CÓ NÊN SO S�NH?

Cuộc sống vốn muôn mặt.

Con ngư�i vốn muôn vẻ.

Có ngư�i gặp nhi�u may mắn, có ngư�i xem ra bất hạnh, sự thiệt-hơn là do lối so sánh.

Có ngư�i đẹp thế này, có ngư�i duyên thế n�, sự khác biệt khiến chúng ta dễ có sự so sánh hơn thua.

Nếu thói quen so sánh chỉ hiểu như một phản ứng vô thức thoáng qua thì không có vấn đ� gì, nhưng một khi hệ lụy của nó làm ảnh hưởng đến đ�i sống chúng ta cách nào đó, cần xét lại: Có nên so sánh ?

Có thể nói, lối so sánh luôn đặt con ngÆ°á»�i trong má»™t cuá»™c chiến, nghÄ©a là có thắng – thua. Giả nhÆ° so sánh tài nấu ăn của ngÆ°á»�i khác vá»›i mình, bạn cảm thấy xấu hổ vì bản thân thua kém. NhÆ°ng bạn đã sai lầm khi lấy sở trÆ°á»�ng của há»� mà đặt chung vá»›i sở Ä‘oản của bạn. Há»� có thể là má»™t tay đầu bếp cừ khôi nhÆ°ng lại là má»™t ngÆ°á»�i chÆ¡i thể thao tồi. Còn bạn, bạn không thể giá»�i giang trong việc nấu ăn song, lại là má»™t vận Ä‘á»™ng viên nhất trÆ°á»�ng. So sánh nhÆ° thế, bạn sẽ tá»± đặt mình trong cuá»™c chiến giằng co. Tốt hÆ¡n, bạn đừng nên so sánh vì má»—i ngÆ°á»�i là má»™t nét đẹp.

Chúng ta vừa xét trư�ng hợp trên không cùng một bình diện, nhưng nếu cả hai cùng một bình diện thì chúng ta có nên so sánh ? Chẳng hạn, ngư�i kia là một tay nấu ăn gi�i, bạn cũng có sở trư�ng nấu ăn như h� mặc dù không chuyên nghiệp như ngư�i kia. Cả hai cùng chung một sở trư�ng song, ở hai cấp độ khác nhau. Chúng ta sẽ giải thích thế nào ? Thiết tưởng, Dụ ngôn Những nén bạc trong Tin Mừng sẽ soi sáng cho chúng ta. Nh� tài nấu ăn xuất chúng, ngư�i kia có thể là một chuyên gia đầu bếp, h� được Chúa ban cho năm nén và h� cần phải sinh lợi ra năm nén khác là phục vụ cho m�i ngư�i. Còn bạn, Chúa ban cho bạn hai nén, bạn chỉ cần sinh lợi thêm hai nén khác bằng cách phục vụ nấu ăn trong gia đình nh� bé của mình. Như thế, chúng ta không có lý do nào để so sánh với ngư�i khác.

Như chúng ta biết, so sánh làm tiêu tốn th�i gian: khi có ý định so sánh, chúng ta phải mất một th�i gian nào đó để suy xét, đồng nghĩa với việc chúng ta mất đi một vốn th�i gian để hoạch định cho dự phóng bản thân, nếu không muốn nói, đôi khi chúng ta đánh mất những cơ hội vụt qua trong đ�i.

So sánh còn làm đốt cháy phần lớn năng lượng bản thân. Thật vậy, thay vì dồn hết năng lực vào một cuộc tranh tài nào đó, chúng ta lại cứ chăm chăm chú chú vào những thành quả của ngư�i khác khiến bản thân mất hết nhuệ khí để vươn lên.

Thậm chí, so sánh còn mưu toan cướp mất ni�m tự hào của bản thân. Vốn sinh ra từ một gia đình nghèo nhưng nh� nỗ lực, chúng ta có thể vui hưởng và tự tin với thành quả nh� bé hiện th�i. Nhưng vì chịu ảnh hưởng của lối sống so sánh, chúng ta lại xấu hổ khi chạm trán với những con ông này bà n� ? Nỗi bất hạnh đó chính chúng ta gây nên và tự gánh chịu ! Thay vì, tự phong cho mình là một tấm gương vượt khó, chúng ta lại chất thêm lên mình sự mặc cảm tuổi thơ. Chính lối so sánh đã cướp đi ni�m tự hào của bản thân và làm sao nhãng những giá trị và ý nghĩa ni�m vui trong cuộc sống vốn dành tặng cho mình.

Ngoài ra, cách sống so sánh còn có thể bào mòn và hủy hoại chúng ta từ bên trong bằng những nếp nghĩ và lối sống tiêu cực. Có câu chuyện kể rằng: Một vị vua trồng cạnh lâu đài mình đủ thứ hoa và trái. Quả thật, vư�n cây của nhà vua có cảnh sắc tuyệt đẹp. Cảnh sắc ấy cũng là nguồn vui và thư giãn cho nhà vua mỗi khi đi dạo. Rồi một ngày kia nhà vua phải đi xa. Khi trở v�, ông vội vã ra thăm vư�n và hết sức đau lòng khi thấy c� cây trơ trụi.

