Mặc dù chá»§ đỠbạo động trong Hồi giáo là vấn đỠgây nhiá»u tranh cãi, ÄGH Benedict XVI đã đặt nó ở trung tâm cá»§a cách cư xỠđối vá»›i việc nháºn biết Thiên Chúa trong bà i giảng cá»§a ngà i tại Regensburg, ngà y 12-9-2006, vá» sá»± hiểu lầm và trình bà y sai. Nói đơn giản, quan niệm sai vá» bản chất Thiên Chúa có thể dẫn tá»›i hà nh động sai trái vá» tôn giáo, như khá»§ng bố và giết ngưá»i dã man, ngược vá»›i bản chất và à Chúa. Äiển hình là vụ khá»§ng bố tòa tháp đôi WTC (World Trade Center – Trung tâm Thương mại Thế giá»›i) ngà y 11-9-2001, hoặc nhóm quá khÃch Hồi giáo ISIS (Islamic State of Iraq and Syria) đã sát hại các Kitô hữu ở Iraq và các nước khác. Ngưá»i Công giáo vẫn luôn cố gắng tìm cách đối thoại hòa bình và thân thiện vá»›i Hồi giáo.
Các Kitô hữu và các tÃn đồ Hồi giáo có tôn thá» cùng má»™t Thiên Chúa? Má»™t số các nhà biện giải tôn giáo (apologists) là Kitô hữu và các blogger cÅ©ng đã nêu lên vấn đỠnà y. Tiểu luáºn nà y tóm lược và bình luáºn vá» sá»± tranh luáºn nà y. Hiện nay có má»™t số ý nghÄ© cho rằng vấn đỠnà y đòi há»i sá»± trợ giúp cá»§a triết há»c: Chúng ta biết đúng vá» Thiên Chúa bằng cách nà o, hoặc nói chÃnh xác hÆ¡n, chúng ta hiểu sai vá» Thiên Chúa như thế nà o?
CÃC CUỘC TRANH LUẬN
Äiểm đầu tiên diá»…n tả vấn đỠnà y là bà i viết cá»§a Tim Staples: “Do Muslims Worship the Same God Catholics Do?†(Ngưá»i Hồi giáo có Tôn thá» cùng Má»™t Thiên Chúa như Ngưá»i Công giáo?). Staples cố gắng chú ý sá»± cân bằng đúng đắn vá» những gì Hồi giáo hiểu đúng và sai. Ông trÃch dẫn hai câu quan trá»ng vá» chá»§ đỠnà y, Giáo lý Công giáo (GLCG) và Tuyên ngôn Nostra Aetate (Thá»i Äại Chúng ta, ÄGH Phaolô VI, 28-10-1965, Tuyên ngôn vá» mối quan hệ giữa Giáo há»™i và các Tôn giáo ngoà i Kitô giáo), có vẻ có sá»± tranh luáºn: “Giáo há»™i vẫn kÃnh trá»ng ngưá»i Hồi giáo. Há» cÅ©ng tôn thá» má»™t Thiên Chúa, sống và tồn tại trong Ngà i; nhân từ và toà n năng, Äấng tạo dá»±ng trá»i đất và nói vá»›i con ngưá»iâ€. Staples biết rằng các tÃn đồ Hồi giáo hiểu sai nhiá»u vá» Thiên Chúa và ý Ngà i dà nh cho con ngưá»i, do đó, hỠđưa ra sá»± thá»a hiệp vá» Hồi giáo.
Như váºy, ngưá»i Công giáo chúng ta phải cẩn tháºn phân biệt giữa việc ngưá»i Hồi giáo tin và o má»™t Thiên Chúa, “sống và tồn tại trong Ngà i; nhân từ và toà n năng, Äấng tạo dá»±ng trá»i đất†và việc há» hiểu sai – rất sai – khi nói rằng Thiên Chúa mặc khải chÃnh Ngà i trong Tân ước và các Ä‘iá»u Ngà i truyá»n dạy dân Ngà i.
