�ức Giám Mục �ỊA PHẬN

�ịa phận là Giáo Hội riêng (can 368), là phần Dân Thiên Chúa được trao cho một Giám mục hướng dẫn với sự cộng tác của Linh mục đoàn (Can 369).

1. �ức Giám Mục địa phận là chủ chăn của địa phận (Can 376).

Ngài có quy�n hành pháp, lập pháp va tư pháp chiếu theo Luật (Can 391), đích thân thi hành quy�n lập pháp (không được ủy quy�n cho ai, quy�n hành pháp có thể nh� vị Tổng đại diện hoặc �ại diện Giám mục chiếu theo luật, còn quy�n tư pháp Ngài có thể nh� vị �ại diện Tư pháp (Can 391). Trong m�i công việc pháp lý của địa phận, �ức Giám Mục địa phận đứng tên thay mặt cả địa phận (Can 393).

Ngài phải cư ngụ trong địa phận dầu đã có �ức Giám Mục phó hoặc Phụ tá mặc lòng, trừ trư�ng hợp đi Ad limina, đi h�p Công đồng, h�p Thượng Hội đồng Giám mục, h�p Hội đồng Giám mục hoặc vì nhiệm vụ khác đã được ủy nhiệm cách hợp pháp. Với lý do tương tự khác, Ngài chỉ vắng mặt địa phận không quá một tháng liên tục hay đứt quảng. Vắng mặt quá sáu tháng cách bất hợp pháp, �ức Tổng Giám mục Giám tỉnh báo cho Tòa Thánh biết. Nếu �ức Tổng Giám cũng vắng như vậy, �ức Giám Mục thâm niên trong Giáo tỉnh phải báo cáo (Can 395).

Hằng năm �ức Giam mục địa phận đi kinh lý một số giáo xứ, giáo h� để ít là trong vòng 5 năm, Ngài đã kinh lý toàn địa phận. Bị cản trợ cách hợp pháp, Ngài nh� �ức Gíam mục phó hoặc Phụ tá hoặc Tổng đại diện hoặc �ại diện Giám mục hoặc Linh mục nào khác đi thay (Can 396).

Cứ 5 năm �ức Giám Mục địa phận làm bản tư�ng trình v� �ịa phận gửi cho Tòa thánh theo mẫu của Tòa thánh quy định (Can 399). Cũng là năm Ngài v� Roma (Ad limina) (Can 400).

2- �ấng Bản quy�n địa phương (Ordinarius loci)

Gốm có �ức Giám Mục địa phận (�ức Cha chính), vị Tổng �ại diện và �ại diện Giám mục. �ức Cha phó hoặc �ức Cha phụ tá khi kiêm chức Tổng đại diện hoặc �ại diện Giám mục mới thuộc �ấng Bản quy�n địa phương (Can 134,1 và 2).

Theo luật, những gì nói tới quy�n dành cho �ức Giám Mục địa phận thì phải hiểu là chỉ �ức Giám Mục địa phận (�ức Cha chính có quy�n đó thôi, còn nói tớ �ấng Bản quy�n địa phương thì bao gồm �ức Cha chính, vị Tổng �ại diện hoặc �ại diện Giám mục. Khi có phép đặc biệt vị Tổng đại diện hoặc �ại diện Giám mục cũng đươc sử dung quy�n của �ức Giám Mục địa phận (Can 134, 3)

Ta lưu ý đi�u luật nói v� xin phép Bản quy�n địa phương: (Can 65):

Không ai đươc xin ơn nơi �ấng thư�ng quy�n khác ơn nơi �ấng thư�ng quy�n mình từ chối trừ khi đã nhắc lại sự từ chối trên, �ấng thư�ng quy�n kia đừng ban ơn trừ khi đã đươc �ấng thư�ng quy�n trước cho biết lý do khước từ (Can cũ 44), các nhà Luật h�c cho rằng đây chỉ nói v� tính hợp pháp (lecitas) chứ không nói v� tính thành sự.

Thí dụ: Xin phép chuẩn nơi �ức Giám Mục của mình mà mình có gia cư bị từ chối, qua địa phận khác xin phép mà mình có bán gia cư, phải trình rõ mình đã bị �ức Giám Mục nhà từ chối. Và �ức Gíam mục đó chỉ ban sau khi đã h�i �ức Giám Mục đã từ chối lý do khước từ.

Ơn đã bị vị Tổng đại diện (vicaire général) hoặc �ại diện Giám mục (vicaire épiscopal) khước từ, vị đại diện khác của cùng một Giám mục khác ban không thành sự dù vị �ai diên trước đã cho biết lý do khước từ.

Ơn đã bị Tổng �ại diện hoặc �ại diện Giám mục khước từ, lên xin �ức Giám Mục địa phận, ngài ban ơn đó không thành sự nếu ngư�i xin không nhắc lại đã bị khước tử. Ơn đã bị �ức Giám Mục địa phần khước từ, lên xin Tổng �ại diện hoặc đại diện Giám mục, các ngài ban không thành sự dù có nhắc lại đã bị từ khước, trừ khi �ức Giám Mục ưng thuận (Can 65).

