�ức Phanxicô, thế giới sau coronavirus

�ức Phanxicô thư�ng nói các cuộc khủng hoảng phải được biến thành cơ hội. �ó là một trong các lý do loạt bài giáo lý của ngài  trong các buổi tiếp kiến chung ngày thứ tư gần đây nói v� giáo huấn xã hội của Giáo hội trong th�i kỳ đại dịch.

�ây là một lựa ch�n quan tr�ng. Theo �ức Phanxicô, đại dịch và hệ quả của nó là cơ hội để bắt đầu lại từ con số không. Các bài giáo lý này cho thấy cái nhìn của ngài v� thế giới.

Thật ra chúng ta có thể hiểu nhi�u qua các Tông huấn Ni�m vui Tin Mừng và Thông điệp Chúc Tụng Chúa Laudato Si. Hai tài liệu này là đư�ng hướng của buổi giáo lý đầu tiên. Những gì �ức Phanxicô đang nói không phải là mới. Tuy nhiên, dư�ng như đây là thể hiện ý chí ngài khẳng định mình là nhà lãnh đạo lãnh đạo chính trị, hơn là nhà lãnh đạo thiêng liêng.

Xét cho cùng thì �ức Phanxicô luôn cho thấy mình đặc biệt quan tâm đến chính trị. Ngài đã rất thoải mái khi ở Nghị viện châu Âu và Hội đồng châu Âu ở Strasbourg năm 2014, và khi ngài đ�c diễn văn trước đại hội đồng Liên hợp quốc năm 2015. Ngài có một tư duy chính trị vững mạnh và ngài cần chia sẻ với một từ vựng chính trị. Dư�ng như, đư�ng hướng thiêng liêng và chính trị của ngài không bao gi� kết hợp. Cả hai đ�u có các nguyên tắc chỉ đạo, cầu nguyện và đức tin giống nhau, nhưng chính trị và tôn giáo đi song song với nhau và với từ ngữ riêng.

Trong buổi tiếp kiến chung ngày thứ tư 19 tháng 8, ngài đã đưa ra một số đ� xuất cụ thể. Ngài lưu ý, vắc-xin chống coronavirus phải đến với với tất cả m�i ngư�i, kể cả các ngư�i nghèo nhất. Ngài kêu g�i phát triển một n�n kinh tế mới, bao gồm các ngư�i nghèo và các ngư�i sống bên l� nhi�u hơn. Ngài lên án mô hình kinh tế hiện nay “không chăm lo cho căn nhà chung�. Ngài đưa ra bốn tiêu chuẩn cho tinh thần kinh doanh: giúp các ngư�i bị loại trừ được bao gồm, nâng đỡ các ngư�i bị áp bức nhất trên trái đất, cổ động cho lợi ích chung và quan tâm đến tạo dựng.

�ức Phanxicô cho rằng các đ� xuất này phải được thực hiện bắt đầu từ tình yêu Thiên Chúa. Ngài cũng lưu ý việc ưu tiên giúp ngư�i nghèo không có nghĩa là làm chính trị, nhưng là đi theo Tin Mừng. Tuy nhiên, bài nói chuyện của ngài ở trong phạm vi chính trị thực dụng và không tìm kiếm một khuôn khổ rộng hơn.

Có thể buổi dạy giáo lý sắp tới sẽ mở ra một con đư�ng khác. Tuy nhiên cho đến nay, ngài  nhìn thế giới từ một quan điểm đặc biệt thực dụng. Dù ngài luôn nhắc đến Chúa và quy chiếu v� Chúa, nhưng thư�ng các bài nói chuyện của ngài hướng v� các giải pháp cụ thể, không thể áp dụng cho từng trạng huống. Ngài không phải là một chuyên gia v� m�i thứ, và không ai có thể làm được. Mở đầu loạt bài giáo lý này, ngài nói Giáo hội không có phương thuốc chữa chi đại dịch, nhưng có thể đưa ra một lối thoát cho nó.

Câu h�i đặt ra là: lối thoát nào? Ngài thư�ng gián tiếp trả l�i các l�i chỉ trích nhắm vào mình. Khi ngài nhấn mạnh lựa ch�n ưu tiên cho ngư�i nghèo thì lựa ch�n này dựa trên Tin Mừng chứ không trên chính trị, ngài trả l�i cho một số l�i chỉ trích này.

