Stephen Hawking là má»™t khoa há»c gia nổi tiếng, Ä‘iá»u đó chẳng ai phá»§ nháºn. Ông ngồi ghế giáo sư Toán ứng dụng và Váºt lý lý thuyết suốt 30 năm ở đại há»c Cambridge. Ông cÅ©ng là thà nh viên cá»§a Viện Hà n Lâm Khoa há»c Giáo Hoà ng. Ông viết nhiá»u sách vá» vÅ© trụ, được dịch và được Ä‘á»c nhiá»u ở Việt Nam. Cuốn A Brief History of Time(Lược Sá» Thá»i Gian, nxb Trẻ) được dịch và in lần thứ 20, cuốn The Grand Design(Bản Thiết Kế VÄ© Äại, nxb Trẻ) đã được in đến lần thứ 7. Ông được coi như nhà váºt lý đương đại nổi tiếng ngang vá»›i Newton và Einstein. Äiá»u đặc biệt nÆ¡i ông là sức mạnh tinh thần khiến ông lạc quan trước căn bệnh hiểm nghèo mà ông phải chịu. Việc ông bị liệt, phải ngồi xe lăn, cổ ngoẹo qua má»™t bên, không nói rõ được, nhưng vẫn có cách để viết sách và tham dá»± há»™i thảo, đã là m cho những cuốn sách cá»§a ông có giá trị hÆ¡n. Chúng xuất hiện như những lá»i chứng hấp dẫn cá»§a má»™t ngưá»i đáng tin cáºy.
Nếu Hawking chỉ nghiên cứu vá» vÅ© trụ mà thôi, thì chẳng có chuyện. Nếu ông cứ ở trong phạm vi khoa há»c mà thôi, thì chẳng có vấn đỠgì, cùng lắm chỉ là vấn đỠlý thuyết cá»§a ông đúng hay sai thôi vá» mặt khoa há»c. Xin mở má»™t dấu ngoặc, đó là trong thá»±c tế, Hawking đã từng sai vá» mặt khoa há»c. Ông đã tranh cãi quyết liệt và chối bá» sá»± hiện hữu cá»§a má»™t hạt do Peter Higgs đỠxuất từ năm 1964. Mãi đến tháng 3 năm 2013, hạt Higgs má»›i được chÃnh thức công nháºn là có tháºt và ông Higgs đã được giải Nobel váºt lý, còn Hawking đã phải nháºn mình sai. Có ngưá»i bảo Hawking không được giải Nobel vì lý thuyết cá»§a ông vá» lá»— Ä‘en chưa kiểm chứng được.
Nhưng Ä‘iá»u chúng ta muốn bà n ở đây là mối quan tâm cá»§a ông. Ngay trang đầu cá»§a Bản Thiết Kế VÄ© Äại, ông đã đặt nhiá»u câu há»i lá»›n: “Là m sao chúng ta có thể hiểu được thế giá»›i, nÆ¡i chúng ta tìm thấy chÃnh mình? VÅ© trụ váºn hà nh ra sao? Bản chất cá»§a thá»±c tại là gì? Tất cả những thứ ấy đến từ đâu? VÅ© trụ có cần má»™t Äấng tạo hóa không?â€[1] Và ông đã đúng khi cho rằng Ä‘a số chúng ta Ä‘á»u có lúc há»i như thế. Tiếc là ngay sau đó ông lại bảo những câu há»i nà y “dà nh cho triết há»c†và vá»™i vã khẳng định “triết há»c đã chết… vì không tiến kịp vá»›i sá»± phát triển cá»§a khoa há»c hiện đại, đặc biệt là váºt lý há»câ€[2] Có tháºt như thế không? Váºt lý há»c có trả lá»i được những câu há»i “triết há»c†đó cá»§a kiếp nhân sinh không? Hawking nghÄ© là có. Thế là nhà váºt lý Hawking, sau khi khẳng định triết há»c đã chết, lại tiếp tục viết cuốn Bản Thiết Kế VÄ© Äại cá»§a mình vá»›i những suy tư triết há»c và siêu hình, để cố trả lá»i những câu há»i trên! Ta gặp lại những câu há»i lá»›n cá»§a triết há»c nằm ở cuối chương 1 cá»§a cuốn sách trên![3]
