Bài 9 : Dân Luật và Giáo Luật - GIÁO XỨ TÂN VIỆT

I. MỞ ĐẦU:

Những người thất bại trong đời sống hôn nhân thường rỉ tai nhau câu: “lấy vợ lấy chồng, đeo gông vào cổ”. Chữ “gông” ở đây có thể là một ngụ ý về lề luật. Thật vậy, nhiều người nghĩ rằng: lề luật hạn chế tự do hoặc chất lên vai người ta những gánh nặng phải mang. Tuy nhiên, niềm tin Công Giáo xác định: Chính Thiên Chúa thiết lập đời sống hôn nhân và Ngài làm việc gì cũng tốt đẹp (x.St 2,21-25; Mt 19,5-6; Mc 7,37;1Tm 4,4). Vì thế, lề luật về hôn nhân chính là ý muốn tốt lành của Thiên Chúa, là nền tảng, giúp cho con người tìm được hạnh phúc thật trong đời sống gia đình. Trong chiều hướng này, người trẻ cũng cần hiểu biết những qui định của xã hội dân sự, đối chiếu với giáo luật để có cái nhìn đúng đắn về hôn nhân.

II. GIÁ TRỊ CỦA LỀ LUẬT THEO LÝ TRÍ TỰ NHIÊN.
1. Lề luật củng cố tự do của con người:
Tự do không phải là “muốn làm gì thì làm”. Tự do đích thật là không bị ngăn trở khi hướng tìm hạnh phúc chân thật. Nói cách tích cực hơn, tự do đích thật là được rộng đường tìm kiếm Thiên Chúa, Đấng là nguồn hạnh phúc, là Chân-Thiện-Mỹ tuyệt đối. Vì tự do đích thật giả thiết không ai từ chối hạnh phúc, nghĩa là không ai từ chối Thiên Chúa, do đó, họ phải nại đến lề luật mà Thiên Chúa đã thiết định để đạt đích mình mong muốn. Gerald Flurry nói: “No freedom without law” (không có tự do nào ở ngoài luật lệ).
Nhờ lý trí, con người có khả năng khám phá ra bộ luật luân lý tự nhiên (GLHTCG – số 1954), đã được Thiên Chúa đặt sẵn trong mình và vũ trụ. Bộ luật này tự bản chất không làm suy giảm sự tự do của con người, nhưng có tính hướng dẫn, giúp ta đạt hạnh phúc. Thực tế cho thấy, đã có cả những trường phái lớn (như Lão Giáo), chủ trương sống hòa hợp với thiên nhiên, để mưu tìm tự do cho con người. Tuy nhiên, lý trí tự nhiên của ta vẫn cần được tiếp cận với nguồn mạc khải sâu hơn, từ Đức Kitô, Đấng “là đường, là sự thật và là sự sống” để có thể đến với những chân trời tự do mới. (x.Ga 14,6). Như thế có thể nói, lề luật được sánh ví như sợi dây để giúp cánh diều bay cao hơn, mất sợi dây này, cánh diều chao đảo và rơi xuống đất.

2. Lề luật tìm ý nghĩa cho hành động của con người:
Con người khác con vật ở chỗ có khả năng thấy được ý nghĩa việc mình làm. Người ta sẽ cảm thấy nặng nề khi ý nghĩa của hành vi đó không tròn đầy. Ví dụ, một tù nhân phải cuốc đất thì cảm thấy nặng nề hơn nhiều so với một ông bố trong gia đình cũng cuốc đất. Chính ý nghĩa được chăm sóc gia đình làm cho nhát cuốc của người nông dân kia nhẹ nhàng hơn người tù, thì cũng vậy, ý nghĩa mà lề luật đem lại sẽ nâng đỡ đời sống những ai trung thành với nó.
Như thế, lề luật về hôn nhân cũng là để giúp ta thấy được ý nghĩa thật của đời sống gia đình, nhờ đó mà họ có hạnh phúc thật. Chính Chúa Giêsu cũng khẳng định: “ách của Tôi thì êm ái, và gánh của Tôi thì nhẹ nhàng” (Mt 11,30). Lề luật của Thiên Chúa không bao giờ là gánh nặng phải mang, nhưng là ân phúc, giúp con người cảm thấy cuộc sống êm ái và nhẹ nhàng hơn.