Thiết tưởng rằng Staples rất đúng vá» cách lý giải nà y. Nhưng vấn đỠdưới đây còn xa hÆ¡n Ä‘iểm thứ nhất, đặt vấn đỠlà nếu chúng ta có nên đồng ý vá»›i Hồi giáo hay không. Äiểm thứ hai là bà i viết cá»§a Mark Shea: “When Better Than the 4th of July to Talk About Religious Liberty†(Äà m phán vá» Tá»± do Tôn giáo và o lúc nà o tốt hÆ¡n ngà y 4 tháng Bảy), trong đó ông nói vá» Ä‘iểm tương đồng trong niá»m tin Kitô giáo và Hồi giáo.
Má»™t sá»± dối trá nguy hiểm là vụ tấn công khá»§ng bố WTC và o ngà y 11-9-2001, nhiá»u ngưá»i Công giáo vẫn nhá»› và cho rằng ngưá»i Hồi giáo “tôn thá» má»™t Thiên Chúa khácâ€, mặc dù giáo huấn cá»§a Giáo há»™i Công giáo nói rõ:
841. QUAN HỆ CỦA GIÃO HỘI VỚI Há»’I GIÃO: “Kế hoạch cứu độ cÅ©ng bao gồm những ngưá»i nháºn biết Äấng Tạo Hóa, trong vị trà đầu tiên giữa há» là ngưá»i Hồi giáo; những ngưá»i nà y tuyên xưng Äức Tin cá»§a Ãp-ra-ham, và cùng vá»›i chúng ta, há» tôn thá» cùng má»™t Thiên Chúa, Äấng nhân từ, Äấng phán xét nhân loại và o ngà y táºn thế†[GLCG, trÃch dẫn Thông Ä‘iệp Lumen Gentium, số 16].
Nhiá»u ngưá»i Công giáo phản động (Reactionary Catholics) phản đối giáo huấn nà y cá»§a Giáo há»™i và cố gắng giả vá» rằng Thiên Chúa và Äấng Allah là “hai Chúa khác nhauâ€. Vấn đỠnà y gấp đôi. Thứ nhất, chỉ có má»™t Thiên Chúa duy nhất, không có hai. Thứ hai… Allah chỉ là từ ngữ Ả Ráºp để chỉ Thiên Chúa – như chữ “Dieu†cá»§a ngưá»i Pháp, chữ “Gott†cá»§a ngưá»i Äức, và chữ “Deus†cá»§a ngưá»i Latin.
Má»™t số ngưá»i cho rằng vì ngưá»i Hồi giáo không tin Tam Vị Nhất Thể (Chúa Ba Ngôi, non-Trinitarian
Tác giả Shea đã chống lại sá»± phản động là muốn loại bá» mối quan hệ vá»›i Hồi giáo trong niá»m tin và o Äấng Allah đối vá»›i Thiên Chúa tháºt. CÅ©ng có vấn đỠvá»›i cách lý luáºn cá»§a tác giả.
Thứ nhất, nếu bạn tôn thá» cùng má»™t Thiên Chúa mà lại hiểu sai bản chất cá»§a Thiên Chúa, như váºy Thiên Chúa có thá»±c sá»± được tôn thá»? Chỉ có má»™t Thiên Chúa không có nghÄ©a là má»™t số ngưá»i tôn thá» vị Chúa khác theo hư cấu mà há» tạo ra và gá»i là “Thiên Chúa†(chẳng hạn giáo phái Mormon, tên chÃnh thức là “Giáo há»™i Chúa Giêsu Kitô cá»§a các Thánh ngà y Sau hếtâ€, đạo nà y do Joseph Smith láºp ra năm 1829 – phát âm theo Việt ngữ là Mặc Môn). Thứ hai, chữ “Allah†có thể được dùng để chỉ “Thiên Chúa†trong tiếng Ả Ráºp, không có nghÄ©a là những ngưá»i dùng từ nà y có cùng má»™t ý nghÄ©a. Có thể có, nhưng từ ngữ phổ thông không bảo đảm Ä‘iá»u đó. Thứ ba, có sá»± khác biệt giữa việc ngưá»i Do Thái duy trì sá»± mặc khải tháºt và giao ước cá»§a Thiên Chúa ưu tiên giá»›i thiệu tÃn lý vá» Chúa Ba Ngôi và việc hình thà nh Hồi giáo sau cuá»™c mặc khải nà y khi minh nhiên từ chối tÃn lý nà y.
Phải nói rằng ngưá»i Do Thái tin và o Thiên Chúa tháºt vì chúng ta biết rằng Cá»±u ước là sá»± mặc khải tháºt vá» Thiên Chúa. CÅ©ng có thể nói rằng tin và o Chúa Ba Ngôi là mặc nhiên có trong Cá»±u ước và không minh nhiên từ chối tÃn lý nà y, ngưá»i ta có thể mặc nhiên giữ (như Thánh Thomas Aquinas tranh luáºn vá» các Giáo phụ trước khi có sá»± Nháºp thể). Äiá»u nà y hÆ¡i khác vá»›i Hồi giáo, như Mohammed biết giáo huấn vá» Chúa Ba Ngôi và minh nhiên từ chối, như chúng ta thấy ghi trong Kinh Koran: “Váºy hãy tin và o Thiên Chúa và các giáo huấn cá»§a Ngà i, và đừng nói vá» Tam Vị Nhất Thể†(sura 4 [An-Nisa], ayat 17). Từ chối sá»± mặc khải cá»§a Thiên Chúa vá» chÃnh Ngà i là tin và o má»™t Thiên Chúa khác, má»™t Thiên Chúa không là Tam Vị Nhất Thể.
Äiểm thứ ba là TS Taylor Marshall, ngưá»i đưa Thánh Thomas Aquinas và o cuá»™c tranh luáºn. Sau khi đưa ra giáo huấn cá»§a Vatican II, Marshall đỠcáºp giáo huấn cá»§a Thánh Thomas vỠ“Preambula Fidei†(Các Khai Äoạn Äức Tin), xác định rằng ngưá»i Hồi giáo có thể nháºn thức hợp lý vá» Äấng Tạo Hóa. Ông cÅ©ng nói rằng Hồi giáo thừa nháºn sá»± mặc khải tháºt nà o đó cá»§a Do Thái giáo và Kitô giáo, trong khi lại minh nhiên từ chối má»™t và i yếu tố trong sá»± mặc khải nà y (nghÄ©a là há» không là ngưá»i ngoại giáo). Äể giải thÃch bằng cách nà o mà ngưá»i Công giáo và ngưá»i Hồi giáo Ä‘á»u tôn thá» Äấng Tạo Hóa và có sá»± phân biệt niá»m tin, Marshall cho biết: “Ngưá»i ta có thể tôn thá» trá»±c tiếp theo hướng đúng nhưng không hiểu mục Ä‘Ãch. Chẳng hạn, nếu bạn bắn mÅ©i tên nhưng thị lá»±c yếu và không thể thấy Ä‘Ãch, thế thì bạn có thể bắn đúng hướng mà không thấy Ä‘Ãch. Bạn bắn và o mục Ä‘Ãch đúng nhưng lại không nhìn thấy Ä‘Ãch, hoặc không hiểu biết mục Ä‘Ãch. Vả lại, trong trưá»ng hợp nà y, cây cung quá yếu nên không thể đưa mÅ©i tên tá»›i Ä‘Ãch. MÅ©i tên rÆ¡i trước khi tá»›i Ä‘Ãchâ€.