Tháºt ra, chúng ta vẫn Ä‘au đáu vá» những câu há»i như: Tại sao tôi có mặt trên Ä‘á»i? Äâu là mục Ä‘Ãch Ä‘á»i tôi? Rồi tôi sẽ Ä‘i đâu? Ngoà i vÅ© trụ hữu hình nà y, còn có gì khác nữa không? Hawking cÅ©ng váºy. Nhưng ông gây sốc lá»›n vì đã tuyên bố: “Bởi vì có má»™t định luáºt như định luáºt hấp dẫn, nên vÅ© trụ có thể và sẽ tá»± tạo ra từ hư không (nothing).â€[4] Ông cÅ©ng tuyên bố trên truyá»n hình rằng: “Không có Thiên Chúa. Không ai tạo nên vÅ© trụ và không ai định váºn mệnh cá»§a chúng ta. Äiá»u nà y dẫn tôi đến má»™t nháºn thức sâu sắc rằng chắc hẳn cÅ©ng không có cả thiên đưá»ng lẫn thế giá»›i bên kia.â€
Má»™t số ngưá»i, nhất là các bạn trẻ, có thể bị lôi cuốn bởi những tuyên bố trên, vì há» tưởng má»i câu nói cá»§a các khoa há»c gia nổi tiếng Ä‘á»u đúng. Tuy nhiên, thá»i nà o cÅ©ng có những khoa há»c gia hữu thần và những khoa há»c gia vô thần. Thái độ hữu thần hay vô thần không đến từ khoa há»c. Nó đến từ ngưá»i là m khoa há»c. HÆ¡n nữa, má»™t khoa há»c gia nổi tiếng có thể sai lầm khi khẳng định má»™t Ä‘iá»u không thuá»™c phạm vi khoa há»c cá»§a mình, cÅ©ng như má»™t nhà thần há»c sẽ sai lầm khi đưa ra những khẳng định vá» khoa há»c.
John C. Lennox cho rằng có ba sá»± tá»± mâu thuẫn (self-contradiction) trong khẳng định sau đây cá»§a Hawking: “Vì có luáºt vá» lá»±c hấp dẫn, nên vÅ© trụ có thể và sẽ tá»± tạo ra chÃnh nó từ nothing.â€[5] Sá»± tá»± mâu thuẫn đầu tiên, đó là Hawking khẳng định vÅ© trụ tạo ra chÃnh mình từ nothing. Tháºt ra đối vá»›i các nhà váºt lý, khi nói vá»Â nothing, há» thưá»ng muốn nói đến má»™t chân không lượng tá» (a quantum vacuum). DÄ© nhiên chân không nà y tháºt là má»™t hiện hữu, chứ không phải là hư vô. Hawking cÅ©ng hiểu như váºy khi ông viết: “Chúng ta là má»™t sản phẩm cá»§a những thăng giáng lượng tá» trong vÅ© trụ lúc rất sá»›m.â€[6] Bởi đó nothing cá»§a Hawking không tháºt là  nothing theo nghÄ©a là hư vô tuyệt đối như ta thưá»ng nghÄ© (le néant, absolute nothingness).
Sá»± tá»± mâu thuẫn thứ hai, đó là khẳng định vÅ© trụ tạo ra chÃnh nó, nghÄ©a là vÅ© trụ tạo ra vÅ© trụ. Như thế hà m ý phải có má»™t vÅ© trụ trước, rồi từ vÅ© trụ đó sinh ra vÅ© trụ sau. Hawking đã giả thiết sá»± hiện hữu cá»§a má»™t vÅ© trụ có trước để giải thÃch vá» sá»± hiện hữu cá»§a vÅ© trụ ngà y nay. Nhưng câu há»i là vÅ© trụ có trước đó ở đâu ra.
Sá»± tá»± mâu thuẫn thứ ba đó là việc Hawking coi luáºt vá» lá»±c hấp dẫn (law of gravity) có thể giải thÃch được “tại sao†có vÅ© trụ nà y. Luáºt nà y cho thấy sức hút cá»§a những váºt thể trong không gian, và xác định xem chúng bị thu hút lại vá»›i nhau như thế nà o. Như thế luáºt nà y giả thiết là đã có vÅ© trụ vá»›i những váºt thể trong không gian rồi. Nó hoà n toà n không giải thÃch được tại sao lại có vÅ© trụ nà y như Hawking nghÄ©.
