Nhân ká»· niệm má»™t năm công bố Thông Ä‘iệp Laudato Si’ cá»§a Äức Thánh Cha Phanxicô vá» việc “Chăm sóc Ngôi Nhà Chungâ€, chúng ta sẽ tìm hiểu vá» cuá»™c khá»§ng khoảng môi trưá»ng trên quan Ä‘iểm đạo đức. Tháºt váºy, cho đến khi Thông Ä‘iệp nà y ra mắt má»™t năm trước đây, ngà y 18.6.2015, thì cuá»™c đối thoại vá» môi trưá»ng chỉ đóng khung trong những ngôn từ vá» kinh tế, chÃnh trị, xã há»™i và văn hóa. Nhưng bây giá» thì ngôn ngữ cá»§a niá»m Tin đã chÃnh thức nháºp cuá»™c. Tháºt váºy, Äức Thánh Cha Phanxicô đã nhắc lại lá»i Thánh Giáo hoà ng Gioan Phaolô II: “Äặc biệt, các tÃn hữu Kitô nháºn thấy rằng, các nghÄ©a vụ cá»§a hỠđối vá»›i thiên nhiên và Äấng Tạo Hóa là thà nh phần đức Tin cá»§a há»â€ (Laudato Si’ số 64).
Vâng, khi quan tâm đến việc “Chăm sóc Ngôi Nhà Chung†là Trái Äất cá»§a chúng ta, Äức Giáo hoà ng đã nói đến Thánh Phanxicô Assisi, là ngưá»i khẳng định: “Nếu chúng ta tiếp cáºn thiên nhiên vạn váºt và môi trưá»ng sống, mà không mở lòng ra trong thái độ kinh ngạc và chiêm ngưỡng; nếu chúng ta không nói vá»›i thế giá»›i chung quanh bằng ngôn ngữ thân tình và đẹp đẽ, thì thái độ cá»§a chúng ta sẽ trở thà nh thái độ cá»§a má»™t sở hữu chá»§, chỉ biết tiêu thụ và bóc lá»™t tà i nguyên†(Laudato Si’ số 5). HÆ¡n nữa, Äức Giáo hoà ng Phanxicô còn kêu gá»i má»i ngưá»i theo Ä‘uổi má»™t ná»n sinh thái toà n diện, biết xem xét các vấn đỠtrong thế liên kết há»— tương vá» má»i phương diện: môi trưá»ng, kinh tế, chÃnh trị, xã há»™i, văn hóa và đạo đức. Má»™t ná»n sinh thái như thế đòi há»i má»™t tầm nhìn, là nghÄ© đến các giải pháp toà n diện cho cả khá»§ng hoảng vá» môi sinh lẫn nhân văn. Trong đó, “Là m sạch môi sinh tâm hồn†là rất quan trá»ng.
“Là m sạch môi sinh tâm hồnâ€
“Là m sạch môi sinh tâm hồn†chÃnh là chúng ta là m sạch từ bên trong ra bên ngoà i, từ ná»™i tâm ra ngoại giá»›i. Nhưng thá»±c ra, cái bên ngoà i má»›i khiến chúng ta đặt vấn đỠvá» cái bên trong. Ai trong chúng ta cÅ©ng nhá»› Ä‘oạn Tin Mừng nói vá» việc các ngưá»i Pharisêu chất vấn Chúa Giêsu: “Sao các môn đệ cá»§a ông không theo truyá»n thống cá»§a tiá»n nhân, cứ để tay ô uế mà dùng bữa?†(Mc 7,5). Theo táºp tục cá»§a Do Thái, ngưá»i ta phải rá»a tay trước khi ăn, đó là vấn đỠsạch dÆ¡ theo nghÄ©a thiêng liêng. Chúa Giêsu và các môn đệ khi Ä‘i rao giảng, đã tiếp xúc vá»›i những ngưá»i ngoại giáo, nên bị xem là ô uế, thì lại cà ng phải rá»a tay, cà ng phải là m nghi thức thanh tẩy. Nhưng Chúa Giêsu đã trả lá»i má»™t câu đầy ấn tượng: “Không có cái gì từ bên ngoà i và o trong con ngưá»i lại có thể là m cho con ngưá»i ra ô uế được; nhưng chÃnh cái từ con ngưá»i xuất ra, là cái là m cho con ngưá»i ra ô uế. Vì từ bên trong, từ lòng ngưá»i, phát xuất những ý định xấu: tà dâm, trá»™m cắp, giết ngưá»i, ngoại tình, tham lam, độc ác, xảo trá, trác táng, ganh tỵ, phỉ báng, kiêu ngạo, ngông cuồng. Tất cả những Ä‘iá»u xấu xa đó, Ä‘á»u từ bên trong xuất ra, và là m cho con ngưá»i ra ô uế†(Mc 7, 15.21-23).