“Ngưá»i bắn cung mù vá»›i cây cung yếu†đó chÃnh là Hồi giáo. Há» bắn mÅ©i tên đúng hướng (vá» phÃa “Thiên Chúa cá»§a Ãp-ra-hamâ€), nhưng há» không biết mục Ä‘Ãch và cây cung cá»§a há» quá yếu vì cây cung cá»§a há» thiếu sức mạnh cá»§a ân sá»§ng. Äiá»u nà y giúp là m sáng tá» vấn Ä‘á», nhưng có thể nói rằng chúng ta không nên dá»… chấp nháºn sá»± hiểu biết đó là đúng vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa – và do đó có mục Ä‘Ãch chung.
HƯỚNG TỚI TRIẾT LÃ
Mặc dù Thánh Thomas xác định rằng chúng ta có thể nháºn biết sá»± hiện hữu cá»§a Thiên Chúa qua lý luáºn, ngà i cÅ©ng nói vá» sá»± giá»›i hạn vá» hiểu biết cá»§a chúng ta: “Äối vá»›i vấn đỠNgà i-không-là -g
Bà i giảng cá»§a ÄGH Benedict XVI tại Regensburg đưa chúng ta tá»›i vấn đỠtrừu tượng liên quan bản chất cá»§a Thiên Chúa trong Hồi giáo. Ngà i liên hệ cuá»™c đối thoại giữa Hoà ng đế Manuel II Paleologus cá»§a Byzantine và hiá»n triết cá»§a Ba Tư, Ä‘iá»u nà y chạm và o sá»± cần thiết cá»§a việc không xác định những gì ngược vá»›i bản chất cá»§a Thiên Chúa:
Không nói tá»›i chi tiết… [Hoà ng đế] nói vá»›i ngưá»i đối thoại bằng cách nói sống sượng mà chúng ta không thể chấp nháºn, đối vá»›i vấn đỠchÃnh vá» mối quan hệ giữa tôn giáo và bạo lá»±c nói chung, rằng: “Hãy cho tôi thấy Ä‘iá»u mà Mohammed đưa ra là má»›i lạ, và quý vị sẽ thấy những Ä‘iá»u đó chỉ là xấu xa và dã man, như ngà i yêu cầu phổ biến bằng gươm giáo vá»›i niá»m tin mà ngà i rao giảngâ€.
Sau khi diá»…n đạt mạnh mẽ, Hoà ng đế tiếp tục giải thÃch chi tiết tại sao việc phổ biến niá»m tin qua bạo lá»±c là điá»u không hợp lý. Bạo lá»±c không tương xứng vá»›i bản chất cá»§a Thiên Chúa và bản chất cá»§a linh hồn. Ông nói: “Thiên Chúa không thÃch máu – và không hà nh động hợp lý (σὺν λόγω) là ngược vá»›i bản chất cá»§a Thiên Chúa. Äức Tin sinh ra từ linh hồn chứ không từ thân xác. Bất cứ ai dẫn ngưá»i khác tá»›i Äức Tin Ä‘á»u cần có khả năng nói tốt và lý luáºn hợp lý, ngưá»i ta không cần bạo lá»±c và đe dá»a. …Äể thuyết phục má»™t linh hồn, ngưá»i ta không cần má»™t ngưá»i có đôi tay mạnh hoặc vÅ© khÃ, hoặc bất cứ cách nà o để Ä‘e dá»a giết chếtâ€.
Câu xác định trong cuá»™c tranh luáºn nà y để chống lại cuá»™c đối thoại bạo lá»±c là : Không hà nh động theo lý lẽ là ngược vá»›i bản chất cá»§a Thiên Chúa. Biên táºp viên Theodore Khoury nháºn xét: Äối vá»›i Hoà ng đế, được định hình theo triết há»c Hy Lạp, câu nà y là hiển nhiên. Nhưng đối vá»›i giáo huấn cá»§a Hồi giáo, Thiên Chúa tuyệt đối siêu việt. à Ngà i không không theo phạm trù nà o cá»§a chúng ta, dù phạm trù đó rất hợp lý. Ở đây Khoury trÃch dẫn tác phẩm cá»§a R. Arnaldez, tác giả ngưá»i Pháp theo Hồi giáo. Tác giả nà y chỉ ra rằng Ibn Hazm đã Ä‘i quá xa khi nói rằng Thiên Chúa không bị hạn chế Ä‘iá»u gì, ngay cả lá»i nói, và không gì có thể buá»™c Ngà i phải mặc khải sá»± tháºt cho chúng ta. Nếu đó là à Chúa, tháºm chà chúng ta còn phải sùng bái thần tượng.