3. �ức Giám Mục Phó

Có thể do �ức Giám Mục địa phận xin, hoặc Tòa Thánh tự mình đặt một Giám mục phó với những năng quy�n đặc biệt để giúp �ức Giám Mục địa phận với quy�n kế vị (x Can 403,3), đ� nghị lên Tòa Thánh ba vị, �ức Khâm sứ đi�u tra cho ý kiến để Tòa Thánh lựa ch�n (Can 377,3).

�ức Giám Mục phó nhận chức bằng cách đích thân hoặc nh� đại diện trình Tông thư bổ nhiệm lên �ức Giám Mục địa phận và Hội đồng cố vấn có sự hiện diện của vị Chưởng ấn ghi sổ là xong (Can 404,1). Nếu �ức Giám Mục địa phận bị cản trở hoàn toàn thì �ức Giám Mục phó trình Tông thư bổ nhiệm lên Hội đồng cố vấn có mặt Chưởng ấn để ghi sổ là được (Can 404,3).

Luật khuyên �ức Giám Mục địa phận trao chức Tổng �ại diện cho �ức Giám Mục phó (Can 406,1) và �ức Giám Mục địa phận nên ủy thác những công việc mà theo luật đòi phải trao quy�n đặc ủy viên cho vị Tổng đại diện (�ức Giám Mục phó) trước những vị khác (406, 1).

Khi Tòa Giám mục trống ngôi (vì �ức Giám Mục địa phận qua đ�i hoặc từ chức mà đã được Tòa Thánh chấp nhận, hoặc bị thuyên chuyển hoặc bị cách chức mà lệnh đã được chuyển đạt tới tay �ức Giám Mục địa phận (Can 416), �ức Giám Mục phó trở thành Giám mục địa phận miễn là ngài đã nhận chức Giám mục Phó cách hợp luật (Can 409, 1)

4. �ức Giám Mục phụ tá

Vì nhu cầu mục vụ của địa phận, �ức Giám Mục địa phận có thể xin Tòa Thánh một hay nhi�u Giám mục phụ tá giúp mình (Can 403,1) (gửi v� Tòa Thánh để cử ít là ba vị xưng đáng làm Giám mục phụ tá (Can 377,4). �ức Giám Mục phụ tá không có quy�n kế vị (Can 403,1)

�ức Giám Mục phụ tá nhận chức bằng cách trình Tông thư bổ nhiệm lên �ức Giám Mục địa phận, có mặt vị Chưởng ấn ghi vào sổ là được (Can 402,2). Nếu �ức Giám Mục địa phận bị hoàn toàn bị cản trợ, �ức Giám Mục phụ tá chỉ cần trình Tông thư bổ nhiệm lên Hội đồng Cố vấn có mặt vị Chưởng ấn ghi vào sổ là xong (Can 403,3).

Luật khuyên �ức Giám Mục địa phận trao chức Tổng �ại diện hoặc �ại diện Giám mục cho �ức Giám Mục phụ tá và trao nhũng công việc luật đòi h�i có quy�n đặc ủy riêng cho vị Tổng đại diện (�ức Giám Mục phụ tá) trước các vị khác (Can 406,1).
Khi Tòa Giám mục trống ngôi, �ức Giám Mục phụ tá cai quản địa phận cho đến khi có giám quản địa phận (Can 419). Nếu �ức Giám Mục phụ tá không được chỉ định làm giám quản địa phận thì ngài vẫn còn quy�n và những năng quy�n do chức Tổng đại diện hoặc đại diện Giám mục cho đến khi tân Giám mục địa phận nhận chức (Can 409,2).

5. Tòa Giám mục trống ngôi

a. Do �ức Giám Mục địa phận qua đ�i. Những gì vị Tổng đại diện hoặc đại diện Giám mục làm vẫn có hiệu lực cho đến khi được tin chắc chắn �ức Giám Mục qua đ�i (Can 416,417)

b. Do �ức Giám Mục từ chức và đã được Tòa Thánh chấp nhận (Can 416).

c. Do bị thuyên chuyển từ khi nhận được lệnh thuyên chuyển cho tới khi nhận địa phận mới, �ức Giám Mục đó trở thành vị Giám quản và trong vòng hai tháng phải đi tới nhiệm sở mới (Can 416, 418). Chức vụ Tổng đại diện, đại diện Giám mục chấm dứt khi được tin �ức Giám Mục được thuyên chuyển (Can 418,2). Ngày ngài đi nhận nhiệm sở mới, Tòa Giám mục đó trống ngôi (Can 418).

d. Bị cách chức mà lệnh đã chuyển đạt tới �ức Giám Mục.
Khi Tòa Giám mục trống ngôi, �ức Giám Mục phụ tá tạm quy�n cai quản. Nếu có nhi�u vị Giám mục phụ tá, thì ai thâm niên Giám mục sẽ cai quản địa phận cho đến khi đặt Giám quản địa phận.
Không có Giám mục phụ tá, Hội đồng cố vấn cai quản trừ khi Tòa Thánh định sự khác (Can 419, 421,1)