Bị giam mưá»i ba năm trong gông tù cá»™ng sản, ngưá»i vá»›i vóc dáng cao và cá» chỉ đôn háºu đã là m rạng tá»a đức tin cá»§a mình ở Việt Nam và ở cả bên kia thế giá»›i. Má»™t quyển tiểu sỠđể vinh danh ngà i.
Trong sứ Ä‘iệp gần đây nhân ngà y Thế giá»›i Hòa bình, 1 tháng 1, Äức Phanxicô đã trÃch “Các mối phúc cá»§a chÃnh trị giaâ€Â cá»§a Hồng y Phanxicô Xaviê Thuáºn (1928-2002). Sá» gia Anne Bernet, tác giả cá»§a nhiá»u tiểu sá» và các câu chuyện lịch sỠđã viết quyển tiểu sỠđáng quý vá» ngà i.Â
Các mối phúc cá»§a chÃnh trị giaÂ
“Phúc thay cho chÃnh trị gia ý thức vai trò cá»§a mình. Phúc thay cho chÃnh trị gia thấy vinh dá»± cá»§a mình được kÃnh trá»ng. Phúc thay cho chÃnh trị gia là m việc cho lợi Ãch chung chứ không vì lợi Ãch riêng. Phúc thay cho chÃnh trị gia luôn tìm cách nhất quán và tôn trá»ng các lá»i hứa khi tranh cá». Phúc thay cho chÃnh trị gia thá»±c hiện được sá»± hiệp nhất và đặt Chúa Giêsu và o trá»ng tâm và bảo vệ Ngà i. Phúc thay cho chÃnh trị gia không cảm thấy sợ, trước hết là sợ sá»± tháºt. phúc thay cho chÃnh trị gia không sợ truyá»n thông, bởi vì khi phán xét, há» chỉ trả lẽ trước mặt Chúaâ€. Phanxicô Xaviê Nguyá»…n Văn ThuáºnÂ
Äức Hồng y Thuáºn xuất thân từ gia đình công giáo, nhà quan, rất yêu nước và nói tiếng Pháp. Có đức tin sâu Ä‘áºm, từ khi còn nhá» song thân ngà i đã dạy ngà i cầu nguyện và tôn kÃnh Äức Mẹ. Bà Anne Bernet viết: “Äó là má»™t em bé có sức khá»e không được tốt, đạo hạnh sá»›m trước tuổi, mở ra vá»›i các bà ẩn cá»§a thế giá»›i vô hình, ngà i nhạy cảm trước các chuyện xuẫn ngốcâ€. Há»c sinh thông minh, đó là “và dụ hoà n chỉnh cá»§a má»™t nhân váºt mạnh, thêm và o đó là ơn bẩm sinh và trà thông minh sắc bén, có năng lá»±c đáng kể nhá» lợi thế cá»§a má»™t trà nhá»› phi thưá»ngâ€. Năm 20 tuổi ngà i thoát được bệnh lao phổi má»™t cách kỳ lạ, thụ phong linh mục năm 1958 lúc 30 tuổi, sau khi dá»± định sống Ä‘á»i sống chiêm nghiệm. Äức Hồng y là ngưá»i tế nhị, thanh cao cả thể chất cÅ©ng như tinh thần, toát ra từ má»™t ná»n giáo dục tinh tế mà ngà i đã nháºn được. Vui vẻ, ngà i không để lá»™ ra bên ngoà i các xáo trá»™n bên trong dù thá»±c tế là có (ngà i thưá»ng cầu nguyện vá»›i cảm nháºn Chúa sẽ không nháºn lá»i), ngà i có năng khiếu hà i hước và má»™t tà i năng còn hiếm hoi hÆ¡n, đó là tà i bắt chước mà ngà i là m suốt Ä‘á»i, kể cả bắt chước Äức Gioan-Phaolô II. ÄÆ°á»£c bổ nhiệm là m giám đốc tiểu chá»§ng viện Hoan Thiện, đưá»ng hướng giáo dục cá»§a ngà i nổi báºt qua phương pháp dịu dà ng cảm hứng từ Thánh Gioan Bosco, ngưá»i đã thà nh công trong việc giáo dục thiếu nhi.