Vá» Ä‘iểm nà y, cho tá»›i khi hiểu biết Thiên Chúa và việc thá»±c hà nh tôn giáo được quan tâm, chúng ta phải đối mặt vá»›i tình trạng tiến thoái lưỡng nan. Thuyết phục hà nh động ngược vá»›i bản chất cá»§a Thiên Chúa chỉ là tư tưởng Hy Lạp hay là luôn luôn đúng? Ở đây chúng ta có thể thấy sá»± hà i hòa sâu sắc giữa những gì là Hy Lạp theo nghÄ©a đúng nhất cá»§a từ ngữ và cách hiểu theo Kinh Thánh vá» việc tin và o Thiên Chúa. Xác định câu thứ nhất cá»§a sách Sáng Thế, câu thứ nhất cá»§a cả Kinh Thánh, Thánh Gioan mở đầu Phúc Âm: “Lúc khởi đầu đã có Ngôi Lá»i (λόγος)â€. ChÃnh từ nà y đã được Hoà ng đế sá» dụng: “Thiên Chúa hà nh động, σὺν λόγω, cùng vá»›i Ngôi Lá»i (Logos)â€. Logos nghÄ©a là cả lý lẽ và lá»i – má»™t lý lẽ có tÃnh sáng tạo và có khả năng tá»± giao tiếp, chÃnh xác là lý lẽ.
Mặc dù lá»i văn cá»§a ÄGH Benedict XVI khá quen vá»›i nhiá»u ngưá»i, tôi vẫn cần trÃch dẫn, vì tôi tin đây là câu trả lá»i hay nhất để biết ngưá»i Hồi giáo có tôn thá» Má»™t Thiên Chúa tháºt hay không (nếu bạn không biết cách ngà i tiếp tục phát triển sá»± tranh luáºn, bạn phải cố gắng hiểu). Cuá»™c tranh luáºn như sau: Cách hiểu cá»§a chúng ta vá» Äấng Tạo Hóa, dù bằng lý lẽ, là cách xác định sá»± hoà n hảo tuyệt đối cá»§a Ngà i và loại bá» má»i thứ ngược vá»›i sá»± hoà n hảo nà y. Sá»± hoà n há»a nà y là Sá»± Tháºt và Tình Yêu. Thuyết ý chà (voluntarism) xác định rằng à Chúa không dá»±a trên sá»± tháºt và sá»± xác định vá» bạo lá»±c tôn giáo là ngược vá»›i tình yêu. Xác định vị trà cá»§a Thiên Chúa là vi phạm sá»± hiểu biết đúng đắn vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa.