III. DÂN LUẬT

Dân luật là luật do chính quyền của mỗi quốc gia ban hành. Nói chung, dân luật nhằm duy trì một trật tự nào đó về nghĩa vụ và quyền lợi, liên quan đến mỗi cá nhân và tập thể.
Giáo luật, điều 22 phát biểu: “Khi luật Giáo Hội quy chiếu về luật dân sự, thì luật dân sự phải được tuân hành với những hiệu quả của nó trong Giáo Luật, miễn là không trái với Thiên luật và nếu Giáo luật không quy định cách khác”. Do vậy, chúng ta sẽ phải bàn vắn gọn về mục đích và ảnh hưởng của dân luật dưới đây:
1. Mục đích và phạm vi của dân luật:
Luật dân sự nhắm đến một trật tự bên ngoài, liên quan đến đời sống thể chất và xã hội của con người, do đó, nó không thể mang tính quyết định cuối cùng. Con người, ngoài việc là thể chất còn là một huyền nhiệm khôn dò thấu. Những giá trị về tinh thần, tình cảm hoặc những đòi hỏi của hồn thiêng… là những thứ vượt ra ngoài phạm vi của dân luật.
2. Những ảnh hưởng luật dân sự đối với giáo luật:
– Dân luật hỗ trợ giáo luật: Vì luật dân sự mang tính chế tài nhiều hơn, do vậy, nó có thể giúp duy trì công bằng trật tự xã hội, ngăn chặn một số những tập tục lạc hậu như: tảo hôn; hôn nhân đồng huyết; đa phu đa thê; …
– Dân luật nguy hại cho giáo luật: Vì chỉ nhắm đến những lợi ích xã hội, nên dân luật nhiều khi làm tổn thương nghiêm trọng đến những giá trị mà giáo luật quy định. Những tổn hại dễ thấy nhất trong xã hội hôm nay là luật dân sự cho phép phá thai, hôn nhân đồng tính, cho phép ly dị…

IV. GIÁO LUẬT

1. Cái nhìn tổng quát về giáo luật:
Giáo luật bao gồm luật thiết định bởi Thiên Chúa (thiên luật) và luật qui định bởi Giáo Hội. Giáo luật chi phối những người rửa tội trong Hội Thánh Công Giáo và đã biết sử dụng trí khôn (x.điều 11). Thiên luật gồm luật tự nhiên và luật mạc khải. Vì thiên luật được thiết định bởi chính Thiên Chúa nên nó chi phối mọi người, mọi nơi và mọi thời. Trong phạm vi của đời sống hôn nhân, Giáo luật đề ra những hướng dẫn nhằm giúp đôi bạn đạt đến hạnh phúc, trong ý hướng kết hôn, trong cách thức cử hành và trong tự do, không vướng mắc các ngăn trở
Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, số 1950 phát biểu: “Luật luân lý qui định cho con người những con đường, những quy tắc hành động dẫn đưa họ tới vinh phúc Thiên Chúa đã hứa và ngăn cấm những con đường dẫn đến sự dữ khiến con người xa lìa Thiên Chúa và tình yêu của Ngài…”
Trong xu hướng này, giáo luật về hôn nhân, trước tiên, cũng nhắm dẫn đưa những người đi trong ơn gọi này đến với hạnh phúc thật, hạnh phúc vững bền mà Thiên Chúa đã hứa.
Thứ đến, vì “con người là tinh thần nhập thể” (cha K.Rahner), do đó, giáo luật cũng có thể can thiệp vào đời sống xã hội, nhằm giúp ta có được một trật tự nhất định và tìm được ý nghĩa cần thiết trong bậc sống của mình (x.GLHTCG – số 1951).
2. Giáo luật thể hiện ý muốn tốt lành của Thiên Chúa:
Tuy giáo luật được trình bày dưới huấn quyền của Hội Thánh, nhưng Hội Thánh không chỉ nói lên quan điểm riêng của mình, cho bằng trình bày ý muốn tốt lành của Thiên Chúa cho con cái loài người. Hội Thánh luôn ý thức có những giới hạn mà mình không thể vượt qua để luôn tùng phục quyền tối thượng của Thiên Chúa. Quả vậy, trước những phong trào đòi Hội Thánh cho phép ly dị để giải quyết những bế tắc trong hôn nhân, Hội thánh chỉ có thể trả lời: “chúng tôi không có quyền, đó là luật của Chúa” (x.Mc 10,6-9; GL điều 1059). Cũng vậy, trong khi hầu hết các thể chế xã hội cho phép người ta phá thai để giải quyết cơn khủng hoảng về dân số, thì Hội Thánh vẫn kiên trì tôn trọng quyền bất khả xâm phạm của Thiên Chúa trên sự sống (x.GL điều 1398).
Hội thánh, được mời gọi khám phá sự khôn ngoan của Thiên Chúa để chăm sóc cho con cái của mình. Thật vậy, Hội thánh được sinh ra để thực hiện ý muốn của Thiên Chúa. Hội thánh không ngừng ý thức về mình trong chính sứ vụ của Đức Kitô, Đấng đã đến để thực thi thánh ý của Chúa Cha.
Nói tóm lại: Giáo luật đáng tin cậy, không phải vì dựa trên sự khôn ngoan của con người, mà vì căn cứ vào ý muốn tốt lành của Thiên Chúa. Đời sống hôn nhân gia đình cần được lề luật hướng dẫn để có thể đạt đến nhưng giá trị chân thật và bền vững.

V. LÒNG CHÚA THƯƠNG XÓT QUA GIỚI LUẬT SỐNG:
Trong giáo luật, điều cuối cùng 1752 khẳng định “ơn cứu rỗi các linh hồn là luật tối thượng trong Giáo Hội”. Đây chính là tiêu chuẩn cuối cùng để có những quyết định đúng đắn, hợp lý trong Giáo Hội. Đó là tiêu chuẩn của luật xót thương, là “phương dược của lòng thương xót chứ không phải vũ khí của sự hà khắc” (x. Tông sắc Misericordiae Vultus, số 4).
Tuy nhiên, việc đòi xóa bỏ một điều khoản thuộc Thiên luật thì không còn là lòng thương xót nữa, mà là tội ác. Vì Thiên luật luôn quy hướng về ơn cứu độ cuối cùng, do vậy xóa bỏ Thiên luật là xóa bỏ cả đích đến, là vong thân. Chúa Giêsu đã bày tỏ thái độ rất mạnh mẽ về điều này trong Mathêu 5,18: “Thầy bảo thật anh em, trước khi trời đất qua đi, thì một chấm một phết trong Lề Luật cũng không thể qua đi được, cho đến khi mọi sự được hoàn thành”
Một tình yêu mà không dẫn đến ơn giải thoát cuối cùng thì đồng nghĩa với sự giả dối hoặc chỉ là một thứ an ủi rẻ tiền. Đáng tiếc, chúng ta lại thấy loại tình cảm này khá phổ biến trong cuộc sống hằng ngày. Đó có thể là thái độ của chính cha mẹ anh chị em ta, khi nhất thời hướng về hoàn cảnh một ai đó, mà quên đi tương lai đời đời của họ. Tông huấn Amoris Laetitia số 79 nhắc nhở: “Khi đương đầu với những hoàn cảnh khó khăn và những gia đình thương tích, nhắc lại nguyên tắc sau: ‘các mục tử phải biết rằng, vì sự thật, họ phải phân biệt rõ các hoàn cảnh’ (Familiaris Consortio, 84), bao giờ cũng là cần thiết”. Vâng, phải tỏ lòng thương xót với những đau khổ của con người, nhưng không được phép xa rời sự thật, vì “sự thật sẽ giải thoát các con” (Ga 8,32).
Thiên Chúa thì đã luôn yêu thương con người bằng thứ tình yêu cứu độ. Quả thật:“Thiên Chúa yêu thế gian đến nỗi đã ban Con Một, để ai tin vào Con của Người thì khỏi phải chết, nhưng được sống muôn đời” (Ga 3,16). Chúa Giêsu, trong khi động lòng trắc ẩn với những người đau khổ, đã luôn hướng dẫn họ đến với đức tin để có được sự sống đời đời. Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI đã minh xác điều đó: “Caritas in veritate – Tình yêu trong chân lí là điều mà đức Giêsu Kitô đã minh chứng qua cuộc sống trần thế, đặc biệt qua cái chết và phục sinh của Người” (Thông điệp Caritas in Veritate, số 1).

VI. LỜI KẾT:
Lề luật thường gợi lên những trói buộc làm ta ngại ngùng không muốn tiếp nhận. Tuy nhiên, ta phải tin rằng: chính qua lề luật mà Thiên Chúa đang thực hiện tình yêu của Ngài đối với con người, một tình yêu cứu độ, tình yêu dẫn đến hạnh phúc đời đời.
Vì thế, lề luật không bao giờ được coi là cái ách đè trên con người, mà phải được nhìn nhận như một quà tặng (x. A.L 62). Thánh vịnh 119, 24 phát biểu: “Vâng, thánh ý Ngài làm con vui sướng thỏa thuê, chỉ bảo con như những người cố vấn”.
Để thực hiện lòng thương xót của Chúa cho con người, trước tiên, phải nhắm trung thành với các điều khoản lề luật do chính Thiên Chúa thiết định, thứ đến, là theo hướng dẫn của giáo hội, gỡ bỏ những bất cập do nhân luật gây ra, trong một hoàn cảnh nào đó.
Cuối cùng, giống như chúng ta đã từng trải nghiệm một thứ luật gọi là luật yêu thương, được thể hiện qua người cha người mẹ trong các gia đình, thì hơn thế nữa, giáo luật chính là luật yêu thương chân thật mà mỗi người con của Hội Thánh được hưởng, để xây dựng đời sống mình một cách tôt đẹp nhất.