Tôi có nhiá»u dịp thăm các gia đình ngưá»i công giáo Châu Âu. Äiá»u khiến tôi ngạc nhiên là nhà há» không có bà n thá» như ở các gia đình Việt Nam. Vá»›i há», bà n thá» chỉ có ở những nÆ¡i thá» phượng như nhà thá» hoặc nhà nguyện. Và há» cÅ©ng không cầu nguyện tại tư gia như các gia đình Việt Nam, Ä‘á»c kinh sá»›m tối. Tuy nhiên, khi đạo Công giáo từ Châu Âu đến Việt Nam (khoảng 1615), các nhà truyá»n giáo đã rất khéo léo há»™i nháºp và “rá»a tá»™i†cho những truyá»n thống con rồng cháu tiên. Má»™t trong những nét đẹp ấy phải kể đến: bà n thỠở má»—i gia đình.
Phải thừa nháºn rằng ngưá»i Việt có nhu cầu vá» Ä‘á»i sống tâm linh má»™t cách cụ thể. Nét đẹp tâm linh ấy chúng ta có thể thấy nÆ¡i những bà n thá». Ngưá»i Pháºt Giáo có bà n thá» Äức Pháºt. TÃn đồ đạo Cao Äà i có hình Thiên Nhãn đặt ở nÆ¡i cao giữa nhà . Ngưá»i theo tÃn ngưỡng nhân gian có bà n thá» thổ địa hoặc thần tà i. Ngưá»i lương dân có bà n thỠông bà tổ tiên. Và ngưá»i Công Giáo có bà n thá» Thiên Chúa, đặt trên bà n thá» tổ tiên. (Bà n thá» gia tiên để kÃnh nhá»› Ông Bà Tổ tiên được đặt dưới bà n thá» Chúa trong gia đình. Theo quyết nghị cá»§a Ủy Ban Giám Mục vá» Truyá»n Bá Phúc Âm ngà y 19 tháng 4 năm 1972). Äó thá»±c sá»± là những dấu chỉ cho thấy gia đình ngưá»i Việt theo tÃn ngưỡng nà o.
Hẳn nhiên, bà n thá» luôn là chá»— trang trá»ng, linh thiêng và là trung tâm cá»§a tư gia. CÅ©ng như bà n thá» trong Thánh ÄÆ°á»ng, bà n thỠở má»—i gia đình là nÆ¡i quy tụ các thà nh viên nguyện cầu. Äặc biệt trong những dịp trá»ng đại (lá»… cưới, tân niên, lá»… giỗ…), bà n thá» luôn là nÆ¡i để thá» phượng và giúp cho các thà nh viên thêm gắn kết. Ở nhiá»u thế hệ trước, chúng ta thấy ông bà , cha mẹ và con cháu quây quần Ä‘á»c kinh sáng tối. Nhất là những nÆ¡i thiếu vắng linh mục, việc nguyện cầu tại tư gia luôn là nguồn sức sống cho má»—i thà nh viên. Tiếc là thế hệ trẻ hôm nay không còn để tâm đến kinh nguyện sá»›m hôm. Tệ hÆ¡n nữa, nhiá»u gia đình trẻ Công giáo không mấy quan tâm đến bà n thá» tư gia cá»§a gia đình mình.
Bà n thá» cá»§a ngưá»i Công giáo thưá»ng có tượng Chúa chịu chết trên cây thánh giá nÆ¡i nhiá»u gia đình. Äấy thá»±c sá»± là dấu chỉ mạnh mẽ thể hiện chương trình cứu độ cá»§a Thiên Chúa. Ngoà i ra, chúng ta có thể thấy ảnh hay tượng Thánh Gia. Äó là những ảnh tượng đã được là m phép. Hình ảnh đức Mẹ và thánh Giuse chăm sóc cho Hà i Nhi Giêsu nhắc nhá»› ngưá»i cha, ngưá»i mẹ để tâm đến con cái mình. CÅ©ng váºy, hình ảnh Chúa Giêsu dưới mái gia đình, nhắc những báºc là m con cháu biết vâng lá»i cha mẹ, thảo kÃnh và đức độ vá»›i má»i ngưá»i. Thánh Gia luôn là mẫu gương tuyệt vá»i cho má»—i gia đình noi theo. Vá»›i nhiá»u loại ảnh tượng khác nhau, ước gì má»—i thà nh viên ngồi lại bên bà n thá» Chúa để nguyện cầu, xin Æ¡n. Chắc là từ ngai tòa Chúa, má»—i ngưá»i Ä‘á»u nháºn được Æ¡n là nh hồn xác, để cùng nhau Ä‘i tiếp con đưá»ng.
