�i tìm nhà thiết kế vĩ đại: một cái nhìn v� Stephen Hawking

Stephen Hawking là một khoa h�c gia nổi tiếng, đi�u đó chẳng ai phủ nhận. Ông ngồi ghế giáo sư Toán ứng dụng và Vật lý lý thuyết suốt 30 năm ở đại h�c Cambridge. Ông cũng là thành viên của Viện Hàn Lâm Khoa h�c Giáo Hoàng. Ông viết nhi�u sách v� vũ trụ, được dịch và được đ�c nhi�u ở Việt Nam. Cuốn A Brief History of Time(Lược Sử Th�i Gian, nxb Trẻ) được dịch và in lần thứ 20, cuốn The Grand Design(Bản Thiết Kế Vĩ �ại, nxb Trẻ) đã được in đến lần thứ 7. Ông được coi như nhà vật lý đương đại nổi tiếng ngang với Newton và Einstein. �i�u đặc biệt nơi ông là sức mạnh tinh thần khiến ông lạc quan trước căn bệnh hiểm nghèo mà ông phải chịu. Việc ông bị liệt, phải ngồi xe lăn, cổ ngoẹo qua một bên, không nói rõ được, nhưng vẫn có cách để viết sách và tham dự hội thảo, đã làm cho những cuốn sách của ông có giá trị hơn. Chúng xuất hiện như những l�i chứng hấp dẫn của một ngư�i đáng tin cậy.

Nếu Hawking chỉ nghiên cứu v� vũ trụ mà thôi, thì chẳng có chuyện. Nếu ông cứ ở trong phạm vi khoa h�c mà thôi, thì chẳng có vấn đ� gì, cùng lắm chỉ là vấn đ� lý thuyết của ông đúng hay sai thôi v� mặt khoa h�c. Xin mở một dấu ngoặc, đó là trong thực tế, Hawking đã từng sai v� mặt khoa h�c. Ông đã tranh cãi quyết liệt và chối b� sự hiện hữu của một hạt do Peter Higgs đ� xuất từ năm 1964. Mãi đến tháng 3 năm 2013, hạt Higgs mới được chính thức công nhận là có thật và ông Higgs đã được giải Nobel vật lý, còn Hawking đã phải nhận mình sai. Có ngư�i bảo Hawking không được giải Nobel vì lý thuyết của ông v� lỗ đen chưa kiểm chứng được.

Nhưng đi�u chúng ta muốn bàn ở đây là mối quan tâm của ông. Ngay trang đầu của Bản Thiết Kế Vĩ �ại, ông đã đặt nhi�u câu h�i lớn: “Làm sao chúng ta có thể hiểu được thế giới, nơi chúng ta tìm thấy chính mình? Vũ trụ vận hành ra sao? Bản chất của thực tại là gì? Tất cả những thứ ấy đến từ đâu? Vũ trụ có cần một �ấng tạo hóa không?�[1] Và ông đã đúng khi cho rằng đa số chúng ta đ�u có lúc h�i như thế. Tiếc là ngay sau đó ông lại bảo những câu h�i này “dành cho triết h�c� và vội vã khẳng định “triết h�c đã chết… vì không tiến kịp với sự phát triển của khoa h�c hiện đại, đặc biệt là vật lý h�c�[2] Có thật như thế không? Vật lý h�c có trả l�i được những câu h�i “triết h�c� đó của kiếp nhân sinh không? Hawking nghĩ là có. Thế là nhà vật lý Hawking, sau khi khẳng định triết h�c đã chết, lại tiếp tục viết cuốn Bản Thiết Kế Vĩ �ại của mình với những suy tư triết h�c và siêu hình, để cố trả l�i những câu h�i trên! Ta gặp lại những câu h�i lớn của triết h�c nằm ở cuối chương 1 của cuốn sách trên![3]