Hóa ra là , những hà nh động bên ngoà i xuất phát từ những suy nghÄ© ở bên trong; những tâm tư ẩn sâu bên trong con ngưá»i lại được thể hiện ra bên ngoà i qua những hà nh vi, lá»i nói và hà nh động. Tháºt váºy, Chúa Giêsu là Äấng Khôn Ngoan đã nhìn thấu tâm can con ngưá»i khi bảo rằng: “Ai nhìn ngưá»i phụ nữ mà thèm muốn, thì trong lòng đã ngoại tình vá»›i ngưá»i ấy rồi†(Mt 5,28). Ngà i coi trá»ng những ý định ở trong lòng con ngưá»i, đó là nguồn gốc cá»§a những hà nh động bên ngoà i. Cho nên, thế giá»›i ná»™i tâm rất quan trá»ng, nó là m nên chÃnh con ngưá»i chúng ta. Äó là lý do tại sao chúng ta phải là m sạch môi sinh bên trong thì môi sinh bên ngoà i má»›i sạch sẽ. Tháºt váºy, cái chết cá»§a linh hồn thì đáng sợ hÆ¡n cái chết cá»§a thân xác, sá»± sống cá»§a linh hồn má»›i đáng quý hÆ¡n sá»± sống cá»§a thân xác; bệnh táºt thể lý đưa tá»›i cái chết cá»§a thân xác, nhưng chưa đáng sợ bằng bệnh táºt cá»§a tâm hồn, tức là tá»™i lá»—i, sẽ đưa con ngưá»i tá»›i cái chết Ä‘á»i Ä‘á»i.
“Hoán cải vá» môi sinhâ€
Äức Giáo hoà ng Phanxicô tuyên bố rõ rà ng rằng Laudato Si’, từ nay sẽ được đưa và o ná»™i dung giáo huấn xã há»™i cá»§a Giáo há»™i†(Laudato Si’ số 15). Theo đó, Thông Ä‘iệp nà y là hình thức giáo huấn ở mức cao nhất cá»§a thẩm quyá»n Giáo há»™i, chỉ sau Phúc Âm và các Công đồng. Bởi lẽ, theo Äức Thánh Cha: “Vấn đỠkhông phải là vá» môi trưá»ng nhưng thưá»ng là vấn đỠđạo đứcâ€. Ngà i kêu gá»i các Kitô hữu hãy “Hoán cải vá» môi sinh†để bảo vệ công trình sáng tạo cá»§a Thiên Chúa, hãy yêu quý “Mẹ Thiên Nhiên†bằng cách thay đổi lối sống. Vì thế, chúng ta hãy “Là m sạch môi sinh tâm hồn†bằng những hà nh động thiết thá»±c sau đây:
Lắng nghe tiếng Chúa
Ngưá»i Kitô hữu “Là m sạch môi sinh tâm hồn†cần phải có hà nh động bên ngoà i, mà hà nh động đầu tiên và căn bản nhất là cầu nguyện, để lắng nghe tiếng Chúa. Chẳng hạn, chúng ta đến nhà thỠđể hiệp dâng Thánh lá»… và lắng nghe Lá»i Chúa. Chúng ta dà nh má»™t khoảng lặng để ngồi bên Chúa, Ãt là 15 phút hay ná»a tiếng má»—i ngà y, để gặp gỡ và tâm sá»± vá»›i Chúa. Bởi vì, “Là m sạch môi sinh tâm hồn†chÃnh là lúc chúng ta không chỉ nạp năng lượng tinh thần mà còn để Thần Khà Chúa thanh luyện tâm hồn chúng ta.
Theo tiếng lương tâm
Môi sinh tâm hồn còn liên quan đến vấn đỠlương tâm. ChÃnh nó Ä‘em đến sá»± sống hay cái chết cá»§a linh hồn. Lương tâm được thể hiện ra bên ngoà i qua những hà nh vi, cá» chỉ và lá»i nói trong Ä‘á»i sống hằng ngà y. Vì thế, “Là m sạch môi sinh tâm hồn†là chúng ta hà nh động theo tiếng lương tâm mách bảo, như: là m là nh lánh dữ, thá»±c thi bác ái, giúp đỡ ngưá»i thiếu thốn, bênh vá»±c kẻ cô thế… Nếu chúng ta nói “Là m sạch môi sinh tâm hồn†mà chúng ta không thi hà nh những việc bên ngoà i, theo tiếng nói cá»§a lương tâm, thì cÅ©ng vô Ãch mà thôi! Bởi lẽ, con ngưá»i là má»™t thể thống nhất giữa hồn và xác: thân xác là cái bên ngoà i, và tâm hồn là cái bên trong.