Nhiá»u lần nghe các bạn khẳng định vá»›i tôi rằng: “Äạo tại tâm. Giữ đạo trong tâm hồn là đủ rồi, bá» ngoà i không quan trá»ng lắm!†Theo há», việc trưng bà y ảnh tưởng hoặc những nghi thức bá» ngoà i không mấy cần thiết. Theo những anh em Tin Là nh, há» không chấp nháºn ảnh tượng vì đó trái vá»›i Kinh Thánh. Há» cho rằng ngưá»i Công Giáo “thá» ngẫu tượngâ€. Thá»±c váºy, “Ngươi không được tạc tượng thần, hay bất cứ hình ảnh gì trên trá»i, dưới đất, hay trong nước dưới mặt đất: ngươi không được thá» lạy chúng hay phụng sá»± chúng.†(Xh 20,4-5). “Than ôi, những ngưá»i nà y đã phạm trá»ng tá»™i; chúng đã tạo cho chúng các thần bằng và ng.†(Xh 32,31). Tuy nhiên, cÅ©ng trong Cá»±u Ước, Äức Chúa ra lệnh cho Vua ÃavÃt “là m hai tượng thần há»™ giá bằng và ng gò†(x. Xh 25,17-22). Hoặc trong Sa mạc, Ãức Chúa liá»n nói vá»›i Môsê: “Ngươi hãy là m má»™t con rắn và treo lên má»™t cây cá»™t. Tất cả những ai bị rắn cắn mà nhìn lên con rắn đó, sẽ được sống.â€Â (Ds 21,8). Äó là hình ảnh tiên trưng cá»§a Äức Giêsu treo trên thánh giá và o thá»i Tân Ước.
Trên đây là những cuá»™c tranh luáºn đã má»™t thá»i khiến ngưá»i công giáo băn khoăn. Tuy nhiên, cần phân biệt là chúng ta không thá» bức tượng, hình ảnh; nhưng qua đó, chúng ta thá» chÃnh Thiên Chúa. Chẳng hạn, di ảnh ngưá»i đã khuất không phải là ngưá»i đã khuất, nhưng qua đó, chúng ta nhá»› đến há». Ai xúc phạm đến ảnh ấy, cÅ©ng là xúc phạm đến ngưá»i thân cá»§a ta! Tranh tượng thánh cÅ©ng váºy. Công Ãồng Trent (1566) dạy rằng, được xem là tá»™i thá» ngẫu tượng khi “thá» các tượng thần và hình ảnh như thá» Chúa, hoặc tin rằng những tượng ấy thánh thiêng hay có đức tÃnh đáng được thá» phượng, để cầu xin, hay đặt tin tưởng nÆ¡i các tượng thần ấy.†HÆ¡n nữa, Giáo Lý Công Giáo khẳng định rằng: “Tôn thá» ngẫu tượng đã bóp méo cảm thức tôn giáo bẩm sinh cá»§a loà i ngưá»i. Kẻ thá» ngẫu tượng là ngưá»i ‘đem ý niệm bất diệt vá» Thiên Chúa mà gán cho bất cứ những gì không phải là Thiên Chúa’.†(2112-2114). Bởi thế, Công Äồng Vaticanô II xác định: “Phải kiên quyết duy trì thói quen đặt ảnh tượng thánh trong các thánh đưá»ng cho các tÃn hữu tôn kÃnh.â€(Hiến Chế vá» Phụng vụ Thánh, số 125).
Vá»›i lòng đạo đức và truyá»n thống Äức Tin, hy vá»ng má»—i gia đình Công Giáo chú tâm đến bà n thá» tại tư gia. NÆ¡i đó thá»±c sá»± giúp chúng ta cảm nháºn Thiên Chúa Ä‘ang hiện diện và hằng giúp đỡ con ngưá»i. Dù vui buồn hay sướng khổ, Thiên Chúa luôn là điểm tá»±a và là chá»— nương nhá» cho những ai Ä‘ang vất vả mang gánh nặng ná». Xin đừng để bà n thá» Thiên Chúa quá xa lạ vá»›i Ä‘á»i sống đạo cá»§a gia đình. Ngược lại, để tâm đến Ä‘á»i sống đức tin, đến thá» phượng hay nguyện cầu sẽ cho con ngưá»i được hạnh phúc bình an.
Giuse Phạm Äình Ngá»c SJ
dongten