Thật ra, chúng ta vẫn đau đáu v� những câu h�i như: Tại sao tôi có mặt trên đ�i? �âu là mục đích đ�i tôi? Rồi tôi sẽ đi đâu? Ngoài vũ trụ hữu hình này, còn có gì khác nữa không? Hawking cũng vậy. Nhưng ông gây sốc lớn vì đã tuyên bố: “Bởi vì có một định luật như định luật hấp dẫn, nên vũ trụ có thể và sẽ tự tạo ra từ hư không (nothing).�[4] Ông cũng tuyên bố trên truy�n hình rằng: “Không có Thiên Chúa. Không ai tạo nên vũ trụ và không ai định vận mệnh của chúng ta. �i�u này dẫn tôi đến một nhận thức sâu sắc rằng chắc hẳn cũng không có cả thiên đư�ng lẫn thế giới bên kia.�

Một số ngư�i, nhất là các bạn trẻ, có thể bị lôi cuốn bởi những tuyên bố trên, vì h� tưởng m�i câu nói của các khoa h�c gia nổi tiếng đ�u đúng. Tuy nhiên, th�i nào cũng có những khoa h�c gia hữu thần và những khoa h�c gia vô thần. Thái độ hữu thần hay vô thần không đến từ khoa h�c. Nó đến từ ngư�i làm khoa h�c. Hơn nữa, một khoa h�c gia nổi tiếng có thể sai lầm khi khẳng định một đi�u không thuộc phạm vi khoa h�c của mình, cũng như một nhà thần h�c sẽ sai lầm khi đưa ra những khẳng định v� khoa h�c.

John C. Lennox cho rằng có ba sự tự mâu thuẫn (self-contradiction) trong khẳng định sau đây của Hawking: “Vì có luật v� lực hấp dẫn, nên vũ trụ có thể và sẽ tự tạo ra chính nó từ nothing.�[5] Sự tự mâu thuẫn đầu tiên, đó là Hawking khẳng định vũ trụ tạo ra chính mình từ nothing. Thật ra đối với các nhà vật lý, khi nói v� nothing, h� thư�ng muốn nói đến một chân không lượng tử (a quantum vacuum). Dĩ nhiên chân không này thật là một hiện hữu, chứ không phải là hư vô. Hawking cũng hiểu như vậy khi ông viết: “Chúng ta là một sản phẩm của những thăng giáng lượng tử trong vũ trụ lúc rất sớm.�[6] Bởi đó nothing của Hawking không thật là nothing theo nghĩa là hư vô tuyệt đối như ta thư�ng nghĩ (le néant, absolute nothingness).

Sự tự mâu thuẫn thứ hai, đó là khẳng định vũ trụ tạo ra chính nó, nghĩa là vũ trụ tạo ra vũ trụ. Như thế hàm ý phải có một vũ trụ trước, rồi từ vũ trụ đó sinh ra vũ trụ sau. Hawking đã giả thiết sự hiện hữu của một vũ trụ có trước để giải thích v� sự hiện hữu của vũ trụ ngày nay. Nhưng câu h�i là vũ trụ có trước đó ở đâu ra.

Sự tự mâu thuẫn thứ ba đó là việc Hawking coi luật v� lực hấp dẫn (law of gravity) có thể giải thích được “tại sao� có vũ trụ này. Luật này cho thấy sức hút của những vật thể trong không gian, và xác định xem chúng bị thu hút lại với nhau như thế nào. Như thế luật này giả thiết là đã có vũ trụ với những vật thể trong không gian rồi. Nó hoàn toàn không giải thích được tại sao lại có vũ trụ này như Hawking nghĩ.