Ngà i cÅ©ng nổi tiếng qua tÃnh đơn sÆ¡ cá»§a mình. Năm 1967, ngà i được bổ nhiệm là m Giám mục giáo pháºn Nha Trang, trong bữa ăn đầu tiên mừng ngà i, ngà i đã là m má»i ngưá»i ngạc nhiên khi tá»± phục vụ và và o bếp nói chuyện vá»›i các nữ tu, má»™t chuyện Ãt thấy hồi đó! Chỉ là ngà i chưa rá»a chén! Không mặn mà mấy vá»›i danh dá»±, vá»›i bá» ngoà i, ngà i từ chối căn há»™ đẹp được cung cấp, ngà i ở má»™t căn phòng nhá» vừa dùng là m văn phòng. Ngà i dá»ng dưng trước các chống đối. Sá» gia Anne Bernet tóm tắt lá»i ngà i nói: “Chúng ta phải sống tinh thần khó nghèo. Rao giảng và sống những gì mình giảng phải Ä‘i đôi vá»›i nhau.â€
Chúng ta Ä‘ang ở thá»i Ä‘iểm cá»§a đầu những năm 1970. Việt Nam bị kẹt giữa búa tạ cá»™ng sản miá»n Bắc và áp lá»±c Mỹ miá»n Nam. Năm 1973 quân đội Mỹ rút, mở chiến trưá»ng tá»± do cho quân đội cá»§a Äại tướng Giáp thôn tÃnh miá»n Nam hai năm sau. Äức cha Thuáºn bị bắt không lâu sau đó, ngà i không chá» lâu. DÄ© nhiên các bà i viết rõ rà ng và sáng suốt cá»§a ngà i vá» cá»™ng sản (và vá» tam Ä‘iểm) đã không là m cho chế độ má»›i hà i lòng. Không quan trá»ng vá»›i ngà i. Ngà i tuyên bố: “Tôi sẽ là ngưá»i tỠđạo cho đức tin cá»§a tôi. Äó là vai trò bình thưá»ng cá»§a má»™t giám mụcâ€. Mưá»i ba năm tù bi thảm xác nháºn cho lá»i tuyên bố cá»§a ngà i.Â
“Tôi không thú nháºn Ä‘iá»u gì vì tôi không có gì để thú nháºnâ€
Trong thá»i gian ngà i bị giam, các tên canh tù là m hết cách để ngà i thú nháºn “tá»™i ác†cá»§a mình. Há» há»i cung ngà i liên tục, biệt giam ngà i, bắt ngà i phải chịu đựng những Ä‘iá»u sỉ nhục nhất, giam ngà i trong xà lim tăm tối hôi thối, không bao giá» có ánh sáng, bị nhiá»…m côn trùng, mùa đông thì lạnh, mùa hè thì oi bức. Há» không khai thác được gì. Ngà i trả lá»i vá»›i những ngưá»i hà nh hạ ngà i: “Tôi không thú nháºn Ä‘iá»u gì vì tôi không có gì để thú nháºnâ€. Má»™t ngà y ná», ngà i bị Ä‘au, ngà i năn nỉ xin ngưá»i canh ngục gá»i bác sÄ©: “Xin thương xót, anh gá»i bác sÄ© giùm cho tôi!†Ngưá»i canh ngục từ chối: “Ở đây không có thương xót, không có thương yêu gì, chỉ có trách nhiệm.â€
Trong thá»i gian bị giam giữ, ngà i xoay xở để có được cây thánh giá tạm bằng gá»— cá»™t và o sợi dây Ä‘iện: “Má»™t giám mục phải có cây thánh giá, đó là điá»u bắt buá»™c.â€
Ngà i đứng vững nhá» cầu nguyện và nhá»› câu khẩu hiệu giám mục cá»§a mình “Gaudium et spes†(Vui Mừng và Hy vá»ng). Khi ngà i tiếp xúc vá»›i các tù nhân khác – má»™t số là gián Ä‘iệp -, ngà i thưá»ng an á»§i há» và giảng Tin Mừng cho há». Vá»›i những ngưá»i canh giữ ngà i, kể cả những ngưá»i được lệnh không bao giỠđược nói chuyện vá»›i ngà i, ngà i đã thà nh công nhá» tấm lòng nhân từ và tÃnh hiá»n là nh cá»§a mình, ngà i đã phá vỡ bức tưá»ng im lặng và thù địch cá»§a há». Và đã có nhiá»u ngưá»i chấn động.
