��i tu và ba l�i khấn

Những đặc sủng mà Thánh Thần thổi vào Giáo Hội rất phong phú. Có những ngư�i được m�i g�i lập gia đình. Có những ngư�i cảm thấy mình hợp với sự độc thân; h� sống giữa đ�i nhưng không lập gia đình. Cũng có những ngư�i khác dành tr�n cuộc đ�i mình cho Chúa. Ngư�i Việt Nam g�i chung tất cả những ai thuộc nhóm này là “ngư�i đi tu�, mà ít khi biết rằng trong số những ngư�i “độc thân vì Nước Tr�i� này, có một sự phân chia nữa: những ngư�i sống đ�i tu trong phạm vi giáo phận, dưới quy�n �ức Giám Mục và những ngư�i sống đ�i tu trong phạm vi một dòng tu, dưới quy�n B� Trên. Những ngư�i đi tu mà tuyên khấn công khai các l�i khấn được Giáo Hội chuẩn nhận, dù là nam hay nữ, thì được g�i là tu sĩ (từ chuyên môn g�i là ngư�i sống đ�i thánh hiến). Những ngư�i tu đi mà không khấn, dù có là phó tế, linh mục hay giám mục, thì không mang danh xưng này (dù h� đã được thánh hiến).

Bởi thế, các chủng sinh tại các chủng viện chỉ là các sinh viên thần h�c. H� được g�i là “thầy�, chính vì được m�i ngư�i yêu mến, nể tr�ng vì ước nguyện cao đẹp muốn hiến dâng cuộc đ�i để phụng sự Chúa của mình, chứ không phải vì h� có gì khác biệt v� mặt bí tích so với những ngư�i khác. Xét cho cùng, h� chỉ là giáo dân. Nhưng vì đang được đào tạo để hướng đến chức linh mục, phục vụ giáo phận trong tương lai, nên h� phải tập sống trong khuôn khổ: trong cách ăn mặc (mặc áo sutan), cách đi đứng, nói năng sao cho chững chạc, chỉnh chu… Chỉ khi nào chịu chức phó tế, h� mới được tháp nhập vào trong hàng “có chức thánh�. Các nữ tu thì không lãnh nhận chức thánh, nhưng từ khi tuyên khấn, ngay cả khi chưa h�c triết hay thần h�c gì cả, h� đã trở thành tu sĩ. Các dòng nam cũng vậy. Khi các tu sĩ dòng nam được phong chức thánh, h� trở thành phó tế-tu sĩ hoặc linh mục-tu sĩ.

Sự phân biệt này không nhằm so sánh ai hơn ai, nhưng chỉ để nói đến những đặc nét khác nhau trong cùng một lối sống độc thân vì Nước Tr�i. Hy sinh cả một đ�i chỉ lo chuyện nhà Chúa đã là đi�u quý hoá vô cùng rồi. Nhưng hy sinh ra sao, trong môi trư�ng nào, lo chuyện nhà Chúa thế nào lại là đi�u khác. Trên bình diện bí tích, cả linh mục tri�u và linh mục dòng (linh mục-tu sĩ) đ�u là linh mục, đ�u được thánh hiến. Nhưng trên bình diện hoạt động, mỗi bên có đặc nét riêng của mình. Trong khi linh mục tri�u được m�i g�i để sống khó nghèo theo gương �ức Giêsu, phải giữ luật độc thân theo quy định của Toà Thánh và hứa vâng phục Giám Mục trong sứ mạng được trao, thì các linh mục dòng không chỉ là được m�i g�i nhưng còn cụ thể hoá l�i m�i g�i ấy qua việc tuyên những l�i khấn khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục, và ràng buộc mình với những đi�u này. Các chủng sinh và linh mục tri�u chỉ giữ kỷ luật giáo sĩ chứ không h� bị ràng buộc bởi các l�i khấn, nên giả như một ngày nào đó, Giáo Hội Công Giáo cho phép linh mục của mình được lập gia đình thì các linh mục tri�u được phép cưới vợ, trong khi các linh mục dòng thì không thể, vì h� đã khấn với Chúa l�i khấn khiết tịnh. Ở Giáo Hội �ông Phương, các chủng sinh có thể cưới vợ trước khi chịu chức linh mục; còn khi đã chịu chức linh mục rồi thì không được cưới vợ nữa. Nhưng nếu một tín hữu thuộc Giáo Hội �ông Phương có ý hướng dâng mình trong một dòng tu thì trong ý hướng sẽ khấn l�i khấn khiết tịnh, ngư�i đó không được có giao kết hôn phối với ngư�i khác.

Có rất nhi�u định nghĩa v� đ�i tu. Chẳng hạn, đi tu là hiến thân phụng sự Chúa và phục vụ Giáo hội và con ngư�i (như ta vẫn hay nói); đ�i tu là một cuộc sống hoàn toàn hướng v� thánh ý Thiên Chúa trong ni�m tin và tình yêu, nỗ lực không ngừng trong cầu nguyện, giữ các mối phúc; hay đi tu là trở thành môn đệ Chúa, ở với Chúa, được Chúa dạy dỗ và sai đi với quy�n trừ quỷ (dựa trên Mc 3,13-15). Nhưng những định nghĩa này không giúp ta thấy được đâu là khác biệt giữa tu dòng với tu tri�u. Ta có thể tự đặt câu h�i: ngoài chuyện khác nhau trong hoạt động mục vụ và vấn đ� thuộc quy�n, đâu là sự khác biệt giữa hai lối sống này? Tại sao lại phải tuyên khấn? Không cần khấn các l�i khấn, các linh mục tri�u vẫn có thể sống tốt, phục vụ tốt và trở thành các vị thánh được mà? Vậy đâu là bản chất của l�i khấn? L�i khấn trói buộc hay làm ngư�i ta tự do hơn?

Khó nghèo, khiết tịnh, vâng phục được g�i là ba l�i khuyên Phúc Âm. Thực ra, trong Phúc Âm còn có rất nhi�u l�i khuyên khác, chứ không chỉ ba đi�u này. Nhưng đây được xem là ba đi�u căn cốt, tr�ng yếu nhất giúp ngư�i đi tu noi gương Thầy Chí Thánh của mình, là ngư�i đã sống tr�n vẹn nó trong hành trình sứ mạng nhận lãnh từ Cha. Vào th�i độc tu, ngư�i ta chẳng cần khấn hứa gì, chỉ cần rút vào sa mạc sống một mình với Chúa là đủ. Dĩ nhiên, ngư�i ta đã sống sự khó nghèo qua việc từ b� m�i sự, dù không thực hiện nghi thức chính thức nào. Khi lối sống cộng tu ra đ�i, đi�u làm cho một ngư�i trở thành tu sĩ là việc mặc tu phục, chứ không phải tuyên khấn. Một th�i gian sau, ngư�i ta cảm thấy cần phải có l�i cam kết rằng mình sẽ cố gắng phục vụ Chúa và sống tốt trong cộng đoàn. Rồi khi cộng đoàn lớn mạnh, l�i khấn vâng phục ra đ�i như một đòi buộc tất yếu để quản trị �an viện. Tiếp theo đó, thánh Biển �ức đòi các tu sĩ của mình phải khấn vĩnh cư và không ngừng hoán cải. Thánh Âu-tinh thì nói đến độc thân, khó nghèo và chay tịnh. Vào thế kỷ thứ 7, John Climacus nói v� độc thân, khó nghèo và vâng phục. Bộ ba l�i khấn khó nghèo-khiết tịnh-vâng phục ra đ�i lần đầu tiên vào năm 1148 trong công thức khấn của các kinh sĩ dòng Geneviene tại Paris. Thánh Phanxicô Assisi sử dụng bộ ba này trong bản sửa luật dòng đầu tiên của Ngài. Giữa thế kỷ 13, các nữ tu Clara cũng khấn ba l�i khấn này. Thánh Tôma Aquinô đã g�i ba đi�u này là ba yếu tố căn bản của đ�i tu.

Ngư�i Kitô hữu nào cũng được m�i g�i để sống đức ái và hoàn thiện bản thân mà không cần xin phép ai. Nhưng để sống trong một dòng tu và trở thành một tu sĩ thì phải được Giáo Hội chuẩn nhận. Ta có thể nói nôm na thế này: sống đ�i dâng hiến [ở đây muốn nói đến những ngư�i sống trong dòng tu và tuyên các l�i khấn] là một cách [trong nhi�u cách] bước theo �ức Kitô vác thập giá trong linh đạo của vị sáng lập để phục vụ Giáo Hội và xã hội cách hiệu quả nhất. Thật khó để diễn tả cho rõ việc tại sao một số ngư�i không hài lòng khi chỉ đơn thuần là sống đức ái và phục vụ �ức Kitô. H� muốn “tự trói buộc� mình với �ức Kitô qua các l�i khấn để thấy mình gần gũi hơn, thiết thân hơn với Ngài. Sự ràng buộc này không chỉ nằm trên bình diện l� luật, nhưng trên hết và trước hết là do sự thúc đẩy của tình yêu. Các l�i khấn là gợi ý của Thánh Thần, giúp những ai có con tim bừng cháy lửa yêu dành cho Giêsu đáp lại l�i m�i của Ngài trong cõi lòng sâu thẳm.

Pr. Lê Hoàng Nam, SJ

dongten