Ä‘Æ¡n giản, có vẻ Ä‘á»�c hÆ¡n là hát, nên có thể dành cho má»™t xÆ°á»›ng viên đảm nhận.
• Hình thể Alleluia (NSHT 27/ trang 22): Ä�ây là bài hát Alleluia để hát trÆ°á»›c khi công bố Tin Mừng trong Thánh lá»…. TrÆ°á»›c đây, bài Alleluia cÅ©ng được viết theo thể Ä�ối ca. Tuy nhiên, Vì cá»™ng Ä‘oàn phải đứng lên để chá»� lắng nghe chủ tế Ä‘á»�c bài Tin Mừng, nên hình thức hát Alleluia hiện nay đã trở nên khá Ä‘Æ¡n giản: dùng má»™t câu Thánh vịnh hay má»™t Ä‘oạn văn Kinh Thánh phù hợp vá»›i ý nghÄ©a Tin Mừng ngày hôm đó. NghÄ©a là chỉ xÆ°á»›ng hai hoặc ba lần Alleluia rồi hát hay Ä‘á»�c Ä‘oạn văn này, rồi xÆ°á»›ng Alleluia má»™t lần nữa để kết thúc.
• Hình thể Ca tiếp liên (NSHT 27/ trang 23): Ä�ối ngược vá»›i Hình thể Alleluia, hình thể này có cấu trúc rất phức tạp, bản chất của nó là má»™t bài Vịnh ca mà bản văn là thÆ¡ do ngÆ°á»�i sáng tác tá»± làm ra và ná»™i dung nói vá»� ngày lá»… hôm đó. Ä�iểm đặc biệt của Hình thể này là cứ hai Ä‘oạn thÆ¡ thì đổi sang hát theo má»™t cung Ä‘iệu khác, nên các NS phải mất rất nhiá»�u công sức để viết má»™t bài Ca tiếp liên.
• Nhạc ngữ Bình ca (NSHT 27/ trang 24): Qua nhiá»�u thá»�i đại, nhạc bình ca luôn được Æ°u tiên trong thánh nhạc phụng vụ. Nhịp Ä‘iệu của bài Bình ca rất hồn nhiên thoải mái, không bị nhốt cứng trong các ô nhịp, Ä‘Æ¡n vị nhịp nhá»� nhất là dấu 1/8 và lá»›n nhất là dấu 1/4. Ä�iểm đặc biệt là bài Bình ca luôn sá»­ dụng tiếng Latinh.
• Nhạc ngữ Choral (NSHT 27/ trang 25): Hầu hết các bài Choral dùng trong các nguyện Ä‘Æ°á»�ng (cappella) thông thÆ°á»�ng không dùng đàn đệm theo. Vì thế, ngÆ°á»�i ta quen dần vá»›i chữ A cappella để gá»�i cho má»™t bài choral hát không nhạc đệm. Bài choral có đặc tính đại chúng nên dòng ca không cầu kỳ phức táp, không quá cao và không quá thấp. Dòng ca chuyển hành giống bình ca ở quãng lên xuống, nhÆ°ng chậm hÆ¡n bình ca, Ä‘á»�u Ä‘á»�u bình thản, không quá hồi há»™p, không quá sôi Ä‘á»™ng.
• Thánh nhạc soạn cho Ä�ại Quản cầm (NSHT 27/ trang 26): Trong Há»™i Thánh Latinh, Ä�ại quản cầm rất được quý chuá»™ng và được coi nhÆ° nhạc khí cổ truyá»�n mà âm thanh có thể tăng thêm vẻ huy hoàng kỳ diệu cho những lá»… nghi của Há»™i Thánh và có sức mãnh liệt nâng tâm hồn lên cùng Thiên Chúa. Ä�ại quản cầm thích hợp khi sá»­ dụng đúng mục đích của nghệ thuật Thánh nhạc: là những tác phẩm biểu diá»…n phải đích thá»±c là tác phẩm thánh nhạc, được tác giả sáng tác có mục đích sá»­ dụng trong thánh nhạc phụng vụ.
• Hình thể Hymnus – Vịnh ca (NSHT 27/ trang 27): Ä�ây là má»™t bài ca mà bản văn có ná»™i dung ca ngợi chúc tụng. Tuy có cấu trúc là má»™t bài thÆ¡ có nhiá»�u Ä‘oạn, nhÆ°ng tất cả các Ä‘oạn thÆ¡ được hát theo má»™t cung Ä‘iệu duy nhất. Ä�ó là mô hình của ca khúc.
• Hình thể Cantata (NSHT 27/ trang 27): Cantata là má»™t tác phẩm nhạc kịch không diá»…n viên cỡ nhá»�, trong cantata có nhiá»�u hình thức âm nhạc Ä‘an xen vào nhau.
• Hình thể Canticum – Ca khúc (NSHT 27/ trang 28): Còn gá»�i là hình thể Ca khúc, gồm má»™t Ä‘iệp khúc và nhiá»�u tiểu khúc. Hình thể này rất được phổ biến và Æ°a chuá»™ng ở các ca Ä‘oàn giáo xứ vá»›i mục đích nhằm gia tăng lòng đạo đức cho các tín hữu, mà chỉ được sá»­ dụng trong nghi lá»… phụng vụ dÆ°á»›i sá»± canh chừng của vị Bản Quyá»�n địa phÆ°Æ¡ng (Huấn thị Âm nhạc trong Phụng vụ, chÆ°Æ¡ng III).
• Hình thể Motetum (NSHT 27/ trang 29): Có thể nói má»™t cách khái quát, Motetum là má»™t bài ca nhiá»�u bè và hát Ä‘uổi nhau, Ä‘uổi nhau vì nhạc Ä‘á»� được thay phiên nhau xuất hiện. Ä�ây là má»™t hình thể âm nhạc hoành tráng. Ä�ược sáng tác bằng những ká»· thuật tinh vi, và phải luyện tập má»™t cách công phu má»›i có thể trình bày được bài ca mang hình thể này.

