C�C GI�O HỘI CÔNG GI�O �ÔNG PHƯƠNG LÀ AI VÀ Ở �ÂU?

H�i: Xin cha cho biết các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương là ai và có mặt ở đâu trong trần gian.

Trả l�i:

Xưa nay, ngư�i  ta chỉ quen nói đến các Giáo Hội Chính Thống �ông Phương (Eastern Orthodox Churches)  tức các Giáo Hội Chinh Thống Giáo hiện chưa hiệp thông tr�n vẹn (full communion) với Giáo Hội Công Giáo La Mã  sau cuộc ly giáo �ông –Tây (East-West Schism) năm 1054.

Mặc dù có nhi�u cố gắng để xích lại gần nhau vì cùng chung nguồn gốc Tông �ồ (Apostolic succession) nhưng  Giáo Hội Công Giáo và  các  Giáo Hội Chính Thống �ông  Phương  cho đến nay  vẫn chưa thể hiệp thông  được mặc dù  đã tha vạ tuyệt thông (anthemas = excommunications) cho nhau, sau khi  �ức Thánh Cha Phaolô VI và �ức Thượng Phụ Athenagoras I (Constantinople Hy lạp) gặp nhau lần đầu tiên năm 1966 đem lại kết quả cụ thể là hai Giáo Hội đã tháo gỡ vạ tuyệt thông cho nhau sau cuộc gặp gỡ lich sử này.

Tuy nhiên, giữa Hai Giáo Hội anh  em  trên đây  vẫn chưa hiệp thông tr�n vẹn được với nhau  cho đến nay chỉ vì trở ngại lớn là vai trò lãnh đạo Giáo Hội Công Giáo Rôma của �ức Thánh Cha, tức Giám Mục  Rôma mà anh  em Chính Thống �ông Phương chưa nhìn nhận và vâng phục.

Trong phạm vi bài viết này , tôi xin được giải thích rõ v�  các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương (Eastern Catholic Churches) hiện đang hiệp thông tr�n vẹn  và tôn tr�ng vai trò lãnh đạo Giáo Hội của �ức Thánh Cha, là �ấng duy nhất thay mặt Chúa Kitô (Vicar of Christ) trên trần thế  trong vai trò và trách nhiệm cai quản Giáo Hội Công Giáo hoàn vũ.

I- �ôi dòng lịch sử :

Như đã nói ở trên, ngoài các Giáo Hội Chính Thống �ông Phương chưa hiệp thông với Giáo Hội Công Giáo La Mã, còn có các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương (Eastern Catholic Churches) đang hiệp thông với Giáo Hội Công Giáo hoàn vũ  mà có lẽ ít ngư�i biết đến h�

Khi nói đến các Giáo Hội này, ngư�i ta phải nghĩ ngay trước hết đến bốn Tòa Thượng Phụ (Patriarchates) ở phương �ông là Alexandria, Antioch, Jerusalem và Constantinople, ngoài Tòa Thượng Phụ Rome  v� phái Tây, tức Giáo Hội Công Giáo La Mã. Các Tòa Thượng Phụ này đặc tránh các giáo đoàn Kitô giáo có nghi thức phụng vụ riêng theo văn nhóa và truy�n thống lâu đ�i sau đây:

1-Thuộc v� Giáo Hội hay Tòa Thượng Phụ Antioch là các giáo đoàn West Syrians, Maronites ( Công Giáo Li Băng) và Malankarese, Chaldeans ( Công giáo Iraq) và Armenians.

 2- Thuộc v� Giáo Hội hay Tòa Thượng Phụ Alexandria là các giáo đoàn Coptic (Công giáo Ai Cập) và  Công giáo Ethiopians

3- Thuộc Giáo Hội hay Tòa Thượng Phụ Constantinople là nhóm Kitô Giáo �ông Phương đông đảo nhất  theo nghi thức Byzantine. Ho là  những  tín  hữu Hy Lạp,, Bảo gia lợi ( Bulgarians) Georgians, Nga .., Ukrainians, Estonians, Hungarians, Rumanian, Egyptians…

4-Giáo Hội hay Tòa Thượng Phụ Rôma là cái nôi của Giáo Hội Công Giáo phương Tây, khác biệt với Phương �ông v� nhi�u mặt như nghi thức phụng vụ, giáo luật và kỷ luật bí tích., lễ phục , tu phục..

Các Tòa Thượng Phụ nói trên, từ đầu,  được coi là các Giáo Hội Mẹ của Kitô Giáo (Mother Church of Christianity) trước khi xẩy ra những cuộc ly giáo (schisms) mà nghiêm tr�ng hơn hết là  ly giáo giữa Rome và Constantinople (Hy Lạp) vào năm 1054 và kéo dài cho đến nay.

Cũng từ đó, Constantinople tự nhân trở thành Giáo Hội Chính Thống Phương  �ông và lan tràn qua các quốc gia trong vùng  như Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, Roumania, Serbia, Cyprus, Lebanon… Bên canh các Giáo Hội  này, là các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương bắt nguồn từ 3 Toà Thượng Phụ Alexandria, Antioch và Jerusalem, tức các Giáo Hội Mẹ của Công Giáo �ông Phương. Các Giáo Hội này cũng có th�i gian khá lâu đã không hiệp nhất với Giáo Hội Rôma  vì những hoàn cảnh và  lý do đặc thù, không thể nói hết ở đây trong khuôn khổ của một bài viết được. Vì thế, chỉ xin tóm tắt là khi các Giáo hội Kitô Giáo  địa phương này  trở lại hiệp thông với Giáo Hội Công Giáo La Mã ( Rome ) thì h� có tên g�i chung là “Các tín hữu qui hiệp = Uniates , nghĩa là hiệp thông trở lại với Rôma `sau th�i gian ly khai vì những lý do riêng biêt.Và cũng từ đó, h� được g�i là các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương ( Easter Catholic Churches) để phân biệt với các Giáo Hội Chính Thống �ông Phương ( Easter Orthodox churches) chưa hiệp thông với Giáo Hội Công Giáo Rôma.

 Các Giáo hội Công Giáo �ông Phương có đặc tính chung là mỗi Giáo Hội đ�u có có các nghi thức phụng vụ với ngôn ngữ riêng, giáo luật riêng và kỷ luật bí tích riêng, mặc dù cùng chia sẻ  chung một ni�m tin, một giáo lý, một n�n tảng luân lý,  và các bí tích với  Giáo Hội Công Giáo La Mã  cũng như vâng phục �ức Thánh Cha  là  �ấng thay mặt Chúa Kitô trong vai trò và trách nhiệm  cai quản Giáo  Hội Công Giáo hoàn vũ,

�ứng đầu coi sóc các Giáo Hội địa phương nói trên  là các Thượng Phụ (Patriarch) tương đương như một Tổng Giám mục coi sóc một Giáo tỉnh ( Ecclesial Province) trong Giáo Hội Công Giáo hoàn vũ.

Theo Sắc Lệnh v� các Giáo Hội �ông Phương (Orientalium Ecclesiarumn) (OE)của Thánh Công �ồng Vaticanô II, thì “ Thể chế Thương Phụ (Patriarchy) đã được thịnh hành từ lâu đ�i trong Giáo Hội và đã được các Công �ồng chung nhìn nhận.

Thực ra danh hiệu Thượng Phụ �ông Phương (Eastern Patriarch) được dùng để chỉ vị Giám mục có thẩm quy�n trên tất cả các giám mục kể cả các vị Tổng Giáo Chủ (Tổng Giám mục), trên hàng giáo sĩ và giáo dân trong địa hạt hay thuộc lễ chế của mình, chiếu theo luật định, nhưng vẫn tôn tr�ng quy�n tối cao của  Giáo Hoàng La Mã.� (cf. OE. Số 7)

II- Các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương hiện ở đâu ?

1-  Trươc hết là Giáo Hội Công Giáo Syro-Malabar

Lãnh thổ của Giáo Hội này nằm trong Tiểu Bang Kerala ở phía Tây Nam Ấn �ộ. Giáo �oàn này xuất phát từ  Cộng �ồng Kitô Giáo có nguồn gốc Tông �ồ là Thánh Thomas, nên h� cũng được g�i là các`Kitô hữu Thánh Tô Ma ( Thomas Christians) . Nhóm này đã ly khai kh�i Giáo Hội Công Giáo La Mã  từ năm 1653 vì không muốn chịu ảnh hưởng của Dòng Tên( Jesuits)  đang truy�n giáo ở vùng này. Nhưng đến năm 1930 nhóm này đã quay trở lại và được đón nhận hiệp thống với Giáo Hội Công Giáo. Từ sau Công �ồng Vaticanoo II, h� đã b� ngôn ngữ Syriac trong phụng vụ và thay bằng ngôn ngữ Malayalam phổ thông hơn. Hiện Giáo Hôi Công Giáo Syro-Malabar có 3 �ịa phận với  khoảng gần 300,000 tín hữu sinh hoạt trong Tiểu Bang Kerala ở mi�n Tây Nam Ấn �ộ

Dĩ nhiên, ngoài nhóm Công Giáo với nghi thức phụng vụ riêng này , còn có Giáo hội Công Giáo của Ấn �ộ ( The Catholic Church Of  India ) theo nghi thức La tinh ( Latin Rite)  hiệp thông tr�n vẹn với Rôma ,và có số giáo sĩ và giáo hữu đông hơn nhóm kia.

 2-  Giáo Hội Công Giáo Chaldean (The Chaldean Catholic Church) của ngư�i Kitô hữu Ỉraq

Nhóm này  phần lớn tập trung ở thủ đô Baghdag với  nghi thức phụng vụ riêng g�i la Chaldean Rite hay còn g�i là East Syrian hay  Assyro-Chaldean Rite. Nghi thức này bắt nguồn từ di sản phụng vụ cổ xưa  của  Giáo Hội Mesopotamia.trong đế quốc Ba Tư

Giáo �oàn này hiện có khoảng 500,000. Tin hữu với 10 �ịa phận ở Iraq và 4 �ịa phận nữa ở Iran. Ở Hoa Kỳ, cũng có một �ịa phận dành cho ngư�i Công Giáo Iraq theo nghi thức Chaldean.Giáo �oàn này chính thức hiệp thông với Giáo Hội Công Giáo La Mã sau khi �ức Thánh Cha Julius III tấn phong Giáo Mục cho Thượng Phụ Simon VIII ngày 9 tháng 4  năm 1553 để coi sóc Giáo �oàn Chaldean ở Iraq.

3-  Giáo Hội Công Giáo Maronites (The Maronite Catholic Church)

�ây là Giáo Hội Công Giáo của ngư�i  Li Băng (Lebanon). Giáo Hội này xuất hiện từ năm 681 và lấy tên Thánh Maron làm tên g�i chung của Giáo �òan. �ã có th�i gian dài Giáo �oàn này không hiệp thông với Rôma. Nhưng từ năm 1182 đến nay, Giáo �oàn này đã hiệp thông tr�n vẹn với Giáo Hội Công Giáo La Mã,.H� theo nghi thức riêng g�i là Maronite Rite  với ngôn ngữ phụng vụ là Syriac và Arabic.Nghi thức phụng vụ này không những có  ở Li Băng mà còn thấy thực hành ở Syria , Ai Cập và  Cyprus.

Một bến có quan tr�ng là  ngày 14 tháng 4 năm 2011, Thượng phụ Antioch coi sóc ngư�i Công giáo Maronites, đã đến Rome để viếng thăm �ức Thánh Cha Bênêdictô XVI  cùng với một số giám mục và linh mục Maronites. Nhân dịp này �ức Thánh Cha đã long tr�ng nhắc lại với   �ức Thượng Phụ Bechara Pierre Rai v� việc Giáo Hội Công Giáo Roma  hoan hỉ đón mừng anh  em Moronites Hiệp thông với Giáo Hội Công Giáo như �ức Thánh Cha đã nói trong thư gửi �ức Thượng Phụ ngày 24 tháng 3 năm 2011

4-  Giáo Hội Công Giáo Coptic (The Coptic Catholic Church)

Danh xưng Copt là tiếng Arabic có nghĩa là  Ai Cập, được  dùng để chỉ những tín hữu Công Giáo hay Chính Thông Giáo Ai Cập.Do đó, Giáo �oàn Coptic là Giáo Hội Công Giáo Ai Cập (Egypt) đã hiệp thông với Giáo Hội Công Giáo Rôma từ  năm 1741, sau nhi�u thăng trầm của lịch sử Ai Cập nói chung và lịch sử sống còn của Giáo hội Coptic nói riêng.Theo lịch sử truy�n giáo thì Thánh  Marc-cô, thánh sử., đã thành lập Giáo Hội này cho ngư�i Kitô hữu Ai Cập. Mặt khác, danh xưng Coptic cũng được dùng để chỉ Giáo Hội Chính Thống Ai Cập ( The Coptic Orthodox Church) như đã  nói ở trên.

Giáo hữu Coptic hiện nay chỉ có vào khoảng 180,000 ngư�i ở Ai Cập và được coi sóc bởi một Thượng Phụ (Patriarch) ở Alexandria Ngôn ngữ phụng vụ của h� là tiếng Arabic và Coptic ( tiếng Ai Cập)

�ể đánh giá cao những đóng góp của các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương, Thánh Công �ồng Vaticanô II, qua  Sắc Lệnh Orientalium Ecclesiarum, (OE) đã long tr�ng tuyên bố như sau v� các Giáo hội này: 

“ Lịch sử, các truy�n thống và rất nhi�u thể chế trong Giáo Hội đ�u chứng minh rõ ràng rằng các Giáo Hội �ông Phương có công biết bao đối với toàn thể Giáo Hội. Vì vậy, Thánh Công �ồng không những hết lòng yêu mến và ca ngợi đúng mức gia sản tinh thần của các Giáo hội này, mà còn xác quyết đó là sản nghiệp của toàn thể Giáo Hội Chúa Kitô. Do đó Thánh Công �ồng long tr�ng công bố rằng các Giáo Hội �ông Phương cũng như Tây Phương đ�u có quy�n lợi  và bổn phận theo những qui luật riêng của mình và những qui luật này có giá trị nh� ở đặc tính cổ kính đáng quí tr�ng, phù hợp với tập tục của tín hữu hơn và xem ra có thể mưu ích cho các linh hồn cách  hữu hiệu hơn.� (OE, số 5)

Cũng cần nói thêm là, theo lịch sử Giáo Hội, thì Phương �ông là nơi đã đóng góp cho Giáo Hội những vị đại Giáo Phụ (Church Fathers) nổi danh như các thánh Ignatius of Antioch, thánh Ephrem, thánh  Athanasius, thánh Cyril of Jerusalem, thánh Cyril of Alexandria, thánh Gregory  of Nyssa, thánh .John Chrysostom, thánh Basil  the Great, thánh Gregory of Nazianzus và  thánh John Damascene.

Mặt khác, n�n thần h�c Kitô Giáo (Christian theology) và lối sống đan viện hay ẩn tu (Monasticism) cũng xuất phát từ Phương �ông trước khi được chấp nhận và sửa đổi bên Tây Phương.Thêm vào đó, trong vòng 9 trăm năm lịch sử Giáo Hội, các Công �ồng �ại kết (Ecumenical Councils) đ�u h�p ở Phương �ông.

Sau hết, những kinh phụng vụ như the Kyrie, the Gloria, và Kinh Tin Kinh Nicene mà phụng  vụ Giáo Hội ngày nay đang dùng cũng là di sản thiêng liêng của Phương �ông.

Như thế đủ cho thấy là các Giáo Hội �ông Phương, từ lâu đã là một trong những thành trì kiên cố của KitôGiáo trước khi xảy ra những cuộc ly giáo( schism) ,đặc biệt là ly giáo �ông Tây giữa Constantinople và Rome năm 1054, khiến một phần quan tr�ng của Phương �ông (Các Giáo Hội Chính Thống) không còn hiệp thông cho đến nay với Giáo Hội Công Giáo hoàn vũ, mặc dù cùng chung một ni�m tin, một Phép Rửa , một Kinh Thánh, một nguồn gốc Tông �ồ.

Chúng ta tha thiết cấu xin cho Giáo Hội duy nhất mà Chúa Kitô đã thiết lập trên n�n tảng Tông �ồ được mau hiệp nhất để cùng th� lậy, tôn vinh và cảm tạ  một Thiên Chúa duy nhất với  Ba Ngôi Vị trong Mầu Nhiệm Chúa Ba ngôi ( The Triune God=The Holy Trinity)

Sau hết, cũng cần nói thêm là các Giáo Hội �ông Phương, dù là Công Giáo hay Chính Thông Giáo thì đ�u có các bí tích hữu hiệu như  của Giáo Hội Công Giáo La Mã .. Cho nên, tín hữu Công giáo được phép tham dự các nghi thức phụng vụ và lãnh các bí tích  trong các Giáo Hội Công Giáo �ông Phương.  Nhưng chỉ được tham dự phụng vụ và lãnh bí tích nơi nhà th� Chính Thống khi không tìm được nhà th� Công Giáo nào trong vùng cư trú của mình.

Ước mong những giải thích trên thả mãn câu h�i đặt ra.

Lm.Phanxicô Xaviê Ngô tôn Huấn

CGVN