Bài 10 : Giá Trị Thời Đính Hôn

Đính hôn là nghi thức dân gian bày tỏ ý muốn lập gia đình với người mình lựa chọn. Đây là quyết định rất quan trọng của đời người. Để quyết định này được chín chắn, đôi bạn cần nhìn lại để nhận thức sâu sắc hơn nữa tầm quan trọng của đời lứa đôi, lắng nghe lời khuyên của cha mẹ và những bậc giàu kinh nghiệm khi chọn bạn đời, tập chú vào những việc cần làm thời đính hôn, tiên liệu những khó khăn cụ thể và hướng giải quyết, siêng năng lãnh nhận bí tích hòa giải là bí tích của lòng Chúa thương xót, tha thứ, chữa lành và thăng tiến đời sống hôn nhân công giáo.

Tầm quan trọng của đời sống hôn nhân gia đình.

Từ ngàn xưa cho đến bây giờ, mọi dân tộc trên thế giới đều rất coi trọng việc cưới hỏi. Đây đó vẫn lưu truyền những câu nói ngắn gọn súc tích mà những ai muốn bước vào đời sống gia đình không thể coi thường. Chẳng hạn: “Ra trận cần cầu nguyện một lần, vượt biển cần cầu nguyện hai lần, kết hôn cần cầu nguyện ba lần”; “Đời người có ba việc phải làm: 1. Tậu trâu, 2. Làm nhà, 3. Cưới vợ”. Nhiều văn bản pháp luật cũng công bố tầm quan trọng của hôn nhân gia đình: “Hôn lễ là mối đầu của đạo người”(1); “Gia đình là tế bào của xã hội, gia đình tốt xã hội sẽ tốt…”(2); “Tương lai của nhân loại sẽ đến ngang qua gia đình”.(3)
Xã hội Việt Nam từ lâu đã thực hiện lộ trình nhiều bước tiến tới hôn nhân (lễ nạp thái, lễ vấn danh, lễ nạp cát, lễ nạp tệ, lễ thỉnh kỳ, lễ thân nghinh)(4). Hiện nay, do tâm lý người dân đã thay đổi, cộng thêm những lo toan trước mắt về cơm áo gạo tiền, nhiều vùng miền đã đơn giản hóa thủ tục trên thành 2 bước đính hôn và thân nghinh. Dù lộ trình có thay đổi, nhưng ý nghĩa của nó vẫn y nguyên, đó là việc trăm năm đòi hỏi con người phải hết sức thận trọng, phải chuẩn bị chu đáo khi bước vào. Thánh Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II nhận định: “Kinh nghiện cho thấy các bạn trẻ được chuẩn bị chu đáo, cách chung sẽ thành công hơn các bạn khác”(5). Người còn lưu ý thêm: “Điều đó càng đúng hơn cho hôn nhân công giáo, vốn ảnh hưởng rất sâu rộng đối với sự thánh thiện của biết bao người nam và người nữ”.(6)

Giá trị thời đính hôn – Những việc cần làm

Giá trị thời đính hôn nằm trong ý nghĩa của buổi lễ và được thể hiện nhờ những công việc cần làm thời kỳ này.

Ý nghĩa lễ đính hôn:

Đính hôn là bàn bạc để quyết định việc cưới hỏi (đính: bàn bạc để quyết định, hôn: việc cưới hỏi). Trong lễ đính hôn, nhà trai đem lễ vật đến nhà gái, ngỏ ý xin kết hôn với thiếu nữ nhà gái. Nhà gái nhận lễ vật là chính thức bằng lòng gả con gái mình. Từ đây, cô gái xem như đã có nơi có chốn, trở thành vợ sắp cưới của chàng trai. Cả hai bắt đầu gọi song thân của nhau là bố là mẹ và xưng con với các ngài. Họ hàng đôi bên cũng được mời tham dự. Kể từ ngày này, sự đi lại giữa đôi bạn là chính thức, công khai, được mọi người chấp nhận. Đối với đôi bạn công giáo ý nghĩa đính hôn còn vượt trội vì phản ảnh mối tình Thiên Chúa đính hôn với Israel, được ĐTC trích dẫn ngôn sứ Hosé: “Ta sẽ làm cho ngươi trở thành hôn thê của Ta luôn mãi, Ta sẽ làm cho ngươi trở thành hôn thê của Ta trong công bình và chính trực”(Hs 2, 21-23), và ngôn sứ Giê-rê-mi-a: “Ta nhớ đến ngươi, đến tình yêu tuổi thanh xuân của ngươi, đến tình yêu tuổi đính hôn của ngươi”(Gr 2, 2) (6). Như thế lễ đính hôn kết thúc giai đoạn gặp gỡ sơ khởi, dò dẫm riêng tư, để bước sang giai đoạn tìm hiểu nghiêm túc, trao đổi thẳng thắn…mà an tâm tiến đến lễ nghinh thân.