Phần ý kiến và giải đáp

Lúc 10g30, sau phần giải lao, m�i ngư�i tiếp tục với phần Phần ý kiến và giải đáp:

• Ã� kiến của NS Ä�ức Hiệt: Ä‘á»� xuất các NS không nên Ä‘Æ°a những ảnh hưởng của nhạc Ä‘á»�i vào viết Thánh ca. Chính NS phải thấm nhuần tinh thần của âm nhạc Thánh Ä‘Æ°á»�ng truyá»�n thống. – Mở đầu phần trả lá»�i cho Ä‘á»� xuất này, NS Lm Rô-cô Nguyá»…n Duy đã nói “Càng gần vá»›i Bình ca bao nhiêu, thì càng thánh thiện bấy nhiêuâ€�. Ä�ồng thá»�i, ngài giá»›i thiệu vá»›i các NS vá»� lá»›p MẤY KINH NGHIỆM Ä�Ể VIẾT THÃ�NH CA do Lm Nhạc sÆ° Kim Long hÆ°á»›ng dẫn. Qua đó, để các NS có thể thấm nhuần tinh thần của âm nhạc Thánh Ä‘Æ°á»�ng nhÆ° NS Ä�ức Hiệt mong muốn.
• Ã� kiến của NS Cao Huy Hoàng: Ä‘á»� xuất các NS làm công tác Thánh nhạc noi gÆ°Æ¡ng những bậc cha anh giữ gìn và phát triển truyá»�n thống Bình ca thánh thiện. Từ đây, NS Cao Huy Hoàng nhắn nhủ vá»›i các ca trưởng hiện diện tại buổi Há»™i thảo: các ca trưởng phải làm sao để huấn luyện cho các ca viên cách hát cho có thanh nhạc. Ä�ồng thá»�i, bổn phận của các ca trưởng và những ngÆ°á»�i làm công tác Thánh nhạc phải dẫn cá»™ng Ä‘oàn Ä‘i vào sá»± thánh thiện của phụng vụ. Ä�úc kết, NS Cao Huy Hoàng nhấn mạnh: Ca Ä‘oàn phải làm sao để hÆ°á»›ng cá»™ng Ä‘oàn vào cái hay của sá»± thánh thiện, không bị ảnh hưởng bởi những dòng nhạc thị trÆ°á»�ng Ä‘á»�i thÆ°á»�ng.
• Ã� kiến của NS VÅ© Ä�ình Ân: Bài CHÚA CHÄ‚N NUÔI TÔI (khởi ý từ Thánh vịnh 22) của NS Phanxicô không thể hát thay thế bài Ä�áp ca trong nghi lá»… An táng (nhÆ° đã thông qua từ các buổi há»�p trÆ°á»›c). Tuy nhiên, hiện nay, các giáo xứ vẫn chÆ°a có sá»± thay đổi. NS VÅ© Ä�ình Ân cÅ©ng mong muốn BTN nên có nhiá»�u buổi giá»›i thiệu vá»� các hình thức hát trong Thánh lá»… cụ thể. – Ä�áp lá»�i cho ý kiến của NS VÅ© Ä�ình Ân, Lm Rô-cô Nguyá»…n Duy nói: Mặc dù đã phổ biến việc không sá»­ dụng bài CHÚA CHÄ‚N NUÔI TÔI của NS Phanxicô vào trong phần Ä�áp ca của nghi lá»… An táng, nhÆ°ng vẫn chÆ°a áp dụng rá»™ng rãi do những lần Há»™i thảo hay những buổi gặp gỡ Thánh nhạc, các ca trưởng ấy không hiện diện, nên cứ hát. Trong cùng má»™t giáo xứ: nên thống nhất cách thá»±c hiện, để tránh sá»± chia rẽ giữa các ca Ä‘oàn. Ngài cÅ©ng nhấn mạnh: Trong má»™t bài Thánh vịnh, có bao nhiêu câu XÆ°á»›ng thì phải hát cho hết các câu, nhÆ° vậy má»›i đủ ý Thánh vịnh Ä�áp ca của ngày lá»… hôm đó. Không tùy nghi bá»� bá»›t hoặc chá»�n lá»±a câu để hát.
• Ã� kiến của phó trưởng Ban Hợp XÆ°á»›ng Piô X – ca sÄ© Hoàng Kim vá»� Thánh vịnh Ä�áp ca. – Lm Nguyá»…n Duy nhấn mạnh: Thánh vịnh Ä�áp ca phải hát ở giảng đài. Vì đó là Công bố Lá»�i Chúa. Ngài cho biết, hát Thánh vịnh Ä�áp ca có những khó khăn riêng. Nên Tòa Thánh yêu cầu phải trung thành vá»›i bản văn và kỳ vá»�ng vào NS dệt nhạc dá»±a trên bản văn đã có cố định. Ngài nói thêm: Những bài Thánh vịnh Ä�áp ca từ trÆ°á»›c đến nay đã được Imprimatur, thì chúng ta cứ tạm thá»�i sá»­ dụng cho đến khi có bản duyệt chính thức của Ủy ban Phụng tá»± trá»±c thuá»™c HÄ�GMVN.