Thánh Thomas Aquinas dùng kết luáºn nà y xa hÆ¡n, ngà i tranh luáºn rằng duy trì sá»± hiểu lầm như váºy vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa là cho rằng ngưá»i ta không tin và o Thiên Chúa tháºt. Khi chú giải vá» Phúc Âm theo Thánh Gioan, chương 4 (xem số 603), Thánh Thomas Aquinas hướng vá» vấn đỠchÃnh vá» sá»± đơn giản cá»§a Thiên Chúa, vấn đỠnảy sinh trong cuá»™c đối thoại cá»§a Chúa Giêsu vá»›i ngưá»i phụ nữ Samari, khi hai ngưá»i thảo luáºn vá» sá»± khác nhau giữa việc tôn thá» cá»§a ngưá»i Samari, sá»± tôn thá» nà y pha trá»™n vá»›i cách tôn thá» cá»§a ngưá»i ngoại giáo và cá»§a ngưá»i Do Thái:
Chúa Giêsu nói: “Các ngưá»i thá» Äấng các ngưá»i không biết…â€. Nên nói rằng, như triết gia Aristotle nói, việc hiểu các Ä‘iá»u phức tạp khác vá»›i việc hiểu các Ä‘iá»u đơn giản. Äối vá»›i Ä‘iá»u có thể được hiểu vá» các Ä‘iá»u phức tạp theo cách mà điá»u khác vẫn chưa hiểu; như váºy, có thể hiểu sai vá» chúng. Chẳng hạn, nếu ai đó hiểu đúng vá» má»™t động váºt theo bản chất cá»§a nó, ngưá»i đó có thể hiểu sai vá» sá»± rá»§i ro cá»§a nó, dù nó Ä‘en hay trắng; hoặc sá»± khác biệt, dù nó có cánh hay có bốn chân. Nhưng không thể hiểu sai vá» các Ä‘iá»u đơn giản: Vì chúng được biết đầy đủ bởi vì thá»±c chất cá»§a chúng được biết; hoặc chúng không hỠđược biết chút nà o, nếu ngưá»i ta không thể hiểu chúng. Do đó, vì Thiên Chúa tuyệt đối đơn giản, không thể có sá»± hiểu sai vá» Ngà i theo nghÄ©a cá»§a Ä‘iá»u gì đó có thể được hiểu vá» Ngà i và điá»u gì đó vẫn chưa hiểu, nhưng chỉ không đạt được cách hiểu vá» Ngà i. Vì thế, bất kỳ ai tin rằng Thiên Chúa là điá»u gì đó mà Ngà i-không-là , chẳng hạn như cÆ¡ thể, hoặc Ä‘iá»u gì đó như váºy, không tôn thá» Thiên Chúa mà tôn thá» Ä‘iá»u khác, vì há» không biết Ngà i, mà chỉ biết cái khác.
Ãp dụng giáo huấnc á»§a Thánh Thomas đối vá»›i Hồi giáo sẽ cá»§ng cố cách tranh luáºn cá»§a ÄGH Benedict XVI. Nếu ai đó bám và o Ä‘iá»u sai vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa, thì ngưá»i đó – hoặc tôn giáo đó – không thá»±c sá»± bám và o niá»m tin và o Thiên Chúa, mà bám và o cách hiểu sai vá» Thiên Chúa. Nếu ai đó cho rằng Thiên Chúa là con ngưá»i váºt chất (như Thánh Augustinô đã tin hồi trẻ), thì Ä‘iá»u nà y loại trừ niá»m tin và o Thiên Chúa tháºt.
TẠI SAO LÀ VẤN ÄỀ NÀY?
Bạn có thể há»i rằng mục Ä‘Ãch cá»§a việc chỉ ra sá»± khác biệt trừu tượng nà y là gì trong niá»m tin vá» Thiên Chúa đối vá»›i Hồi giáo? Thiết nghÄ© mục Ä‘Ãch cÅ©ng tương tá»± mục Ä‘Ãch cá»§a Thánh Thomas khi ngà i viết “Summa Contra Gentiles†(SCG – Tổng luáºn vá» việc Äối phó vá»›i Dân ngoại). Tác phẩm nà y được viết cho các tu sÄ© Dòng Äa-minh sá» dụng để loan báo Tin Mừng, cho những ngưá»i nghe, kể cả ngưá»i Hồi giáo. Äây là cách Thánh Thomas mô tả ý định cá»§a ngà i đối vá»›i tác phẩm nà y:
Những ngưá»i theo Mohammed và ngưá»i ngoại giáo không đồng ý vá»›i chúng ta vá» việc chấp nháºn uy tÃn cá»§a Kinh Thánh, nên há» có thể sai lầm. Vì thế, đối vá»›i ngưá»i Do Thái, chúng ta có thể tranh luáºn bằng Cá»±u ước, còn đối vá»›i ngưá»i theo tà thuyết, chúng ta có thể tranh luáºn bằng Tân ước. Nhưng ngưá»i Hồi giáo và ngưá»i ngoại giáo chấp nháºn Ä‘iá»u nà y mà không chấp nháºn Ä‘iá»u kia, chúng ta phải dùng lý luáºn tá»± nhiên, khiến há» phải đồng ý. Tuy nhiên, đối vá»›i các vấn đỠvá» Thiên Chúa, chúng ta không thể dùng lý lẽ tá»± nhiên (Bk 1, ch. 2).