Những việc cần làm.

Để không thiếu sót những việc cần làm thời đính hôn bạn trẻ cần đọc mấy trích dẫn sau đây:

Linh mục Trọng Thu: “Người toan kết hôn cần suy nghĩ chín chắn, cân nhắc cẩn thận, lựa chọn chu đáo; nếu không sẽ mang lấy hậu quả tai hại cho mình, cho con cái, cho xã hội và giáo hội. Cần cầu nguyện thiết tha, vì nếu Chúa không xây nhà, thì thợ nề vất vả cũng là uổng công. Cần bàn hỏi với những bậc cao niên đạo đức, nhiều kinh nghiệm như cha mẹ, cha linh hướng….”.(7)
Thánh Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II: “Việc đào tạo tôn giáo cho những người đính hôn sẽ được bổ túc bằng việc chuẩn bị cho đời sống lứa đôi…. Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để họ có được những yếu tố cơ bản cho một nếp sống gia đình ổn định (việc làm chắc chắn, đủ điều kiện tài chánh, biết điều hành sáng suốt). Cũng không được coi thường việc chuẩn bị cho đời sống tông đồ gia đình, cho tình huynh đệ và sự cộng tác với các gia đình khác”. (8)
Đức Thánh Cha Phan-xi-cô: “Bạn trẻ có thể lựa chọn nhau trên nền tảng tình yêu đối với nhau… nhưng sự lựa chọn này phải là quyết định có ý thức, chứ không phải sự thỏa thuận đơn sơ của sự hấp dẫn hay của tình cảm một lúc, một thời gian vắn… người ta từ từ khám phá nhau, người nam học biết người nữ và người nữ học biết người nam…”. Thiết tưởng trong vấn đề tình yêu bạn trẻ cần kiểm tra và điều chỉnh về mức độ chân thành (phát xuất từ chính con người dễ mến của bạn đời hơn là từ vẻ đẹp mong manh, sự giàu sang, địa vị…); về tính vị tha (muốn bạn đời hạnh phúc hơn là để thỏa mãn khát vọng cá nhân ích kỷ), về bước tiến triển của tình yêu (êm đềm, an vui, hạnh phúc chứ không căn cứ vào những biểu lộ bồng bột, quá đà…) (9). Dấu hiệu của tình yêu chân thành, vị tha, thăng tiến có thể là cung đường sau đây: “Yêu nên chiều, chiều nên muốn… muốn NHƯNG kính trọng, kính trọng nên chẳng dám… chẳng dám nên càng yêu”. (10)

Những khó khăn cụ thể và hướng giải quyết.

Ngoài những khó khăn về đời sống thường nhật giả thiết đã được thỏa thuận với nhau (nơi ở, nghề nghiệp, tài sản chung và riêng, giáo dục con cái, tổ chức gia đình….) bạn trẻ công giáo hiện nay, do lao động hoặc học tập xa nhà có thể những vấn đề nan giải về khác biệt tôn giáo. Hai trường hợp sau đây cần được giải quyết trước lễ đính hôn:

Hôn phối hỗn hợp (Marriage of mixed religion): Hôn phối giữa một tín hữu công giáo và một tín hữu ki-tô giáo khác không công giáo đã được rửa tội thành sự (ví dụ: Tin lành, Anh giáo, Chính thống…). Hôn phối hỗn hợp là bí tích nếu được kết hôn thành sự (GL 1055,2). Giáo luật hiện hành xác định hôn phối hỗn hợp chỉ là điều cấm (GL 1124). Do đó muốn kết hôn hợp pháp, chỉ cần xin phép Đấng bản quyền; nhưng nếu không có phép, hôn phối vẫn thành sự.
Hôn phối khác đạo (Disparity of cult): Hôn phối giữa một tín hữu công giáo và một người chưa được rửa tội (ví dụ: Phật tử, đạo Hồi…), đây là một ngăn trở tiêu hôn. Để kết hôn thành sự cần có phép chuẩn. Dù được chuẩn, hôn phối này không là bí tích (GL 1086,1).