Gia đình “Là m sạch môi sinh tâm hồnâ€
Gia đình “Là m sạch môi sinh tâm hồn†chÃnh là tÃch cá»±c cổ vÅ© và bồi đắp cho ná»n “Văn minh tình thương và Văn hóa sá»± sốngâ€.
“Văn minh tình thươngâ€
Trong “thế giá»›i†cá»§a Laudato Si’ không có chá»— cho thói Ãch ká»· hay dá»ng dưng. Chúng ta không thể chăm sóc thiên nhiên “nếu cõi lòng chúng ta thiếu sá»± nhân háºu, lòng thương xót và quan tâm đến ngưá»i đồng loại cá»§a chúng ta†(Laudato Si’ số 91). Trong Năm Thánh Lòng Thương Xót, Äức Thánh Cha Phanxicô má»i gá»i chúng ta hãy “xóa bá» sá»± thá» Æ¡, vô cảm, đánh mất cảm xúc…” (x. Misericordiae Vultus số 15). Má»™t xã há»™i vô cảm là má»™t xã há»™i Ä‘ang giẫy chết! Má»™t cuá»™c sống vô cảm là má»™t cuá»™c sống vô vị và tẻ nhạt. Nhà văn Nga đã từng nói: “NÆ¡i lạnh nhất không phải là Bắc cá»±c mà là nÆ¡i không có tình thương”. Con ngưá»i sống mà không có tình thương thì chẳng khác chi con váºt, như cái xác không hồn, tồn tại giữa dòng Ä‘á»i má»™t cách vô nghÄ©a, và sẽ chết dần mòn trong cô đơn, lạnh lẽo. Thế nên, chúng ta hãy tÃch cá»±c chống lại “căn bệnh vô cảm”, phải sống có tình thương, có trách nhiệm vá»›i gia đình và cá»™ng đồng; đặc biệt Äức Thánh Cha Phanxicô đã lặp Ä‘i lặp lại lá»i kêu gá»i phải quý trá»ng “phẩm giá lá»›n lao cá»§a ngưá»i nghèo†(Laudato Si’ số 158).
Chuyện kể rằng: Má»™t ngưá»i đà n ông, trong lúc Ä‘ang chùi cho láng chiếc xe hÆ¡i cá»§a anh ta, thì đứa con trai 4 tuổi cá»§a anh nhặt má»™t hòn đá và rạch và o bên hông xe. Trong cÆ¡n tức giáºn, anh ta chụp lấy tay đứa con trai và đánh và o tay nó nhiá»u lần mà không nháºn ra rằng anh ta Ä‘ang đánh bằng cái má» lết.
Tại bệnh viện, đứa bé mất hết các ngón tay vì xương thịt dáºp nát. Vá»›i đôi mắt Ä‘au buồn, nó há»i: “Bố Æ¡i, các ngón tay con đâu rồi?â€. Anh ta rất Ä‘au lòng, không nói nên lá»i và trở lại bên chiếc xe, đá liên tục và o nó nhiá»u lần. Anh chợt nháºn ra, vết xước trên hông xe chÃnh là dòng chữ: “Bố Æ¡i, con yêu Bố!â€. Ngà y hôm sau, ngưá»i đà n ông tá»± tá»â€¦
Giáºn dữ và yêu thương không có giá»›i hạn, hãy chá»n Yêu Thương để có má»™t cuá»™c sống xinh tươi và đẹp đẽ. Äồ váºt được sản xuất để sá» dụng và con ngưá»i được dá»±ng nên để Yêu Thương. Vấn nạn cá»§a má»™t phần thế giá»›i hôm nay chÃnh là : Con ngưá»i bị sá» dụng, còn đồ váºt thì được Yêu Thương!
“Văn hóa sá»± sốngâ€
Thông Ä‘iệp Laudato Si’ chỉ ra nguyên nhân gây thảm há»a môi trưá»ng chÃnh là háºu quả cá»§a cách sống “Văn hóa đà o thải và loại trừâ€Â (Laudato Si’ số 22). NghÄ©a là má»i thứ Ä‘á»u có thể trở thà nh rác thải vì ngưá»i ta đặt lợi nhuáºn như kinh tế, chÃnh trị cá»§a phe nhóm là m ná»n tảng hà nh xá». Äiá»u đó cho ta hiểu được tệ nạn phá thai liên kết vá»›i thảm há»a môi trưá»ng như thế nà o, vì cách hà nh xá» vá»›i vạn váºt biến thà nh cách hà nh xá» vá»›i chÃnh con ngưá»i. Ngưá»i ta xem mạng sống cá»§a ngưá»i khác như là rác thải khi không phục vụ cho lợi Ãch cá»§a há»: “Việc buôn bán hay sá» dụng các bá»™ phần cÆ¡ thể cá»§a ngưá»i nghèo, hoặc việc ‘quăng’ Ä‘i các em bé, chỉ vì không đáp ứng đươc các mong muốn cá»§a cha mẹ chúng. Äấy là cách suy nghÄ© ‘sá» dụng và quăng Ä‘i’, tạo quá nhiá»u rác thải, gây ra do khao khát vô độ, tiêu thụ nhiá»u hÆ¡n cái con ngưá»i cần thiếtâ€Â (Laudato Si’ số 123).
Trong Thông Ä‘iệp Tin Mừng Sá»± Sống (Evangelium Vitae) số 92, Thánh Giáo hoà ng Gioan Phaolô II đã viết: “Hãy cổ vÅ© và xây dá»±ng ná»n văn hóa sá»± sống để chống lại ná»n văn hóa sá»± chếtâ€. Văn hoá sá»± chết là ná»n văn hoá trong đó ngưá»i ta cổ vÅ© tất cả những gì Ä‘i ngược vá»›i giá trị sá»± sống. Ná»n văn hoá nà y là m cho nhiá»u ngưá»i chỉ nghÄ© đến váºt chất để chiếm hữu cà ng ngà y cà ng nhiá»u, đến dục vá»ng để thoả mãn cà ng ngà y cà ng cao, khiến cho sá»± sống toà n diện cá»§a con ngưá»i bị nguy hiểm và tổn thương do các tệ nạn nghiện ngáºp khác, như: thuốc lá, rượu bia, ma tuý, cá» bạc. Từ thái độ sống buông thả theo dục vá»ng, con ngưá»i tiến đến việc sá» dụng các phương pháp ngừa thai bất chÃnh, phá thai, giết ngưá»i, buôn bán hà ng giả, hà ng độc hại, là m thương tổn đến sá»± sống thể lý cá»§a chÃnh mình và ngưá»i khác.
Thế nên, để loại trừ “Văn hóa sá»± chếtâ€, “Văn hóa đà o thảiâ€, các gia đình Công giáo chúng ta phải tÃch cá»±c cổ vÅ© và xây dá»±ng ná»n “Văn hóa sá»± sốngâ€. Cổ vÅ© ná»n “Văn hoá sá»± sống†bằng những hà nh động cụ thể và thiết thá»±c trong Ä‘á»i sống hằng ngà y, như cố gắng “chỉ nghÄ© Ä‘iá»u tốt đẹp, chỉ nói lá»i chân thà nh, chỉ là m việc chÃnh đángâ€, vì sá»± sống là tất cả những gì có giá trị tÃch cá»±c được Thiên Chúa tạo dá»±ng. Ngà i chỉ muốn chúng ta được sống và sống dồi dà o (x. Ga 10,10).
Lá»i kết
“Là m sạch môi sinh tâm hồn†bắt đầu từ bên trong, vì bên trong tá» lá»™ ra bên ngoà i. Nếu má»—i cá nhân giữ sạch sẽ, thì môi trưá»ng gia đình ấy sẽ sạch. Nếu má»—i gia đình Ä‘á»u sạch, thì cả quốc gia sẽ sạch. Nếu má»—i quốc gia Ä‘á»u sạch, thì cả thế giá»›i được sạch. Äúng như lá»i Äức Khổng Tá»: “Tu thân, tá» gia, trị quốc, bình thiên hạâ€.
Linh muÌ£c James Martin, S.J. – biên táºp viên tá»± do cá»§a tạp chà America – đã tóm tắt Thông Ä‘iệp má»›i cá»§a Äức Giáo hoà ng Phanxicô trong bà i viết Mưá»i Ä‘iểm “rút ra†từ Laudato Si’. Trong đó, ngà i viết: Chúng ta có thể thức tỉnh tâm hồn mình và hướng tá»›i việc “Hoán cải vá» môi sinhâ€. NhỠđó, chúng ta thấy được sá»± liên kết máºt thiết giữa Thiên Chúa và má»i sinh váºt, để sẵn sà ng lắng nghe “tiếng kêu cứu cá»§a trái đất và tiếng khóc than cá»§a ngưá»i nghèo†(Laudato Si’ số 49).
Xin Thiên Chúa là Cha đầy lòng thương xót, cất khá»i chúng con trái tim chai cứng và ban tặng cho chúng con trái tim má»m mại cá»§a Chúa, trái tim biết yêu thương, để chúng con biết thổn thức, biết “chạnh lòng thương†trước những hoà n cảnh đáng thương, trước những mảnh Ä‘á»i bất hạnh, để chúng con mau mắn ra tay trợ giúp há»; nhất là , xin cho chúng con biết yêu thương tất cả những ngưá»i thân yêu trong gia đình chúng con, không loại trừ má»™t ai; bởi vì “Tình thương bắt đầu từ trong gia đình†(Charity begins at home). Amen.
Giuse Phạm Văn Quýnh
WGPSG

