Tản mạn tháng Mư�i Một: thăm nghĩa trang, thăm lại chính mình

Ta vẫn thư�ng nói v� chữ ‘đ�i sống’ một cách tự nhiên mà không cần phải nghĩ ngợi nhi�u. Nhưng vấn đ� là sống như thế nào? �ức Giê-su nói: “tôi đến để cho chiên được sống, và sống dồi dào� (Ga 10:10). Vâng, đi�u quan tr�ng là ‘sống dồi dào’! �ó là ơn g�i của con ngư�i. Ta được sinh ra không phải chỉ để tồn tại, mà là để trải rộng đ�i mình, vươn lên những khả thể đem lại ý nghĩa tối hậu cho cuộc hiện hữu này. Trong đức tin, khả thể lớn nhất chính là sự kết hợp với �ấng là nguồn của sự sống; và trong sự kết hợp đó, đ�i sống ta trở nên phong phú và sinh nhi�u hoa trái.

Câu h�i được đặt ra: làm sao để hướng v� nguồn của sự sống, hay làm thế nào để ta biết cách sống dồi dào? “Hãy quay v� với chính mình�. �ó là l�i của ngư�i yêu nói với ngư�i yêu trong sách Diễm ca (2,10). L�i này mạc khải v� mầu nhiệm lớn lao mà tất cả chúng ta được m�i g�i đi tới : đi vào chính mình để là mình cách tr�n vẹn. Nhưng đi vào chính mình không có nghĩa là tự thu mình lại và chỉ hướng v� chính cái tôi của bản thân, mà là tìm v� mình trong các tương quan với những gì khác bên ngoài – với tha nhân, với Thiên Chúa – mở ra với những đi�u trợ giúp soi t� ý nghĩa cho đ�i sống. Thiết tưởng, một trong những trợ giúp đó chính là việc thăm viếng nghĩa trang.

Nghĩa trang thư�ng gợi lên nơi ta hình ảnh v� mảnh đất của sự chết, v� nơi chốn của buồn phi�n và đau khổ. Ta không muốn nhắc đến nghĩa trang vì nó khiến ta nghĩ đến sự biệt ly của những ngư�i thân yêu. Vào Tháng Mư�i Một này, nghĩa trang càng mang nét hoang hoải hơn, vì đây là giai đoạn nửa cuối Thu, với khí hậu se lạnh, đất tr�i âm u, như vẻ đượm buồn phảng phất trên khuôn mặt của Mẹ Thiên Nhiên. Vì vậy, theo lẽ thư�ng tình, thăm viếng nghĩa trang dư�ng như không phải là l�i m�i g�i thích hợp cho nhi�u ngư�i, ngoài những ai muốn thể hiện ni�m thương nhớ đến thân nhân đã qua đ�i, hoặc những tâm hồn u hoài và khắc khoải. Tuy nhiên, thăm viếng vùng đất của sự chết này lại có thể mang đến nhi�u sức sống cho ta hơn mình vẫn nghĩ.

Chuyện kể rằng, có một vị ẩn sỹ được tiếng là thánh thiện. Ông có khả năng đưa ra những l�i khuyên đầy khôn ngoan cho m�i ngư�i; và hơn thế nữa, tất cả những ai tiếp xúc đ�u cảm nhận được nguồn bình an, nét vui tươi và nhiệt huyết toát lên từ vị ẩn sỹ. Lần n�, có ngư�i h�i ông: “xin ngài cho con biết bí quyết tu tập của ngài là gì?� Vị ẩn sỹ trả l�i: “tôi đặt một chiếc quan tài trong am của mình, và thư�ng xuyên nhìn đến nó để suy niệm.� Vâng, bí quyết của một sức sống trào tràn có thể đến từ việc chiêm ngắm sự chết.