Tóm lại, theo tôi, Hawking đã đi quá giới hạn của một nhà khoa h�c. Khoa h�c chỉ nghiên cứu v� những gì đã hay đang có, chứ không có khả năng nghiên cứu v� “hư vô.� Khoa h�c chỉ tìm hiểu v� sự biến đổi từ vật thể này sang vật thể kia, chứ không tìm hiểu v� sự biến đổi từ hư vô tuyệt đối sang một vật thể khác. Khoa h�c chỉ nghiên cứu v� cái “thế nào� (how) của sự biến đổi vật chất, chứ không giải thích được cái “tại sao� (why): tại sao lại có một vật thể thay vì không có gì cả? Nhà khoa h�c cũng chỉ tìm ra những định luật chi phối vật chất, chứ không làm ra những định luật ấy.[7] Mà dù có tìm ra được những định luật và diễn tả chúng bằng những phương trình toán h�c uyên bác, thì cũng chẳng trả l�i được câu h�i tại sao một vật hiện hữu. �ể một vật hiện hữu cần có nguyên nhân tác thành (efficient cause). Tiếc thay nguyên nhân này lại không được nhắc đến trong khoa vật lý hay vũ trụ h�c.[8]

Hawking đã mất nhi�u năm để xây dựng lý thuyết cho rằng những dao động lượng tử trong một chân không nguyên thủy có thể cung ứng một bối cảnh mà tự nó, do tình c�, có thể sản sinh một điểm kỳ dị (singularity) trong không-th�i gian. Nhưng Hawking lại không cho biết bởi đâu có sự hiện hữu của những “dao động lượng tử trong một chân không nguyên thủy�? Guy Consolmagno, giám đốc �ài Thiên Văn Vatican, nói: “Thiên Chúa là lý do khiến cho chính sự hiện hữu hiện hữu. Thiên Chúa là lý do làm cho không gian và th�i gian và các định luật của thiên nhiên có mặt, để các lực mà Hawking nói đến mới có thể hoạt động được.�[9] Khi Isaac Newton khám phá ra luật v� lực hấp dẫn, ông không nói: chẳng có Thiên Chúa. Trái lại, ông viết cuốn Principia Mathematica, cuốn sách nổi tiếng trong lịch sử khoa h�c, với hy v�ng là “thuyết phục ngư�i biết suy tư� tin vào Thiên Chúa. Hy v�ng những nghiên cứu sâu xa của Stephen Hawking v� vũ trụ sẽ được bổ sung khi ông v� với thế giới bên kia. Và hy v�ng ông gặp được �ấng đã thiết kế Bản Thiết Kế Vĩ �ại.

Nguyễn cao Siêu SJ

dongtenvn

[1] Stephen Hawking và  Leonard Mlodinow, Bản Thiết Kế Vĩ �ại, dịch giả Phạm văn Thi�u và Tô bá Hạ, nxb Trẻ, in lần thứ 7, 2018, tr. 13.

[2] Sđd, tr. 13-14.

[3] Sđd, tr. 18. Xem thêm trang 174.

[4] “Because there is a law such as gravity, the Universe can and will create itself from nothing.�  Xem Bản Thiết Kế Vĩ �ại, trang 184.

[5] John C. Lennox, God and Stephen Hawking: Whose Design Is It anyway? Oxford, England: Lion Hudson, 2011. Bản pdf, tr. 19-20.

[6] Hawking, Bản Thiết Kế Vĩ �ại, tr. 144.

[7] Stephen Hawking, Lược Sử Th�i Gian, dịch giả Cao Chi & Phạm văn Thi�u, nxb Trẻ, 2005, tr. 180. Trong cuốn sách này Hawking có vẻ vẫn còn hữu thần khi viết: “Những định luật đó có thể là do Chúa ban hành, nhưng hình như sau đó Chúa đã để cho vũ trụ tự phát triển…theo những quy luật mà chúng ta có thể hiểu được� (tr. 180-81).

[8] Robert J. Spitzer, New Proofs for the Existence of God: Contribution of Contemporary Physics and Philosophy, (Grand Rapids, MI/Cambridge, U.K.: W.B. Eerdmans , 2010) p. 102-03.

[9] Guy Consolmagno, God is Dead; long live the Eternal God, The Tablet, Sept. 11, 2010, pp. 4-5.