�ồng th�i, ngài dấn thân vào chính trị. �ó là một trong các nghịch lý của ngài. Ngài không tham gia vào chính trị bằng cách lặp lại các quan niệm Giáo huấn Xã hội của Giáo hội. Tuy nhiên, giáo huấn này là kim chỉ nam cần thiết cho bất kỳ ngư�i công giáo nào dấn thân vào đ�i sống công cộng. Ngài dấn thân vào chính trị mỗi lần ngài đ� xuất một số khả năng thực tế. Cuối cùng, ngài trả l�i các vấn đ� cụ thể, biến chúng thành các chủ đ� phổ biến bằng cách nói v� chúng.

Một trư�ng hợp điển hình là thư ngài gởi cho các phong trào bình dân vào dịp lễ Phục sinh. Trong thư, thậm chí ngài đ� nghị một mức lương tối thiểu được đảm bảo cho các ngư�i “chính thức� không có việc làm và sống bên l�. Các đ� nghị là câu trả l�i rất thực tế đối với một vấn đ� cụ thể, cho thấy quan điểm rõ ràng của �ức Phanxicô.

Tất cả cơ sở luận lý của ngài đ�u được sinh ra từ trải nghiệm thực tế, đó là kinh nghiệm ở Châu Mỹ La Tinh. Dù Giáo hội ở đây trong một th�i gian dài đã phải làm việc để tẩy rửa các quá độ chính trị của Thần h�c Giải phóng (ở Argentina, hồng y Bergoglio là ngư�i theo thần h�c dân tộc), Giáo hội luôn dấn thân sâu đậm v� mặt xã hội, vì thế Giáo hội có các quan điểm chính trị. �ó là một đi�u cần thiết: tình hình xã hội ở Châu Mỹ La Tinh rất phức tạp, và tiếng nói của Giáo hội thư�ng là tiếng nói duy nhất dành cho ngư�i nghèo.

Cách suy nghĩ chống thể chế của ngài có nguồn gốc như vậy. Lập luận chống thể chế của ngài gồm hai mặt: chống lại các thể chế chính phủ, như ở Châu Mỹ La Tinh, vì các thể chế này thư�ng duy trì quy�n lực của h�; chống lại các thể chế trung tâm, như Rôma đối với Giáo hội, vì bị cho là quá xa giáo dân. Theo ngài, khoảng cách giữa Rôma và các giáo phận cũng như khoảng cách của chính phủ với ngư�i dân.

Vì lý do này, tư tưởng của ngài không gì khác hơn là chính trị. Nó phát xuất từ kinh nghiệm thực tế và cố gắng mang lại các giải pháp cụ thể. �ôi khi, các suy tư của ngài như  có vấn đ� vì nó như�ng chỗ cho cái g�i là chương trình làm việc theo chủ nghĩa toàn cầu. Nhưng dư�ng như ngài không nghiêng v� bất kỳ chương trình làm việc toàn cầu nào. Vấn đ� ở đây là khác: quan điểm ưu tiên dành cho ngư�i nghèo, quan tâm đến tạo dựng và giúp ngư�i di dân là các quan điểm rộng lớn đến mức không ai có thể phản đối. Mặt khác, cách các vấn đ� được xử lý thư�ng như�ng chỗ cho các chương trình làm việc theo truy�n thống, làm nhận chìm l�i nói của ngài.

Giáo hội và Giáo hoàng thiếu ngôn ngữ riêng của mình, để làm cho suy nghĩ của mình trở nên khác biệt và có tác động. Ngày nay, Giáo hội đi sau các tình huống, và Giáo hội cũng b� việc dùng một từ vựng cụ thể để thảo luận các vấn đ�.

Thực chất, các bài giáo lý của các buổi tiếp kiến ngày thứ tư của �ức Phanxicô quá thực dụng trong quan điểm cho thấy có một khủng hoảng tư tưởng trong Giáo hội. Cuộc khủng hoảng này có nguy cơ làm cho Giáo hội thua trận. M�i ngư�i đ�u đồng ý với �ức Phanxicô và đánh giá cao ngài. V� lâu dài, những gì ngài nói sẽ không còn đủ nữa. Thế giới hậu coronavirus là một thế giới khác, và Giáo hội – �ức Phanxicô đã đúng v� đi�u này – không thể giải quyết bằng các mô hình cũ.

Mặt khác, Giáo hội cũng không thể đơn thuần chấp nhận tìm các giải pháp thực dụng. �úng là có các đ� xuất cho một mô hình kinh tế mới, nhưng dân Chúa cũng cần được an ủi thiêng liêng để giải quyết m�i việc và thực hiện l�i dạy của Giáo hội. Nếu không, Giáo hội, với tư cách là một dân tộc, sẽ giống như bất kỳ dân tộc nào khác, kể cả sau coronavirus.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn