Hát cộng đồng: Vì sao giáo dân không chịu mở miệng?

Mới đây, một anh bạn ca trưởng của tôi có than phi�n rằng giáo dân ở chỗ anh không chịu mở miệng hát, cho dù giáo xứ của anh có đủ tài liệu, vừa có sách Thánh ca Cộng đồng vừa có màn hình trình chiếu bài hát.

Sự bận tâm này của anh làm tôi nhớ lại khoảng thập niên 80, khi tôi còn sinh hoạt trong Ban Thánh nhạc Giáo phận Nha Trang, �ức cha Phaolô Nguyễn Văn Hoà đã rất nhi�u lần nhắc nhở chúng tôi rằng phải luôn đẩy mạnh việc hát cộng đồng trong giáo xứ, đồng th�i phải luôn khuyến khích và tạo đi�u kiện thuận lợi để giáo dân có thể tham gia một cách tích cực vào việc ca hát.

Giáo hội thúc giục việc hát cộng đồng

Thật vậy, các hiến chế và huấn thị của Giáo hội liên quan đến thánh nhạc và phụng vụ đ�u đã thúc giục các giám mục và các vị mục tử phải “nhiệt tâm lo lắng để trong bất cứ lễ nghi nào có hát, tất cả cộng đoàn tín hữu đ�u có thể tham dự một cách linh động vào những phần dành riêng cho h�� (Hiến chế v� Phụng vụ thánh, số 114, do Công đồng Vaticano II ban hành ngày 4-12-1963). “Thật không có gì tưng bừng và vui vẻ hơn trong một buổi cử hành phụng vụ mà toàn thể cộng đoàn biểu lộ đức tin và lòng đạo đức của mình ra bằng l�i ca tiếng hát� (Huấn thị v� Âm nhạc trong Phụng vụ, số 16, do Thánh bộ Nghi lễ ban hành ngày 5-3-1967).

Tình trạng tiêu cực ở giáo xứ của anh bạn tôi cũng có thể là tình trạng chung của nhi�u cộng đoàn giáo dân hôm nay: Ù lì, thụ động, chỉ thích nghe chứ không thích hát, thích làm những khán giả lặng câm hơn làm những ngư�i dự phần tích cực vào các nghi thức phụng vụ.

Tại sao vậy? Có phải vì h� lư�i mở miệng, vì ngại hát giữa công chúng, hoặc vì không có sách hát, không thuộc bài hát, hoặc vì cung hát cao quá, không thích hợp, hoặc vì chẳng được ai m�i g�i, khuyến khích, hoặc vì tất cả những lý do nêu trên?

Là những ngư�i đảm nhận vai trò phụ trách thánh nhạc trong các nghi lễ phụng vụ, sau vị linh mục quản xứ, anh chị em ca trưởng chúng ta ít nhi�u phải chịu trách nhiệm v� tình trạng tiêu cực nói trên.

Một số kinh nghiệm tổ chức hát cộng đồng

Vậy, xin cho phép tôi được chia sẻ với quí anh chị một vài gợi ý cho việc tổ chức hát cộng đồng qua từng bước chuẩn bị như sau:

1. Tham gia tích cực vào việc ca hát

Trước hết, nên giúp cho Cộng đoàn hiểu biết và ý thức hơn v� tầm quan tr�ng và sự cần thiết phải tham gia tích cực vào việc ca hát trong thánh lễ và các nghi thức phụng vụ.

Phụng vụ không phải là công việc chỉ dành riêng cho một số ít ngư�i, nhưng là công việc chung của cả nhiệm thể Chúa Kitô, đồng th�i mỗi thành phần trong nhiệm thể đ�u có phần vụ riêng mình.

Vì thế, khi cử hành phụng vụ, tất cả m�i thành phần đ�u được m�i g�i đóng góp phần mình, cụ thể là việc tham gia ca hát. Việc tham gia ca hát này không những vừa là bổn phận vừa là quy�n lợi của các tín hữu, mà còn là phương thế khắc phục tính thụ động vốn dễ gây nên lo ra và chia trí.

Chỉ cần vài ba phút trước khi ôn hát trong một hai thánh lễ Chúa nhật nào đó, chúng ta có đủ th�i gi� để trích dẫn cho Cộng đoàn nghe một vài đoạn ngắn các văn kiện v� phụng vụ và thánh nhạc liên quan đến việc hát cộng đồng, chẳng hạn như:

– Mẹ Giáo Hội tha thiết ước mong toàn thể các tín hữu được hướng dẫn tham dự các việc cử hành phụng vụ cách tr�n vẹn ý thức và linh động. Việc tham dự ấy là do chính bản tính phụng vụ đòi h�i. (Hiến chế v� Phụng vụ thánh, số 14, do Công đồng Vaticanô II ban hành ngày 4-12-1963).

– �i�u rất cần thiết là khi tham dự các nghi lễ thánh, các tín hữu không thể làm như h� là những ngư�i ngoài cuộc hoặc là những khán giả câm lặng, nhưng h� phải nhận thức một cách sâu sắc vẻ đẹp của phụng vụ, phải dự phần vào các nghi lễ thánh, đồng th�i phải lần lượt góp tiếng với vị chủ tế và ca đoàn theo như luật định. (Thông điệp �ấng Trung gian của Thiên Chúa, số 192, do �ức Giáo hoàng Piô XII ban hành ngày 20-11-1947).