Tác phẩm SCG được viết trên ná»n tảng triết há»c và biện giả để cho thấy tÃnh hợp lý cá»§a niá»m tin Kitô giáo, nhưng đặt ná»n tảng cho niá»m tin bằng cách thiết láºp rõ rà ng những gì có thể biết được nhá» lý luáºn (các khai Ä‘oạn đức tin). Thánh Thomas thấy rõ rằng ngưá»i Hồi giáo cần được dạy các Ä‘iá»u cÆ¡ bản vá» những gì có thể hiểu vá» Thiên Chúa nhá» lý luáºn, ngược vá»›i sá»± thất bại tá»± nhiên. Äiá»u nà y quan trá»ng, vì loại bá» các chướng ngại váºt và sai lầm cá»§a lý luáºn khi quan hệ vá»›i Thiên Chúa má»›i có thể dẫn tá»›i Äức Tin.
Thánh Thomas phân biệt giữa cách hiểu vá» Thiên Chúa hiện hữu và cách hiểu vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa. Theo nghÄ©a nà y, ngưá»i ta có thể biết rằng có má»™t Thiên Chúa là Äấng Tạo Hóa và vẫn hiểu sai vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa. Ngà y 6-11-2008, khi nói trên diá»…n đà n Công giáo và Hồi giáo, ÄGH Benedict XVI có vẻ đã gợi ý vá» cách phân biệt nà y, chỉ táºp trung và o việc tôn thá» cùng má»™t Äấng Tạo Hóa, tháºm chà vẫn có sá»± khác nhau vá» niá»m tin: “Tôi biết chắc rằng ngưá»i Hồi giáo và ngưá»i Kitô giáo có những cách tiếp cáºn khác nhau trong vấn đỠliên quan Thiên Chúa. Nhưng chúng ta có thể và phải là những ngưá»i tôn thá» má»™t Thiên Chúa, Äấng đã tạo dá»±ng chúng ta, và phải quan tâm tá»›i má»i ngưá»i trên khắp thế giá»›i nà yâ€. Äiá»u nà y giúp chúng ta hiểu rằng Giáo há»™i muốn cả Công giáo và Hồi giáo Ä‘á»u tôn thá» má»™t Äấng Tạo Hóa, và ÄGH Benedict XVI có thể chỉ ra cách hiểu sai vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa.
Tác phẩm SCG cá»§a Thánh Thomas có ảnh hưởng nhiá»u tá»›i Kitô giáo hÆ¡n là Hồi giáo, tôi nghÄ© váºy. Việc hiểu sá»± khác biệt vá» niá»m tin là điá»u chá»§ yếu để ngưá»i Công giáo chúng ta có thể dùng lý lẽ để suy nghÄ© đúng vá» Thiên Chúa. Äây là má»™t thách đố ở Tây phương, vì nhiá»u ngưá»i vẫn cho rằng triết lý siêu hình há»c là má»™t phần cá»§a tôn giáo thay cho triết há»c. Thánh GH Gioan Paul II đã phản đối Ä‘iá»u nà y trong Tông thư “Fides et Ratio†(Äức Tin và Luáºn Lý), và ÄGH Benedict XVI cÅ©ng đã đỠcáºp Ä‘iá»u nà y trong bà i giảng tại Regensburg khi ngà i nói vá» việc “quấy rầy bệnh lý há»c cá»§a tôn giáo và lý luáºn, Ä‘iá»u đó cần vá»t lên khi lý luáºn giảm, các vấn đỠvá» tôn giáo và đạo đức không còn quan tâm tá»›i Ä‘iá»u đóâ€. Ngà i nhìn thấy bệnh lý há»c không chỉ đặt bạo lá»±c và o bản chất cá»§a Thiên Chúa, mà còn đặt và o cả Tây phương bị tục hóa.