Tổng hợp các ý kiến và thắc mắc, Lm Nguyễn Duy nói: Ca trưởng là linh hồn của ca đoàn. Các ca trưởng nên cẩn thận khi ch�n các tác phẩm của NS nước ngoài được chuyển ngữ l�i Việt, vì có nhi�u nhạc phẩm là nhạc ��i chứ không phải nhạc �ạo. �ồng th�i, các NS cũng nên để ý xem bản gốc của tài liệu trước khi đặt l�i Việt. Ngài cho biết: mỗi ngày, ngài nhận được không dưới bốn email thắc mắc Thánh nhạc. Ngài thấy đó là dấu hiệu đáng mừng, bởi các ca trưởng hiện gi� đã ý thức được việc hát thánh ca trong phụng vụ sao cho đúng ý của Giáo hội, và hát làm sao để đạt được mục đích tôn vinh Chúa. Khi hát, cũng phải có to, có nh�, lúc nhanh, lúc chậm. Ngài nói thêm: Làm thế nào để bài hát trở thành bài giảng trong Thánh lễ.

Sau cùng, �GM Vinh Sơn trao đổi: Thông thư�ng, ca đoàn hát lễ là có đệm đàn. Hôm nào đó, ca đoàn thử hát không có nhạc cụ đệm theo, để cảm nhận l�i hát. Lúc đó, chúng ta có cái nhìn khác. Ngài nói thêm: Cảm nghiệm trong Thánh ca phụng vụ, l�i hát và nhạc rất hay, chứ không phải nhạc cụ đệm vào mới thấy hay. Ngài nói thêm “Mục đích của hát phụng vụ là giúp cho cộng đoàn dân Chúa nâng tâm tình cầu nguyện đến chỗ hiệp nhất�. Sự hiện diện của các ca đoàn trong Thánh lễ rất quan tr�ng. Thế nhưng, khi có những yếu tố khác làm mất đi sự hòa hợp, hiệp nhất trong hội đoàn, thì �ấng Bản Quy�n có quy�n có những quyết định.

�GM Vinh Sơn tiếp: Nh� có những buổi hội thảo này, chúng ta có sự thống nhất từ trên xuống dưới v� cử hành phụng vụ và sử dụng Thánh nhạc trong phụng vụ như thế nào dẫu cho chúng ta chưa phổ biến hết cho tất cả các hội đoàn trong giáo xứ. Ngài mong muốn, khi mỗi chúng ta đã có cuốn HƯỚNG DẪN MỤC VỤ TH�NH NHẠC, chúng ta tiếp tục mở các lớp cho các ca trưởng và những ngư�i phụ trách Thánh nhạc. Khi đó, tính thống nhất sẽ tốt hơn.

�GM Vinh Sơn thông báo cho các Tham dự viên biết: Hội thảo Thánh nhạc lần thứ 43 sẽ tổ chức vào thứ Ba, 16/10/2018.

Sau cùng, Lm Phêrô Nguyễn Huệ – �ặc trách Thánh nhạc �ại Chủng viện Thánh Giuse GP Xuân Lộc giúp cộng đoàn dâng l�i tạ ơn Chúa qua bài T�N TỤNG HỒNG ÂN.

Buổi hội thảo kết thúc lúc 11g30, m�i ngư�i cùng chia sẻ ni�m vui với nhau qua bữa cơm thân mật tại tầng trệt Khu B của Trung tâm Mục vụ.

Bài: Bích Vân – Ảnh: Bích Tân

TGPSG