Bàn th� ở các gia đình Công giáo

Tôi có nhi�u dịp thăm các gia đình ngư�i công giáo Châu Âu. �i�u khiến tôi ngạc nhiên là nhà h� không có bàn th� như ở các gia đình Việt Nam. Với h�, bàn th� chỉ có ở những nơi th� phượng như nhà th� hoặc nhà nguyện. Và h� cũng không cầu nguyện tại tư gia như các gia đình Việt Nam, đ�c kinh sớm tối. Tuy nhiên, khi đạo Công giáo từ Châu Âu đến Việt Nam (khoảng 1615), các nhà truy�n giáo đã rất khéo léo hội nhập và “rửa tội� cho những truy�n thống con rồng cháu tiên. Một trong những nét đẹp ấy phải kể đến: bàn th� ở mỗi gia đình.

Phải thừa nhận rằng ngư�i Việt có nhu cầu v� đ�i sống tâm linh một cách cụ thể. Nét đẹp tâm linh ấy chúng ta có thể thấy nơi những bàn th�. Ngư�i Phật Giáo có bàn th� �ức Phật. Tín đồ đạo Cao �ài có hình Thiên Nhãn đặt ở nơi cao giữa nhà. Ngư�i theo tín ngưỡng nhân gian có bàn th� thổ địa hoặc thần tài. Ngư�i lương dân có bàn th� ông bà tổ tiên. Và ngư�i Công Giáo có bàn th� Thiên Chúa, đặt trên bàn th� tổ tiên. (Bàn th� gia tiên để kính nhớ Ông Bà Tổ tiên được đặt dưới bàn th� Chúa trong gia đình. Theo quyết nghị của Ủy Ban Giám Mục v� Truy�n Bá Phúc Âm ngày 19 tháng 4 năm 1972). �ó thực sự là những dấu chỉ cho thấy gia đình ngư�i Việt theo tín ngưỡng nào.

Hẳn nhiên, bàn th� luôn là chỗ trang tr�ng, linh thiêng và là trung tâm của tư gia. Cũng như bàn th� trong Thánh �ư�ng, bàn th� ở mỗi gia đình là nơi quy tụ các thành viên nguyện cầu. �ặc biệt trong những dịp tr�ng đại (lễ cưới, tân niên, lễ giỗ…), bàn th� luôn là nơi để th� phượng và giúp cho các thành viên thêm gắn kết. Ở nhi�u thế hệ trước, chúng ta thấy ông bà, cha mẹ và con cháu quây quần đ�c kinh sáng tối. Nhất là những nơi thiếu vắng linh mục, việc nguyện cầu tại tư gia luôn là nguồn sức sống cho mỗi thành viên. Tiếc là thế hệ trẻ hôm nay không còn để tâm đến kinh nguyện sớm hôm. Tệ hơn nữa, nhi�u gia đình trẻ Công giáo không mấy quan tâm đến bàn th� tư gia của gia đình mình.

Bàn th� của ngư�i Công giáo thư�ng có tượng Chúa chịu chết trên cây thánh giá nơi nhi�u gia đình. �ấy thực sự là dấu chỉ mạnh mẽ thể hiện chương trình cứu độ của Thiên Chúa. Ngoài ra, chúng ta có thể thấy ảnh hay tượng Thánh Gia. �ó là những ảnh tượng đã được làm phép. Hình ảnh đức Mẹ và thánh Giuse chăm sóc cho Hài Nhi Giêsu nhắc nhớ ngư�i cha, ngư�i mẹ để tâm đến con cái mình. Cũng vậy, hình ảnh Chúa Giêsu dưới mái gia đình, nhắc những bậc làm con cháu biết vâng l�i cha mẹ, thảo kính và đức độ với m�i ngư�i. Thánh Gia luôn là mẫu gương tuyệt v�i cho mỗi gia đình noi theo. Với nhi�u loại ảnh tượng khác nhau, ước gì mỗi thành viên ngồi lại bên bàn th� Chúa để nguyện cầu, xin ơn. Chắc là từ ngai tòa Chúa, mỗi ngư�i đ�u nhận được ơn lành hồn xác, để cùng nhau đi tiếp con đư�ng.

Nhi�u lần nghe các bạn khẳng định với tôi rằng: “�ạo tại tâm. Giữ đạo trong tâm hồn là đủ rồi, b� ngoài không quan tr�ng lắm!� Theo h�, việc trưng bày ảnh tưởng hoặc những nghi thức b� ngoài không mấy cần thiết. Theo những anh em Tin Lành, h� không chấp nhận ảnh tượng vì đó trái với Kinh Thánh. H� cho rằng ngư�i Công Giáo “th� ngẫu tượng�. Thực vậy, “Ngươi không được tạc tượng thần, hay bất cứ hình ảnh gì trên tr�i, dưới đất, hay trong nước dưới mặt đất: ngươi không được th� lạy chúng hay phụng sự chúng.� (Xh 20,4-5). “Than ôi, những ngư�i này đã phạm tr�ng tội; chúng đã tạo cho chúng các thần bằng vàng.� (Xh 32,31). Tuy nhiên, cũng trong Cựu Ước, �ức Chúa ra lệnh cho Vua �avít “làm hai tượng thần hộ giá bằng vàng gò� (x. Xh 25,17-22). Hoặc trong Sa mạc, �ức Chúa li�n nói với Môsê: “Ngươi hãy làm một con rắn và treo lên một cây cột. Tất cả những ai bị rắn cắn mà nhìn lên con rắn đó, sẽ được sống.�  (Ds 21,8). �ó là hình ảnh tiên trưng của �ức Giêsu treo trên thánh giá vào th�i Tân Ước.

Trên đây là những cuộc tranh luận đã một th�i khiến ngư�i công giáo băn khoăn. Tuy nhiên, cần phân biệt là chúng ta không th� bức tượng, hình ảnh; nhưng qua đó, chúng ta th� chính Thiên Chúa. Chẳng hạn, di ảnh ngư�i đã khuất không phải là ngư�i đã khuất, nhưng qua đó, chúng ta nhớ đến h�. Ai xúc phạm đến ảnh ấy, cũng là xúc phạm đến ngư�i thân của ta! Tranh tượng thánh cũng vậy. Công �ồng Trent (1566) dạy rằng, được xem là tội th� ngẫu tượng khi “th� các tượng thần và hình ảnh như th� Chúa, hoặc tin rằng những tượng ấy thánh thiêng hay có đức tính đáng được th� phượng, để cầu xin, hay đặt tin tưởng nơi các tượng thần ấy.� Hơn nữa, Giáo Lý Công Giáo khẳng định rằng: “Tôn th� ngẫu tượng đã bóp méo cảm thức tôn giáo bẩm sinh của loài ngư�i. Kẻ th� ngẫu tượng là ngư�i ‘đem ý niệm bất diệt v� Thiên Chúa mà gán cho bất cứ những gì không phải là Thiên Chúa’.� (2112-2114). Bởi thế, Công �ồng Vaticanô II xác định: “Phải kiên quyết duy trì thói quen đặt ảnh tượng thánh trong các thánh đư�ng cho các tín hữu tôn kính.�(Hiến Chế v� Phụng vụ Thánh, số 125).

Với lòng đạo đức và truy�n thống �ức Tin, hy v�ng mỗi gia đình Công Giáo chú tâm đến bàn th� tại tư gia. Nơi đó thực sự giúp chúng ta cảm nhận Thiên Chúa đang hiện diện và hằng giúp đỡ con ngư�i. Dù vui buồn hay sướng khổ, Thiên Chúa luôn là điểm tựa và là chỗ nương nh� cho những ai đang vất vả mang gánh nặng n�. Xin đừng để bàn th� Thiên Chúa quá xa lạ với đ�i sống đạo của gia đình. Ngược lại, để tâm đến đ�i sống đức tin, đến th� phượng hay nguyện cầu sẽ cho con ngư�i được hạnh phúc bình an.

Giuse Phạm �ình Ng�c SJ

dongten