Đối với 2 trường hợp trên, Giáo Hội là Mẹ và Thầy không ngần ngại nói với bạn trẻ rằng:

Tình trạng hôn nhân hỗn hộp xảy ra khá thông thường. Việc này đòi hỏi một sự chú ý đặc biệt của những người phối ngẫu và các chủ chăn. Không nên coi nhẹ những khó khăn của những cuộc hôn nhân hỗn hợp.
Tình trạng hôn nhân khác đạo càng cần phải thận trọng hơn (GLCG 1633-1636).
Giáo luật cũng có những thận trọng dành cho Đấng Bản Quyền (GL 1125).

*Hướng giải quyết:

Khi gặp một trong hai trường hợp trên, bạn trẻ hãy suy nghĩ kỹ càng, chân thành xin ý kiến cha mẹ và những bậc khôn ngoan đạo đức, giàu kinh nghiệm và hãy đến trình bày với Cha Xứ sớm hết sức để giải quyết.

Bí tích hòa giải. (11)

Những dòng dưới đây chỉ đề cập một số vấn đề sinh hoạt vợ chồng dưới ánh sáng của Bí Tích Hòa Giải.

Giáo lý nền tảng: Việc vợ chồng kết hợp thân mật và trong sạch do đó lưu truyền sự sống là chính trực và chính đáng. Kết hợp trong chu kỳ không thể thụ thai do tiến trình sinh lý tự nhiên (Ogino – Knaaus) là hợp pháp.
Từ nền tảng giáo lý trên, những hành động sau đây là có tội:

Những hành động trước, đang và sau giao hợp làm cho việc thụ thai không thể thực hiện được.
Những hành động đình chỉ trực tiếp quá trình sinh sản đã bắt đầu, nhất là việc phá thai trực tiếp dù vì những lý do chữa bệnh.

*Lưu ý các loại thuốc dưới các tên gọi mỹ miều (ví dụ: điều hòa sinh sản) thực chất là cách phá thai non.

Những hành vi vợ chồng phương hại tới sức khỏe thể lý, tâm lý hoặc hạ thấp phẩm giá con người.

*Những phương tiện y khoa cần thiết để chữa bệnh dù đoán trước sẽ có nhiều khả năng xâm phạm tới việc sinh sản, miễn là sự xâm phạm đó không trực tiếp nhắm tới, là hợp pháp.
Tóm lại, vì mục đích hôn nhân là nâng đỡ nhau và sinh sản cùng giáo dục con cái, nên việc kết hợp vợ chồng cần phát xuất từ tình yêu và luôn “mở ra cách tự nhiên cho việc sinh sản”.
Cuối cùng, bạn trẻ hãy lắng nghe lời dạy đầy cảm thông và có sức an ủi của Chân Phước Giáo Hoàng Phao-lô VI gửi các đôi bạn công giáo: “Cha không che dấu các khó khăn, nhiều khi hết sức gai góc, mà các vợ chồng công giáo thường gặp phải… Cha muốn nói: cửa dẫn vào sự sống thì chật hẹp… nhưng Cha tin rằng viễn ảnh của sự sống đó sẽ chiếu sáng đường đi của họ, họ sẽ đủ can đảm vượt thắng mọi khó khăn để sống một cách khôn ngoan, công chính trong thế gian này (Tt 2,12)… Hãy kiên nhẫn cần xin Chúa ban ơn, nhất là nơi Bí Tích Thánh Thể là nguồn mạch ơn thánh… Và nếu tội lỗi còn đè nặng trên họ, họ đừng thất vọng: Hãy nhẫn nại khấn xin Chúa mở lòng từ bi thương xót, tha thứ qua Bí Tích Hòa Giải. Chỉ có thế, họ mới thực hiện trọn vẹn đời sống hôn nhân đúng như Thánh Phao-lô đã viết trong thư gửi giáo đoàn Epheso 5, 25-33”. (12)

Các Tham Chiếu

Điều lệ hương đảng do vua Gia Long ban hành năm 1804.
Luật hôn nhân gia đình Việt Nam: Lời tựa.
Thánh Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II, FAMILIARIS CONSORTIO 86.
Đào Duy Anh: Việt Nam văn hóa sử cương (tái bản), nhà xuất bản Đồng Tháp, trang 215.
Thánh Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II, FAMILIARIS CONSORTIO 66.
Thánh Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II, FAMILIARIS CONSORTIO 66.
Linh Mục Trọng Thu: Giáo Lý hôn nhân-gia đình công giáo , bài 1.
Thánh Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II, FAMILIARIS CONSORTIO 66.
ĐGH Phan-xi-cô AL, 90-118.
Phỏng theo câu viết của một tác giả trong Tự Lực Văn Đoàn.
Xem Thông điệp Humanae Vitae của Chân Phước Giaó Hoàng Phao-lô VI ban hành 1968 nhất là các số 14, 15, 16.
Xem Humanae Vitae số 25.