Ông đến gần cây hoa hồng vốn cung cấp những cánh hoa nhan sắc tuyệt v�i, h�i xem có chuyện gì đang xảy ra. Cây hoa hồng tâm sự: “Tôi nhìn thấy cây táo kia và tự nhủ chẳng bao gi� mình sinh sản được những trái ngon như thế, rồi tôi chán nản và khô héo�.

Nhà vua lại đến thăm cây táo đang tàn úa và nghe nó kể lể: “Tôi nhìn cánh hồng kiêu sa đang t�a hương và tự nhủ sẽ chẳng bao gi� tôi được đẹp đẽ và dễ thương như thế, rồi tôi bắt đầu khô héo�.

Như chúng ta thấy, cả hai cùng so sánh và ước mơ đi�u của đối tượng kia đang sở hữu mà không nhận ra giá trị của hiện hữu chính mình. Chung cục, h� chết dần với ước mơ là bản sao của ngư�i khác. L�i khuyên của tác giả John Mason thật chí lý: Sinh ra là một bản thể đừng chết đi như một bản sao. Và như thế, so sánh sẽ dẫn đến một đi�u hết sức tai hại là mất đi bản sắc của chính mình.

Từ những gì vừa trình bày, chúng ta không tìm được lý do để biện minh cho lối sống so sánh này. Nhưng không vì thế, nó không có trư�ng hợp ngoại lệ. Thật ra, chúng ta chỉ có thể sống so sánh khi giúp bản thân sống cầu tiến và yêu thương hơn.

Chúng ta có thể ghi nhận những nỗ lực cùng những thành tựu và thành công của ngư�i khác, tất nhiên không phải để nuôi trong lòng những đố kỵ, căm ghét hay khinh miệt song, lấy đó làm động lực giúp bản thân vượt khó: h� làm được, mình cũng sẽ làm được nếu bản thân tiếp tục nỗ lực. Thiển nghĩ, trong trư�ng hợp này cuộc đ�i của thánh Inhaxiô Loyola sẽ soi sáng khả dĩ giúp chúng ta vượt qua. Trong lúc nằm dưỡng thương, thánh nhân đã đ�c cuốn Hạnh các thánh, và đã thốt lên rằng: Thánh Phanxicô đã làm được, thánh �a Minh đã làm được, tôi cũng sẽ làm được. Từ đó, ngài gắng sức h�c h�i và cầu nguyện để tìm ra cho mình một con đư�ng nên thánh. Nếu so sánh có thể giúp mình đạt đến những tầm cao thì đó là một thái độ đúng đắn và đáng trân tr�ng. Và khi đó, chúng ta có thể so sánh với chính mình của ngày hôm qua, vì mỗi ngày là một bước tiến.

Hoặc thay vì ngước lên cao thấy những ngư�i hơn mình v� nhi�u mặt, bạn có thể rảo quanh khắp các bệnh viện và nhìn xuống những mảnh đ�i bất hạnh, căn bệnh nào đó đôi khi đã cướp đi  những ước mơ của h�. Bạn còn hơn h� nhi�u ! Bạn cần so sánh với h� để tìm cách xoa dịu nỗi đau của h� cũng là cách làm dịu cơn khát khao bất tận của bạn. Bạn có thể tập sống so sánh để biết cảm thông và yêu thương.

�ến đây, chúng ta cũng đã có một đánh giá toàn diện v� vấn đ� so sánh. Có nhi�u cách thế để tiếp cận và giải quyết trở ngại này từ các nhà chuyên môn. Thiết nghĩ, chúng ta cần áp dụng một thái độ căn bản này: lòng thán phục. Thật vậy, chỉ những ngư�i có lòng thán phục h� mới thực sự trân tr�ng những gì là chân, thiện và mỹ. Thay vì với bản tính tự nhiên muốn phủ nhận những đi�u tốt đẹp nơi ngư�i khác, chúng ta cần tập nhìn cách tích cực, và trân tr�ng những nỗ lực cố gắng của ngư�i khác. �ồng th�i, nh� tinh thần h�c h�i lẫn nhau, chúng ta sẽ tích tụ trong mình một nội lực hầu khả dĩ tự tin thực hiện những ước mơ của mình. Và như thế, ước mơ của chúng ta được xây dựng nh� thành tựu và thành công của ngư�i khác. Thiết tưởng, đó là bài h�c của loài hoa hướng dương luôn hướng v� mặt tr�i để tiếp nhận những gì là tinh hoa của tr�i đất nh� đó, mà hoa luôn vươn cao và khoe sắc bất chấp m�i nghịch cảnh cuộc đ�i.

EYMARD An Mai �ỗ O.Cist.

CGVN