Tóm lại, theo tôi, Hawking đã Ä‘i quá giá»›i hạn cá»§a má»™t nhà khoa há»c. Khoa há»c chỉ nghiên cứu vá» những gì đã hay Ä‘ang có, chứ không có khả năng nghiên cứu vỠ“hư vô.†Khoa há»c chỉ tìm hiểu vá» sá»± biến đổi từ váºt thể nà y sang váºt thể kia, chứ không tìm hiểu vá» sá»± biến đổi từ hư vô tuyệt đối sang má»™t váºt thể khác. Khoa há»c chỉ nghiên cứu vá» cái “thế nà o†(how) cá»§a sá»± biến đổi váºt chất, chứ không giải thÃch được cái “tại sao†(why): tại sao lại có má»™t váºt thể thay vì không có gì cả? Nhà khoa há»c cÅ©ng chỉ tìm ra những định luáºt chi phối váºt chất, chứ không là m ra những định luáºt ấy.[7] Mà dù có tìm ra được những định luáºt và diá»…n tả chúng bằng những phương trình toán há»c uyên bác, thì cÅ©ng chẳng trả lá»i được câu há»i tại sao má»™t váºt hiện hữu. Äể má»™t váºt hiện hữu cần có nguyên nhân tác thà nh (efficient cause). Tiếc thay nguyên nhân nà y lại không được nhắc đến trong khoa váºt lý hay vÅ© trụ há»c.[8]
Hawking đã mất nhiá»u năm để xây dá»±ng lý thuyết cho rằng những dao động lượng tá» trong má»™t chân không nguyên thá»§y có thể cung ứng má»™t bối cảnh mà tá»± nó, do tình cá», có thể sản sinh má»™t Ä‘iểm kỳ dị (singularity) trong không-thá»i gian. Nhưng Hawking lại không cho biết bởi đâu có sá»± hiện hữu cá»§a những “dao động lượng tá» trong má»™t chân không nguyên thá»§yâ€? Guy Consolmagno, giám đốc Äà i Thiên Văn Vatican, nói: “Thiên Chúa là lý do khiến cho chÃnh sá»± hiện hữu hiện hữu. Thiên Chúa là lý do là m cho không gian và thá»i gian và các định luáºt cá»§a thiên nhiên có mặt, để các lá»±c mà Hawking nói đến má»›i có thể hoạt động được.â€[9] Khi Isaac Newton khám phá ra luáºt vá» lá»±c hấp dẫn, ông không nói: chẳng có Thiên Chúa. Trái lại, ông viết cuốn Principia Mathematica, cuốn sách nổi tiếng trong lịch sá» khoa há»c, vá»›i hy vá»ng là “thuyết phục ngưá»i biết suy tư†tin và o Thiên Chúa. Hy vá»ng những nghiên cứu sâu xa cá»§a Stephen Hawking vá» vÅ© trụ sẽ được bổ sung khi ông vá» vá»›i thế giá»›i bên kia. Và hy vá»ng ông gặp được Äấng đã thiết kế Bản Thiết Kế VÄ© Äại.
Nguyễn cao Siêu SJ
dongtenvn
[1] Stephen Hawking và  Leonard Mlodinow, Bản Thiết Kế VÄ© Äại, dịch giả Phạm văn Thiá»u và Tô bá Hạ, nxb Trẻ, in lần thứ 7, 2018, tr. 13.
[2] Sđd, tr. 13-14.
[3] Sđd, tr. 18. Xem thêm trang 174.
[4] “Because there is a law such as gravity, the Universe can and will create itself from nothing.† Xem Bản Thiết Kế VÄ© Äại, trang 184.
[5] John C. Lennox, God and Stephen Hawking: Whose Design Is It anyway? Oxford, England: Lion Hudson, 2011. Bản pdf, tr. 19-20.
[6] Hawking, Bản Thiết Kế VÄ© Äại, tr. 144.
[7] Stephen Hawking, Lược Sá» Thá»i Gian, dịch giả Cao Chi & Phạm văn Thiá»u, nxb Trẻ, 2005, tr. 180. Trong cuốn sách nà y Hawking có vẻ vẫn còn hữu thần khi viết: “Những định luáºt đó có thể là do Chúa ban hà nh, nhưng hình như sau đó Chúa đã để cho vÅ© trụ tá»± phát triển…theo những quy luáºt mà chúng ta có thể hiểu được†(tr. 180-81).
[8] Robert J. Spitzer, New Proofs for the Existence of God: Contribution of Contemporary Physics and Philosophy, (Grand Rapids, MI/Cambridge, U.K.: W.B. Eerdmans , 2010) p. 102-03.
[9] Guy Consolmagno, God is Dead; long live the Eternal God, The Tablet, Sept. 11, 2010, pp. 4-5.