VỚI NGỤ à GÌ?
Má»™t số ngưá»i có thể ngần ngại chấp nháºn kết luáºn nà y, vì nó có vẻ ngược vá»›i giáo huấn cá»§a Giáo há»™i Công giáo và sẽ là m tổn hại sá»± đối thoại tôn giáo. Nhưng tôi lại nghÄ© rằng nó có thể giúp chúng ta hiểu tốt hÆ¡n vá» mối quan hệ cá»§a chúng ta vá»›i Hồi giáo, kể cả khoảng cách vẫn tách rá»i niá»m tin cá»§a há» vá»›i niá»m tin cá»§a chúng ta. Äiá»u đó còn giúp chúng ta hiểu tại sao khó đối thoại. Vì thế, dù có phản ứng mạnh sau bà i giảng cá»§a ÄGH Benedict XXVI tại Regensburg, Há»™i đồng Giáo hoà ng vá» Äối thoại Liên tôn vẫn đạt được tuyên bố chung vỠđức tin và lý luáºn vá»›i các há»c giả Hồi giáo đến từ Iran.
Là m sao chúng ta vẫn liên hệ vá»›i Hồi giáo? Mặc dù Hồi giáo hiểu sai ná»n tảng vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa, cho Ngà i là ngưá»i duy ý chà và bạo lá»±c, bám và o má»™t Thiên Chúa là Äấng Tạo Hóa và Äấng Xét Xá», như Giáo há»™i xác nháºn. Theo nghÄ©a nà y, không phải niá»m tin và o Thiên Chúa cá»§a chúng ta cÅ©ng váºy, nhưng chúng ta theo giáo lý tương tá»± vá» niá»m tin và o Thiên Chúa cá»§a chúng ta. Niá»m tin cá»§a Hồi giáo gần gÅ©i vá»›i chúng ta vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa, rồi vá»›i giáo phái Mormon và các tôn giáo Äông phương khác, nhưng vẫn khác vá»›i má»™t số ngưá»i có thể nghi ngá».
Là ngưá»i Công giáo, chúng ta nên cẩn trá»ng vá» việc sẵn sà ng nháºn biết hoặc từ chối sá»± liên hệ vá»›i Hồi giáo. Sá»± tháºt là chúng ta thá»±c sá»± có mối liên hệ vá» niá»m tin, nhưng vẫn có má»™t số Ä‘iá»u khác biệt nà o đó, tháºm chà là khác vá» bản chất cá»§a Thiên Chúa.
Ngà y xưa, trước giá» chịu khổ nạn, Chúa Giêsu đã nhấn mạnh mối quan hệ “nên má»™t†cá»§a má»i ngưá»i khi Ngà i cầu nguyện vá»›i Chúa Cha: “Con không chỉ cầu nguyện cho những ngưá»i nà y, nhưng còn cho những ai nhá» lá»i há» mà tin và o con, để tất cả nên má»™t, như Cha ở trong con và con ở trong Cha để há» cÅ©ng ở trong chúng ta. Như váºy, thế gian sẽ tin rằng Cha đã sai con. Phần con, con đã ban cho há» vinh quang mà Cha đã ban cho con, để hỠđược nên má»™t như chúng ta là má»™t: Con ở trong há» và Cha ở trong con, để hỠđược hoà n toà n nên má»™t; như váºy, thế gian sẽ nháºn biết là chÃnh Cha đã sai con và đã yêu thương há» như đã yêu thương con†(Ga 17:20-23).
Tiến sĩ R. JARED STAUDT
TRẦM THIÊN THU (Chuyển ngữ từ CatholicWorldRe

