Làm thế nào để nhận diện một kẻ tự mê?

Một ông chủ, một ngư�i vợ, một ngư�i chồng, một ngư�i bạn… Một ngày nào đó, tất cả chúng ta đ�u có thể phải đương đầu với một ngư�i tự mê hư h�ng. Nhưng thực sự h� là ai và làm thế nào để chúng ta có thể nhận diện h�?

Chúng ta g�i h� là những kẻ thao túng hoặc là những kẻ tự mê hư h�ng. H� có thể tràn lan trong m�i môi trư�ng, m�i kiểu quan hệ (tình cảm, ngh� nghiệp, gia đình, bạn bè, thể thao, hiệp hội, v.v.). H� hấp dẫn, thiện cảm, đôi khi dè dặt, h� thu hút m�i ngư�i qua nét duyên dáng và nịnh n�t của h�. Nhưng rất nhanh chóng, nạn nhân của h� vào trong vòng xoáy mặc cảm tội lỗi và cảm thấy mình không có giá trị.

Linh mục, bác sĩ, triết gia và nhà thần h�c, Cha Pascal Ide, tác giả quyển sách Những kẻ thao túng (Manipulateurs) đưa ra các l�i khuyên để phát hiện, hiểu và hành động khi đối diện với một kẻ tự mê hư h�ng.

Làm thế nào chúng ta nhận ra được một ngư�i tự mê đồi bại?

Linh mục Pascal Ide: Hai nét đặc biệt của h�: tin chắc mình là ngư�i đặc biệt, xứng đáng được chú ý hơn ngư�i khác, vì thế h� ch� m�i ngư�i chú ý đến h� mà không cảm thấy phải trả lại gì, một sự vô cảm thực sự với đau khổ của ngư�i khác, bắt đầu do tính vị kỷ của h� gây ra.

Có phải ai cũng ít nhi�u bị thói tự mê?

Tất nhiên là có, nhưng chúng ta phải phân biệt giữa ngư�i lèo lái hoặc tự mê – đây là bệnh lý – và ngư�i đơn giản có thái độ lèo lái hay tự mê.

Một kẻ tự mê hư h�ng có phải là ngư�i tự cao tự đại không?

Thực tế thì phức tạp hơn nhi�u. Một mặt, những ngư�i này nghĩ mình hơn ngư�i khác – và mặt khác h� đứng trên luật pháp vì h� đã vi phạm luật pháp một cách trắng trợn. Ngoài ra h� còn có một hố thẳm tự mê sâu đậm. H� không có nội tâm và không ổn định. Chính vì vậy mà h� luôn cần được ngưỡng mộ, chung quanh h� là một tri�u đình, h� vứt b� và hạ bệ bất cứ ai không tôn th� h�.

Một hình ảnh để mô tả h�?

Hố đen: ngôi sao này có một độ đậm đặc đến mức nó nuốt chửng m�i thứ và không khạc ra lại gì, cả chất liệu lẫn ánh sáng. Kẻ tự mê đồi trụy không ngừng nuôi dưỡng bản ngã của mình, khát khao vô tận được m�i ngư�i biết đến. �ó là một nhân cách có thể xuất hiện sáng rực, nhưng trên thực tế, h� không bao gi� làm một cái gì hoàn toàn nhưng không và vì thế h� là ngư�i phá hủy.

Tóm tắt, tôi có thể cư�i nói: đây là ngư�i tạo vấn đ� mà chúng ta luôn nói đến, ngư�i chiếm một phần lớn các cuộc trò chuyện chung quanh ly cà phê…

Những ngư�i tự mê hư h�ng có ý thức những gì h� làm không?

Theo thuật ngữ kitô giáo: h� là ngư�i có tội hay chỉ là ngư�i bị bệnh? �ây là câu h�i tế nhị. Các chuyên gia chia rẽ v� chủ đ� này. Kinh nghiệm, triết lý đạo đức và đức tin đảm bảo với tôi rằng, lương tâm đạo đức hiện hữu nơi mỗi con ngư�i. Một ngư�i loạn thần, thậm chí bị bệnh nặng và kinh niên cũng có những lúc h� sáng suốt v� mất đạo đức. Chẳng hạn, h� biết khi ngư�i khác làm đi�u gì đó bất công với h�. Tương tự như vậy, ngư�i tự mê hư h�ng là ngư�i tính toán, chăm chú vào thực tế. Lý do này liên tục khơi dậy nơi h�, tôi không hình dung lúc này lúc kia h� không trải qua bởi ánh sáng này, ánh sáng lương tâm đạo đức, và vì thế nếu h� không nhận thức được thì ít nhất, h� cũng ý thức thoáng qua cái ác h� đã làm.

Nếu đôi khi h� ý thức các việc làm của h�, liệu h� có thể công nhận các sai trái của mình không?

H� có thể nhận mình sai, nhưng sau đó h� biện minh ngay. H� luôn luôn có một lý do. Tôi nói rõ: luôn luôn. Bởi vì vũ khí to lớn của h� là làm m� ranh giới giữa thiện và ác, và gieo cảm giác tội lỗi lên ngư�i kia.

Có thể nào có nguy cơ thấy ngư�i tự mê hư h�ng khắp nơi, bắt đầu ở ngư�i phối ngẫu hoặc ông chủ của mình?

Có thể có chứ! Nhưng chẩn đoán này phải do chuyên gia có thẩm quy�n làm (nhà trị liệu tâm lý, nhà tâm lý h�c, bác sĩ tâm thần), chứ không phải ngư�i cho mình là nạn nhân. Một khi đã nhận diện ra h�, thì trước hết phải chăm sóc các nạn nhân xung quanh h�, đó là đi�u cần thiết đầu tiên. Và cầu nguyện cho kẻ tự mê này, để khi có một tia sáng tỉnh táo đến với h�, cuối cùng h� sẽ thực hiện một hành động yêu thương vị tha.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn