Ở Châu Mỹ La Tinh, các giám mục trở lại địa bàn chính trị

�ức Phanxicô và Hồng y Honduras, Oscar-Rodriguez Maradiaga tại Thượng hội đồng Gia đình tại Rôma ngày 20 tháng 10-2015

la-croix.com, Xavier Le Normand, 2020-08-25

Các biến động chính trị, Covid và cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội mang lại sức mạnh mới cho tiếng nói của các giám mục Châu Mỹ La Tinh. Ở châu lục này, các giám mục không ngần ngại bắt các nhà cầm quy�n phải báo cáo, h� lên tiếng tố cáo tham nhũng và các vi phạm đến n�n dân chủ.

Khi tố cáo “con quỷ tham nhũng�, hồng y Oscar-Rodriguez Maradiaga gằn mạnh trong bài giảng ngày chúa nhật 16 tháng 8: “Các nhà lãnh đạo chính trị, xã hội và kinh tế không được dẫn chúng ta vào con đư�ng bế tắc này, con đư�ng chỉ dẫn chúng ta đến nghèo đói và bạo lực lớn hơn�. Theo ngài, “chúng ta chỉ thay đổi tên của những tên trộm, nhưng chúng ta không thể tiếp tục như vậy, đất nước Honduras phải biến đổi�.

Hồng y Maradiaga, giáo phận Tegucigalpa, ngư�i thân cận với �ức Phanxicô là  tiếng nói ngày càng được nghe trong lãnh vực chính trị của các giám mục Châu Mỹ La Tinh trong các tháng gần đây. Vì thế trong thư của Hội đồng Giám mục Mỹ Latinh (Celam) ngày chúa nhật 23 tháng 8 gởi đến các nguyên thủ quốc gia và các nhà lãnh đạo khu vực, ngài “kêu g�i, trước hết, tất cả chính sách công phải hướng v� những ngư�i nghèo nhất�.

Vì Châu Mỹ La Tinh là cái nôi của thần h�c giải phóng, các giám mục luôn hiện diện trong lĩnh vực xã hội, h� đã có các l�i lẽ rất cứng rắn, các can thiệp chính trị của h� bật lại do các căng thẳng trong các chế độ đang gặp phải và do đại dịch Covid.

Giáo sư danh dự Jean-Pierre Bastian, v� tôn giáo xã hội tại �ại h�c Strasbourg nhắc lại: “Giáo hội luôn đóng một vai trò tr�ng tâm ở Châu Mỹ La Tinh. Tuy nhiên trong bối cảnh hiện tại, với sự kết hợp các yếu tố, khủng hoảng, bạo lực, nghèo đói và suy thoái đã làm thuận lợi thêm cho tiếng nói của các giám mục trong lãnh vực chính trị�.

“Giáo hội công giáo hòa mình vào đ�i sống xã hội�

Ông Hugo José Suárez, nhà nghiên cứu khoa h�c xã hội tại �ại h�c Tự trị Quốc gia Mexico cho biết: “Trên châu lục này, tiếng nói của Giáo hội công giáo không chỉ mang tính tôn giáo mà còn mang tính chính trị�. Linh mục Dòng Tên ngư�i Colombia, José Darío Rodriguez Cadros, tiến sĩ nghiên cứu chính trị ở trư�ng Cao đẳng khoa h�c xã hội (EHESS) cho biết: “Nhưng các giám mục can thiệp không phải do ý thức hệ, mà vì vấn đ� mục vụ. Khi tính mạng và phẩm giá của con ngư�i bị đe d�a, các giám mục sẽ không sợ có tiếng nói chính trị để chống lại�.

Việc bầu ch�n vào chức vụ giáo hoàng một trong số h� năm 2013 đã củng cố cho tính hợp pháp của các giám mục Mỹ Latinh khi h� dấn thân vào lĩnh vực chính trị xã hội. Nhà nghiên cứu Hugo José Suárez nói: “�ức Phanxicô là một trong các gương mặt đại diện cho nhánh này của Giáo hội, không ở cánh hữu, cũng không ở cánh tả nhưng tham dự vào các vấn đ� xã hội, việc bầu ch�n �ức Phanxicô đã khuyến khích các giám mục can thiệp đến các vấn đ� này nhi�u hơn.

Như linh mục Dòng Tên Rodriguez đưa ra, ảnh hưởng này của ngài được thấy trong các bổ nhiệm giám mục mới. Như ở Lima (Peru), hồng y Juan Luis Cipriani từ lâu đã có xung đột công khai với trư�ng đại h�c công giáo gần với thần h�c giải phóng, năm 2018 ngài được thay thế bởi giám mục Carlos Castillo Mattasoglio, ngư�i đồng tình với khuynh hướng thần h�c này. Linh mục cũng đưa ra một giải thích khác cho bước ngoặt xã hội của mục vụ giám mục: sự mất uy tín của các bài diễn văn v� đạo đức sau khi các vụ bê bối lạm dụng của các tu sĩ được đưa ra ánh sáng. Theo Linh mục Rodriguez, các giám mục b� các bài diễn văn v� tình dục, đi�u hướng các bài phát biểu của h� v� kinh tế, công lý, y tế, hoặc và cả giáo dục. Vì thế có nhi�u vấn đ� h� có thể đối đầu trực tiếp với quy�n lực.

“Giáo hội là phát ngôn viên và là ngư�i bảo vệ n�n dân chủ xã hội�

�ây là trư�ng hợp của Brazil, các giám mục ở đây phản đối chính sách của Tổng thống Jair Bolsonaro. Tháng trước, hơn 150 giám mục đã ký thư tố cáo “sự bất lực và kém c�i của chính quy�n liên bang� khi đối diện với cuộc khủng hoảng Covid-19, đã làm cho nhi�u ngư�i bị thiệt mạng. Tại Ecuador, vào giữa tháng 5, Hội đồng giám mục cũng không nương tay, h� chỉ trích một “Nhà nước nợ ngập đầu, không thể thực hiện chức vụ của mình�. Cũng ở đây, các giám mục  bày t� “sự phẫn nộ sâu sắc� của h� trước “đại dịch tham nhũng� ảnh hưởng đến đất nước. Giáo sư Jean-Pierre Bastian xác nhận: “Từ nay Giáo hội Châu Mỹ La Tinh là phát ngôn viên và là ngư�i bảo vệ n�n dân chủ xã hội, các giám mục có lập trư�ng rất vững chắc để chống lại chủ nghĩa dân túy�. �i�u này đặc biệt đúng khi phải đối diện với các chế độ độc tài như ở Nicaragua và Venezuela, các giám mục đã đi đầu trong các cuộc biểu tình chống lại sự đàn áp các ngư�i chống đối. Như �ức Giám mục Silvio Baùez, Giám mục Phụ tá giáo phận Managua, ngày chúa nhật 23 tháng 8, ngài đã tuyên bố “chiến lược đàn áp của chế độ độc tài ở Nicaragua đã đổ tràn trên toàn dân�.

Dù các l�i lên án rất nặng, nhưng các hội đồng giám mục vẫn giữ cánh cửa đối thoại rộng mở. Giáo sư  Jean-Pierre Bastian nhấn mạnh: “Trong bối cảnh quốc gia, Giáo hội luôn có vai trò hòa giải giữa các bên khác nhau trong cuộc xung đột�. Ông Hugo Joseù Suaùrez, nhà nghiên cứu khoa h�c xã hội cho biết thêm: “Tiến trình này rất quan tr�ng, vì khi tất cả các tổ chức khác ở trong lòng khủng hoảng rất sâu sắc này, như trư�ng hợp ở Bolivia hiện nay thì chính Giáo hội vẫn trư�ng tồn. �i�u này làm thuận lợi cho việc đối thoại�. 

“Sự hiện diện của Giáo hội công giáo trở nên cần thiết hơn bao gi� hết�

Dù là tác nhân hàng đầu của lịch sá»­, Giáo há»™i công giáo nhận thấy vị thế của mình bị xói mòn dÆ°á»›i tác Ä‘á»™ng tổng hợp của nhiá»�u vấn Ä‘á»� nhÆ° đô thị hóa, thế tục hóa, sá»± phát triển của giáo phái NgÅ© tuần và hình ảnh tổn thÆ°Æ¡ng của mình trong các vụ lạm dụng tình dục. Giáo sÆ° Jean-Pierre Bastian nhận định: “Bằng cách tấn công quyá»�n lá»±c tại chá»— qua tiếng nói chính trị, Giáo há»™i có má»™t phÆ°Æ¡ng tiện – dù ý thức hay không ý thức – để đặt mình trở lại vị trí trá»�ng tâm của vấn Ä‘á»�â€�.

�ối với các giám mục, đi�u này càng cần thiết hơn vì tiếng nói của h� không nhất thiết phải có tác động trực tiếp đến địa bàn. Giáo sư Bastian nói tiếp: “Với tình hình xấu đi ở nhi�u nước và vấn đ� bạo lực vẫn còn mang tính cơ cấu, chúng ta có cảm tưởng Giáo hội vẫn bất lực�. Linh mục Joseù Darío Rodriguez nói: “Tác động rất khó đánh giá, nhưng vẫn đáng kể, dù có khi nó bị giảm đi�.

Tuy nhiên nhà nghiên cứu khoa h�c xã hội Hugo Joseù Suaùrez giữ một ni�m hy v�ng ở các giám mục Châu Mỹ La Tinh, h� sẽ tiếp tục dấn thân trong lĩnh vực chính trị xã hội. Ông phân tích: “Với cuộc khủng hoảng hiện tại, chúng ta nhận thấy nhu cầu tôn giáo được củng cố và chúng ta chứng kiến sự ra đ�i của một chu kỳ chính trị mới ở Châu Mỹ La Tinh. Dù chúng ta có nguy cơ trải qua một sự bùng nổ xã hội thực sự, thì hành động của Giáo hội công giáo, phong phú trong ngôn từ, được cân nhắc, nghiêm túc và phản ánh, sẽ trở nên cần thiết hơn bao gi� hết.�

Một loạt các tuyên bố mạnh trên thế giới

23 tháng 8. �ức Thượng phụ Maronite của Lebanon, Hồng y Beùchara Rạ, cảnh báo chống lại các tổ chức “chính trị hóa� thảm h�a và cản trở các cuộc đi�u tra v� vụ nổ ngày 4 tháng 8 ở cảng Beirut.

16 tháng 8. Trong thư mục vụ đ�c ở các giáo xứ, Hội đồng Giám mục Zimbabwe bày t� các khó khăn hiện tại của đất nước và tố cáo các vụ đàn áp tàn bạo của chính quy�n.

Ngày 17 tháng 7. Kể từ khi luật chống khủng bố có hiệu lực ở Phi Luật Tân, hàng chục giám mục Phi Luật Tân đã tố cáo luật mới trao quy�n chưa từng có cho hành pháp.

6 tháng 7. 115 giám mục khắp nơi trên thế giới ký ủng hộ một th�a hiệp ở Liên Hợp Quốc yêu cầu các công ty đa quốc gia tôn tr�ng môi trư�ng và nhân quy�n và ngưng các hành vi trốn thuế.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

phanxicovn