Trong những giá» phút Ä‘en tối nhất, bị dằn vặt vì Ä‘au khổ, vì đói khát hay tuyệt vá»ng, ngà i vẫn giữ nụ cưá»i: má»™t ngưá»i bạn há»i bà máºt nà y cá»§a ngà i, ngà i trả lá»i: “Thánh giá dưá»ng như nhẹ đối vá»›i ngưá»i chân thà nh mang nó.†Bị đưa từ trại nà y qua trại khác – các ngưá»i có trách nhiệm không biết phải là m gì vá»›i ngà i -, ngà i khuyến khÃch hòa giải vá»›i những ngưá»i cá»™ng sản trước đây, tháo bá» các vụ dứt phép thông công, giải tá»™i cho các ngưá»i bá»™i giáo, tha tá»™i cho há» sau khi há» trở lại. ChÃnh phá»§ xem ngà i là má»™t tù nhân “đặc biệt†và “rất nguy hiểmâ€; há» không lầm!
Lợi dụng Ä‘iá»u kiện giam giữ được ná»›i lá»ng, ngà i xoay xở để có được cây thánh giá tạm bằng gá»— cá»™t và o sợi dây Ä‘iện, vá»›i sá»± thẳng thắn quen thuá»™c cá»§a mình, ngà i nói vá»›i ngưá»i canh ngục: “Má»™t giám mục phải có cây thánh giá, đó là điá»u bắt buá»™câ€, ngà i giấu thánh giá nà y trong cục xà -bông. Thêm nữa ngà i còn lén lút dâng thánh lá»…. Äồng thá»i ngà i viết các bà i viết thiêng liêng trên mảnh giấy nhá» và đem được ra ngoà i. Từ đó có Con đưá»ng Hy vá»ng, Ngưá»i hà nh hương cá»§a Con đưá»ng Hy vá»ng, Con đưá»ng Hy vá»ng dưới ánh sáng Lá»i Chúa và Công đồng Vatican II, và má»™t tiểu luáºn vá» Maximilien Kolbe. ÄÆ°á»£c tá»± do, ngà i ngạc nhiên biết mình là nhà văn nổi tiếng không những ở Việt Nam mà ở cả nước ngoà i, lòng can đảm cá»§a ngà i được thể hiện qua tÃnh khiêm nhưá»ng cá»§a ngà i.
Năm 1998 ngà i được Äức Gioan-Phaolô II bổ nhiệm đứng đầu Há»™i đồng Giáo hoà ng vá» Công lý và Hòa bình, sau đó được phong hồng y năm 2001, những năm cuối Ä‘á»i cá»§a ngà i, ngà i Ä‘i khắp thế giá»›i để là m chứng, để giảng tÄ©nh tâm và diá»…n thuyết, ngà i còn viết quyển sách Năm cái bánh và Hai con cá. Ngà i qua Ä‘á»i trong thánh thiện tại Rôma vì căn bệnh ung thư, ngà i thắng tất cả nhưng chỉ thua căn bệnh nà y. Ãn phong chân phước cá»§a ngà i đã được mở ra năm 2007 và đã được phong báºc đáng kÃnh năm 2017.
Nhà báo Pierre Darcourt, tùy viên báo L’Aurore tại Việt Nam năm 1972 nói: “Äó là ngưá»i cá»§a Chúa. Và đó là má»™t nhà lãnh đạoâ€. Tất cả đã được nói.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Phanxicovn

Äức Hồng y Thuáºn
Một giám mục đối diện với chế độ cộng sản