– Các bài hát tôn giáo phổ thông sẽ góp phần kỳ diệu làm cho các tín hữu tham dự Thánh lễ không phải như những khán giả câm lặng và thụ động, nhưng như một cử t�a biết hòa hợp tâm hồn và gi�ng hát với nghi lễ thánh, và hiệp nhất lòng sốt sắng của mình với các kinh nguyện của linh mục… (Thông điệp Kỷ luật v� Thánh Nhạc, số 61, do �ức Giáo Hoàng Piô XII ban hành ngày 25-12-1955).

Nếu quí anh chị không quen hoặc còn ngại ngùng với công việc “giáo dục cộng đoàn� này, chúng ta có thể nh� qua cha quản xứ; bởi vì “vô tri bất mộ�, không biết thì không thích, cho nên chỉ khi nào cộng đoàn hiểu rõ được giá trị cao quí và bổn phận thiêng liêng của việc tích cực dự phần vào các nghi lễ Phụng vụ thì chúng ta mới có hy v�ng h� hăng hái góp chung l�i ca tiếng hát!

2. Ca đoàn không có nhiệm vụ hát thay cho cộng đoàn

Vào một dịp khác, nên giải thích cho cộng đoàn hiểu rằng ca đoàn không phải là một đơn vị biệt lập có nhiệm vụ hát thay cho cộng đoàn. Nhưng ca đoàn cũng thuộc v� cộng đoàn, là thành phần nồng cốt của cộng đoàn, và với khả năng ưu tú, h� có nhiệm vụ làm cho các nghi lễ thêm rực rỡ vui tươi, đồng th�i giúp cho cộng đoàn tham gia tích cực vào việc ca hát.

Vì thế, cộng đoàn cần phải biết góp chung l�i ca tiếng hát với ca đoàn trong những phần dành cho mình như bộ lễ, các câu thưa, Thánh Vịnh đáp ca, Tung hô Tin mừng, Mầu nhiệm �ức tin, Vinh tụng ca, Kinh Lạy Cha, hoặc phần điệp khúc của ca nhập lễ, ca tạ lễ, trong khả năng và với tất cả sự nhiệt tình của mỗi ngư�i.

Rồi chúng ta cũng nên thư�ng xuyên và kiên trì m�i g�i, khuyến khích, cổ vũ m�i ngư�i tham gia ca hát, vì nhi�u khi giáo dân còn rụt rè, ngại ngùng, nhất là khi h� không nghe những ngư�i bên cạnh hoặc chung quanh h� cùng hát. Cũng đừng quên nhắc nhở thêm rằng tiếng hát của cộng đoàn luôn luôn cần thiết trong tất cả m�i nghi thức phụng vụ; bởi vì trong các dịp lễ đặc biệt long tr�ng, giáo dân thư�ng có ý nghĩ sai lầm là h� chỉ nên lắng nghe chứ không nên hát theo ca đoàn!?

3. Ch�n những bài hát đơn giản

Tuy nhiên, để tạo được sự hứng khởi cho cộng đoàn trong việc tham gia ca hát, chúng ta chỉ nên ch�n những bài hát đơn giản, mang tính chất cộng đồng, không nhất thiết lúc nào cũng phải thật sinh động, vui tươi, nhưng chắc chắn phải luôn có tâm tình phù hợp với ngày lễ hoặc với mùa phụng vụ.

Một trong những lợi điểm của việc ch�n lựa này là chúng ta sẽ không tốn nhi�u th�i gian để tập hát hoặc ôn lại cho cộng đoàn. Ngoài ra, phải liệu sao cho những bài hát này luôn vừa với tầm cữ gi�ng hát và khả năng ca hát của cộng đoàn, cũng như phải chuẩn bị đầy đủ sách hát hoặc sử dụng màn hình để trình chiếu các bài hát.

4. Dành th�i gian ôn hát trước thánh lễ

Hiện nay, phần đông các nhà th� đ�u đã có sách hát hoặc ít ra đã có màn hình trình chiếu các bài hát. Nhưng nếu không được tập hát hoặc ôn lại trước thì cộng đoàn của chúng ta vẫn dễ dàng trở thành những khán thính giả thụ động. Làm sao h� dám mạnh dạn cất tiếng hát khi h� không biết, không thuộc bài hát? Vì thế, sau khi đã chuẩn bị thật kỹ lưỡng, chúng ta nên dành ra năm, bảy phút trước thánh lễ để tập hát hoặc ôn hát cho cộng đoàn.

Nếu ở giáo xứ chưa có thói quen này, anh chị em chúng ta nên bàn thảo với linh mục quản xứ để xin phân bổ th�i gian; và cho dù có phải cắt bớt một vài câu kinh để dành th�i gian cho việc tập hát cộng đoàn, thiết tưởng đó cũng là đi�u hoàn toàn cần thiết và hữu ích! �ồng th�i khi hát, chúng ta nên sử dụng một vị trí thích hợp nào đó để có thể cùng lúc đi�u khiển cả ca đoàn và cộng đoàn.

* * *

“Tiếng hát của Cộng đoàn là ưu việt và không thể b� được� (Tài liệu Universa Laus, số 3.6, bản dịch Việt ngữ của LM �ỗ Xuân Quế). L�i xác quyết này, một lần nữa, cho chúng ta thấy tầm quan tr�ng và sự cần thiết của việc hát cộng đồng. Ước mong anh chị em ca trưởng luôn quan tâm m�i g�i, hướng dẫn, khuyến khích và cổ vũ tất cả cộng đoàn dân Chúa tham gia vào phụng vụ một cách linh động và tích cực hơn nữa, bằng chính l�i ca tiếng hát của mỗi ngư�i.

�Ỗ VY HẠ

donghanh