Thực ra, đi�u nói trên không phải xa lạ với Ki-tô giáo, nhất là với truy�n thống thiêng liêng của Tây Phương th�i Trung Cổ. Th�i đó, các nghĩa trang được xây cạnh ngay nhà th�. Mục đích trước hết là để ngư�i chết được k� cận thánh tích của các thánh, cũng như được gần gũi với các cử hành phụng vụ và kinh nguyện của ngư�i sống; nhưng đi�u này cũng nhằm mục đích để ngư�i sống có cơ hội cảm nhận v� sự hiện diện của các ti�n nhân đã chết ngay giữa cộng đồng ngư�i sống, đồng th�i nhắc nhở h� v� thân phận ắt tử của mỗi ngư�i. Lối tiếp cận như thế không chỉ giúp con ngư�i nghĩ v� cái chết một cách bình thản, mà còn là n�n tảng để hướng v� một lối sống phong phú và giàu ý nghĩa.

Nơi khung cảnh nghĩa trang, ta được nhắc nhở v� sự sống hữu hạn của đ�i mình. Theo tập tục của La Mã cổ đại, khi một chiến binh thắng trận trở v� giữa tiêng tung hô của dân chúng, anh sẽ dắt bên mình một nô lệ; và ngư�i nô lệ này chỉ có một nhiệm vụ duy nhất: thư�ng xuyên nói với ngư�i chiến binh câu ‘memento mori’ (hãy nhớ, anh sẽ chết). Mục đích của đi�u này là để ngư�i chiến binh không bị ‘chết chìm’ trên vinh quang, vì rốt cục, dù có đạt thành tựu lớn thế nào, anh cũng chỉ mang nơi mình thân phận ắt tử đầy giới hạn.

� thức v� sự giới hạn của phận ngư�i chính là đi�u căn bản để ta biết cách sống sao cho đẹp và ý nghĩa. Nói theo kiểu triết gia Heidegger, chúng ta chỉ thực sự sống tư cách con ngư�i khi đảm nhận ý thức v� sự hữu hạn và ắt tử của mình. Cảm thức v� sự ngắn ngủi của kiếp ngư�i khiến ta biết trân tr�ng cuộc đ�i và sống chân thật với chính mình, cũng như biết cư xử đẹp với tha nhân hơn. Ta hiểu rằng, rồi sẽ đến gi� phút mà ta phải b� lại tất cả. �i�u ta có thể mang theo không phải là vinh hoa phú quý hay ti�n tài danh v�ng, mà là một tâm hồn đã kết thúc hành trình trần thế.

Hơn nữa, ý thức v� cái chết giúp ta biết truy vấn v� ý nghĩa cuộc sống này, đồng th�i khơi lên ni�m hy v�ng v� đ�i sống vĩnh cửu. �ứng trước vùng đất của sự chết, ta tự h�i: chẳng lẽ cuộc sống con ngư�i chấm dứt hoàn toàn ở nơi này sao? Chẳng lẽ tất cả những mang vác của tôi, tất cả những cố gắng, những tranh đấu trong vui mừng lẫn thất v�ng, rồi cũng chỉ đến thế hay sao? Sự phi lý tột cùng của một khả thể như thế khiến ta hướng v� �ấng đã đưa ta vào hiện diện trong cuộc đ�i này. Ta nhận ra rằng, chỉ ở nơi viễn tượng của ‘sự sống đ�i sau’, ta mới có thể g�i sự sống lúc này là ‘cuộc đ�i’, và ta mới đủ lý do để sống sung mãn, sống dồi dào.

Vì thế, thăm nghĩa trang không phải chỉ là để viếng những ngư�i đã qua đ�i, mà là để thăm chính bản thân mình. �ó là cơ hội tuyệt v�i để chúng ta h�c biết sự khôn ngoan đích thực, như l�i m�i g�i của Thánh vịnh 90: “Lạy Chúa, xin dạy chúng con đếm tháng ngày mình sống, ngõ hầu tâm trí được khôn ngoan� (Tv 90). Khôn ngoan đó giúp ta biết sống phong phú và triển nở ngay trong cuộc đ�i này. Tắt một l�i, sự sống ẩn chứa cái chết và cái chết có thể định hình lại cuộc sống.

Khắc Bá, SJ – CTV Vatican News